# Ngữ âm học, Phiên âm Quốc tế IPA, Ngữ điệu, Hệ thống Thanh điệu & Chữ viết

> 32 thẻ ôn tập về ngữ âm học cấu âm và âm học, quy ước phiên âm IPA, phân loại phụ âm và nguyên âm, ngôn điệu, hệ thống thanh điệu và các hệ chữ viết.

- **Canonical URL:** https://flashcards.world/flashcards/sets/29720b54-4553-498c-ae11-e7b55eac9ccc/
- **Markdown URL:** https://flashcards.world/flashcards/sets/29720b54-4553-498c-ae11-e7b55eac9ccc.md
- **Level:** basic
- **Languages:** vi → vi
- **Total Cards:** 32

## Flashcards (32 Cards)

| # | Front (Term / Prompt) | Back (Definition / Answer) | Example | Multiple-Choice Options |
| :--- | :--- | :--- | :--- | :--- |
| 1 | Thời gian Khởi phát Thanh (VOT) là gì và nó phân biệt ba loại âm tắc nào? | VOT là khoảng thời gian từ lúc buông nổ của phụ âm tắc đến khi dây thanh bắt đầu rung. VOT âm (rung sớm) tạo ra âm tắc hữu thanh, VOT gần 0 ms tạo ra âm tắc vô thanh không bật hơi, và VOT dương kéo dài tạo ra âm tắc bật hơi. |  |  |
| 2 | Ba tiêu chí cấu âm nào dùng để phân loại các phụ âm luồng hơi phổi trên bảng IPA? | Tính thanh (dây thanh có rung hay không), vị trí cấu âm (nơi xảy ra sự cản trở trong đường dẫn âm) và phương thức cấu âm (cách luồng hơi bị chặn lại hoặc giải phóng). |  |  |
| 3 | Hiện tượng giản lược nguyên âm về âm schwa `/ə/` là gì và tại sao nó lại quan trọng đối với ngữ điệu tự nhiên trong các ngôn ngữ nhịp trọng âm? | Trong các ngôn ngữ như tiếng Anh, tiếng Nga và tiếng Bồ Đào Nha châu Âu, các nguyên âm không mang trọng âm bị trung tâm hóa và rút ngắn về nguyên âm giữa-trung tâm `/ə/`, tạo ra sự tương phản nhịp điệu giúp người nghe nhận diện ranh giới từ và trọng âm từ vựng. |  |  |
| 4 | Tại sao các nhà ngôn ngữ học gọi chữ Hangul của tiếng Hàn (sáng chế năm 1443) là 'bảng chữ cái đặc trưng' (featural alphabet) được ghép thành khối âm tiết? | Hangul là bảng chữ cái mà các chữ cái phụ âm cơ bản mô phỏng hình dáng cấu âm của cơ quan phát âm, đồng thời thêm nét một cách có hệ thống để biểu thị các nét khu biệt âm vị học như bật hơi, rồi sắp xếp các chữ cái thành từng khối âm tiết hai chiều. |  |  |
| 5 | Kiểu phát thanh (phonation type) trong các hệ thống thanh điệu kết hợp cao độ với đặc trưng thanh hầu như tiếng Việt là gì? | Trong các ngôn ngữ như tiếng Việt, thanh điệu từ vựng không chỉ được xác định bởi đường nét cao độ mà còn bởi chất giọng (kiểu phát thanh), chẳng hạn như giọng thường, giọng thở, giọng kẹt/thanh hầu hóa (như *thanh ngã*) hoặc tắc thanh hầu (như *thanh nặng*). |  |  |
| 6 | Các vị trí cấu âm phụ âm chính tiến triển theo thứ tự nào từ môi đến thanh quản? | Đôi môi, môi-răng, răng, lợi (chân răng), sau lợi, quặt lưỡi, ngạc cứng, ngạc mềm, lưỡi con, yết hầu (họng) và thanh môn (thanh hầu). |  |  |
| 7 | Sự khác biệt giữa âm vị và tha âm vị (biến thể âm vị) là gì, và cặp tối thiểu kiểm chứng âm vị ra sao? | Âm vị là đơn vị âm thanh trừu tượng có chức năng khu biệt nghĩa của từ (được chứng minh qua các cặp tối thiểu như 'pin' và 'bin' trong tiếng Anh), còn tha âm vị là các hiện thực hóa ngữ âm có thể dự đoán của cùng một âm vị mà không làm đổi nghĩa từ (ví dụ: `[pʰ]` bật hơi trong 'pin' so với `[p]` không bật hơi trong 'spin'). |  |  |
