# Komprehensibong Gabay sa Pagsusulit sa Pilipinas: CSC Civil Service, PRC Criminology (CLE), Nursing (PNLE), LET at CPA (LECPA)

> Masusing gabay sa pag-aaral sa wikang Filipino para sa Career Service Examination ng CSC (1987 Saligang Batas, RA 6713 at Balarilang Filipino) at mga