| 8 | Sự khác biệt giữa âm rung chân răng `[r]` và âm vỗ/đập chân răng `[ɾ]` là gì? | Âm vỗ `[ɾ]` là một cú búng cơ học nhanh và đơn lẻ của đầu lưỡi vào gờ chân răng (như trong từ 'pero' tiếng Tây Ban Nha), còn âm rung `[r]` giữ đầu lưỡi dưới áp lực khí động học để luồng hơi làm lưỡi rung liên tiếp nhiều lần (như trong từ 'perro'). |  |  |
| 9 | Tại sao người nói tiếng Anh bản ngữ thường nghe nhầm các âm tắc vô thanh `/p, t, k/` của tiếng Tây Ban Nha hoặc tiếng Pháp thành âm hữu thanh `/b, d, g/`? | Vì `/p, t, k/` trong tiếng Tây Ban Nha và tiếng Pháp là âm không bật hơi có VOT gần bằng không, trùng khớp với VOT của `/b, d, g/` ở đầu âm tiết tiếng Anh hơn là các âm bật hơi mạnh `[pʰ, tʰ, kʰ]` của tiếng Anh. |  |  |
| 10 | Trong loại hình học các hệ thống chữ viết, bảng chữ cái thực thụ (alphabet), chữ abjad và chữ abugida khác nhau như thế nào? | Bảng chữ cái thực thụ (như chữ Latinh, Kirin, Hy Lạp, Hangul) ghi cả phụ âm và nguyên âm với tư cách ngang nhau; chữ abjad (như chữ Ả Rập, Do Thái) chủ yếu ghi phụ âm còn nguyên âm ngắn là dấu phụ tùy chọn; chữ abugida (như chữ Devanagari, chữ Thái) dùng chữ cái phụ âm mang sẵn nguyên âm mặc định và biến đổi bằng các dấu nguyên âm bắt buộc. |  |  |
| 11 | Biến âm trong lời nói liên tục (sandhi) như nối âm (liaison), lược âm (elision) trong tiếng Pháp và đồng hóa âm (assimilation) trong tiếng Anh là gì? | Đó là các quá trình âm vị học tại ranh giới từ trong lời nói lưu loát: nối âm (liaison) phát âm phụ âm cuối từ vốn câm khi đứng trước nguyên âm tiếp theo; lược âm (elision) lược bỏ nguyên âm không nhấn; còn đồng hóa âm làm dịch chuyển vị trí cấu âm hoặc tính thanh của một âm theo âm đoạn kế cận. |  |  |
| 12 | Trong ngôn ngữ học, ngữ âm học khác với âm vị học như thế nào? | Ngữ âm học nghiên cứu quá trình sản sinh, truyền tải và tiếp nhận vật lý cụ thể của âm thanh lời nói ở mọi ngôn ngữ, trong khi âm vị học nghiên cứu cách các âm hoạt động một cách trừu tượng để tạo ra sự đối lập nghĩa trong một ngôn ngữ cụ thể. |  |  |
| 13 | Biến điệu (tone sandhi) là gì và quy tắc kinh điển khi hai thanh 3 đi liền nhau trong tiếng Quan Thoại là gì? | Biến điệu là quy tắc âm vị học làm thay đổi thanh điệu gốc của một từ tùy thuộc vào các thanh điệu đứng cạnh; trong tiếng Quan Thoại, khi hai âm tiết thanh 3 (`214`) đi liền nhau, âm tiết thứ nhất sẽ đổi thành thanh 2 đi lên (`35`). |  |  |
| 14 | Mora (`μ`) trong âm vị học là gì và tiếng Nhật đếm số mora trong các từ như 'Tōkyō' hay 'Nippon' như thế nào? | Mora là đơn vị âm vị học đo trọng lượng âm tiết và nhịp thời gian. Trong tiếng Nhật, một âm tiết CV ngắn tính là 1 mora, trong khi nửa sau của nguyên âm dài, âm mũi âm tiết tính `/ɴ/` và nửa đầu của phụ âm kép (`っ`) mỗi thành phần đều được tính là 1 mora riêng ('Tō-kyō' = 4 mora; 'Ni-p-po-n' = 4 mora). |  |  |
| 15 | Giả thuyết Độ sâu Chính tả (Katz & Frost, 1992) là gì? | Giả thuyết này phân biệt các hệ chính tả nông (minh bạch) có sự tương ứng chữ viết - âm vị một-đối-một nhất quán (như tiếng Phần Lan, Tây Ban Nha, Ý, Thổ Nhĩ Kỳ) với các hệ chính tả sâu (mờ đục) có quy tắc ánh xạ phức tạp và bất quy tắc (như tiếng Anh, tiếng Pháp). |  |  |
| 16 | Cấu âm phụ như ngạc hóa `[ʲ]`, ngạc mềm hóa `[ˠ]` và môi hóa `[ʷ]` là gì? | Đó là các sự co hẹp kiểu âm tiếp cận được chồng lên đồng thời với phụ âm chính: nâng thân lưỡi về phía ngạc cứng (`[ʲ]`), nâng gốc lưỡi về phía ngạc mềm (`[ˠ]`), hoặc chúm tròn hai môi (`[ʷ]`). |  |  |
| 17 | Trong phiên âm IPA, trọng âm chính, trọng âm phụ và độ dài âm đoạn được ký hiệu như thế nào? | Trọng âm chính được đánh dấu bằng vạch thẳng đứng ở trên `[ˈ]` đặt trước âm tiết mang trọng âm, trọng âm phụ bằng vạch thẳng đứng ở dưới `[ˌ]` trước âm tiết, và nguyên âm dài hoặc phụ âm kép được ký hiệu bằng dấu hai chấm tam giác `[ː]`. |  |  |
| 18 | Các bộ phận cấu thành của một âm tiết là gì và Nguyên lý Sắp xếp Độ vang (SSP) phát biểu điều gì? | Một âm tiết gồm âm đầu (tùy chọn) và phần vần được chia thành hạt nhân (đỉnh âm tiết) cùng âm cuối (tùy chọn). Nguyên lý Sắp xếp Độ vang nêu rằng độ vang tăng dần từ âm đầu lên đỉnh hạt nhân và giảm dần về phía âm cuối. |  |  |
| 19 | Sự khác biệt giữa hệ thống thanh điệu âm vực (thanh bằng/phẳng) và hệ thống thanh điệu đường nét (thanh trắc/uốn) là gì? | Hệ thống thanh điệu âm vực (phổ biến ở vùng Hạ Sahara châu Phi) đối lập các mức cao độ tương đối bằng phẳng (như Cao, Trung, Thấp), trong khi hệ thống thanh điệu đường nét (phổ biến ở Đông Á và Đông Nam Á) đối lập các quỹ đạo cao độ biến thiên động (lên, xuống, gãy/uốn) ngay trong một âm tiết. |  |  |
| 20 | Ngôn ngữ nhịp trọng âm, ngôn ngữ nhịp âm tiết và ngôn ngữ nhịp mora khác nhau như thế nào về nhịp điệu ngôn điệu? | Ngôn ngữ nhịp trọng âm (như tiếng Anh, tiếng Nga) nén các âm tiết không mang trọng âm giữa các trọng âm chính; ngôn ngữ nhịp âm tiết (như tiếng Tây Ban Nha, tiếng Pháp) giữ thời lượng các âm tiết tương đối đều nhau; ngôn ngữ nhịp mora (như tiếng Nhật) tính nhịp theo đơn vị trọng lượng dưới âm tiết gọi là mora. |  |  |
| 21 | Trong ngữ âm học âm học, hai formant nguyên âm đầu tiên ($F_1$ và $F_2$) liên hệ với vị trí của lưỡi như thế nào? | $F_1$ tỷ lệ nghịch với độ cao của nguyên âm (nguyên âm khép/cao có $F_1$ thấp; nguyên âm mở/thấp có $F_1$ cao), trong khi $F_2$ tỷ lệ thuận với độ tiến về phía trước của lưỡi (nguyên âm hàng trước có $F_2$ cao; nguyên âm hàng sau có $F_2$ thấp hơn). |  |  |
| 22 | Thang chữ số thanh điệu 1–5 của Triệu Nguyên Nhiệm biểu diễn bốn thanh điệu chính của tiếng Quan Thoại Chuẩn như thế nào? | Trên thang cao độ từ 1 (thấp nhất) đến 5 (cao nhất): Thanh 1 là thanh cao bằng (`55`), Thanh 2 là thanh trung lên (`35`), Thanh 3 là thanh thấp xuống-lên (`214`, thường thành `[21]` trong lời nói liên tục) và Thanh 4 là thanh cao xuống (`51`). |  |  |
| 23 | Ấn bản Bổ sung CEFR 2018/2020 đã sửa đổi thang đánh giá 'Kiểm soát Âm vị học' như thế nào? | Khung này đã thay thế mục tiêu phi thực tế là 'giọng giống hệt người bản xứ' bằng trọng tâm rõ ràng vào mức độ dễ hiểu tổng thể, khả năng làm chủ các âm đoạn và các đặc trưng ngôn điệu (trọng âm, nhịp điệu, ngữ điệu) giúp người nghe hiểu dễ dàng mà không phải gắng sức. |  |  |
| 24 | Ngôn ngữ thanh điệu từ vựng khác với ngôn ngữ ngữ điệu và ngôn ngữ trọng âm cao độ (pitch-accent) như thế nào? | Ngôn ngữ thanh điệu dùng mô hình cao độ ở hầu hết mọi âm tiết để phân biệt nghĩa từ vựng; ngôn ngữ trọng âm cao độ (như tiếng Nhật, tiếng Thụy Điển) quy định điểm rơi hoặc kiểu cao độ tại một vị trí trọng âm duy nhất trong từ; còn ngôn ngữ ngữ điệu chủ yếu dùng cao độ cho mục đích ngữ dụng ở cấp độ cụm từ và câu. |  |  |
| 25 | Ba chiều kích cấu âm nào xác định hình tứ giác nguyên âm IPA? | Độ nâng của lưỡi (từ nguyên âm khép/cao đến nguyên âm mở/thấp), độ tiến/lùi của lưỡi (hàng trước, hàng giữa hoặc hàng sau) và độ tròn môi (tròn môi so với không tròn môi). |  |  |
| 26 | Ba phân ngành cốt lõi của ngữ âm học là gì và mỗi phân ngành nghiên cứu điều gì? | Ngữ âm học cấu âm nghiên cứu cách các cơ quan phát âm tạo ra âm thanh; ngữ âm học âm học phân tích các đặc tính vật lý của sóng âm (tần số, biên độ, trường độ); ngữ âm học thính giác khảo sát cách tai và não bộ cảm nhận lời nói. |  |  |
| 27 | Âm tắc (âm nổ), âm xát và âm tắc-xát khác nhau như thế nào về phương thức cấu âm? | Âm tắc chặn hoàn toàn luồng hơi trước khi bật nổ đột ngột; âm xát ép luồng hơi đi qua một khe hẹp tạo ra tiếng xát hỗn loạn; âm tắc-xát bắt đầu bằng sự đóng kín hoàn toàn rồi mở ra trực tiếp thành một âm xát cùng vị trí cấu âm (ví dụ: `[t͡ʃ]`). |  |  |
| 28 | Tại sao chữ Hán được phân loại là chữ hình vị-âm tiết (hoặc chữ biểu từ) thay vì chữ biểu ý thuần túy, và chữ hình thanh hoạt động như thế nào? | Mỗi chữ Hán ánh xạ tới một âm tiết nói và một hình vị chứ không biểu thị trực tiếp một ý niệm tách rời ngôn ngữ. Hơn 80% chữ Hán là chữ hình thanh, kết hợp một bộ thủ chỉ nghĩa (biểu thị phạm trù ngữ nghĩa) với một bộ phận chỉ âm (gợi ý cách đọc). |  |  |
| 29 | Nguyên âm đơn khác với nguyên âm đôi như thế nào trong quá trình cấu âm? | Nguyên âm đơn duy trì vị trí cấu âm tương đối ổn định trong suốt hạt nhân âm tiết, trong khi nguyên âm đôi có sự lướt lưỡi liên tục từ phẩm chất nguyên âm này sang phẩm chất nguyên âm khác trong cùng một âm tiết. |  |  |
| 30 | Hệ chữ âm tiết thuần túy (như Hiragana/Katakana của tiếng Nhật) khác với chữ abugida (như chữ Devanagari) như thế nào? | Trong chữ âm tiết thuần túy, các âm tiết có chung phụ âm hoặc nguyên âm (như `か ka, き ki, く ku` trong tiếng Nhật) dùng các ký hiệu hoàn toàn không liên quan về mặt hình dạng, trong khi ở chữ abugida chúng chia sẻ có hệ thống cùng một chữ cái phụ âm gốc kết hợp với dấu nguyên âm. |  |  |
| 31 | Trong ký hiệu Bảng mẫu tự Ngữ âm Quốc tế (IPA), dấu gạch chéo `/.../` và dấu ngoặc vuông `[...]` khác nhau như thế nào? | Dấu gạch chéo `/.../` bao quanh phiên âm âm vị học (phiên âm rộng) chỉ thể hiện các âm vị có tính khu biệt nghĩa, trong khi dấu ngoặc vuông `[...]` bao quanh phiên âm ngữ âm học (phiên âm hẹp) ghi lại chi tiết cấu âm tinh vi và các dấu phụ tha âm vị. |  |  |
| 32 | Nguyên âm mũi hóa được tạo ra về mặt sinh lý như thế nào và IPA ký hiệu chúng ra sao? | Chúng được tạo ra bằng cách hạ ngạc mềm xuống để luồng hơi cộng hưởng đồng thời qua cả khoang miệng và khoang mũi, được ký hiệu trong IPA bằng dấu ngã phía trên ký hiệu nguyên âm (ví dụ: tiếng Pháp `/ɑ̃, ɛ̃, ɔ̃/`). |  |  |

---
Study this deck interactively with FSRS-6 spaced repetition, audio review, and multiple-choice mode at [Flashcards World](https://flashcards.world/flashcards/sets/29720b54-4553-498c-ae11-e7b55eac9ccc/).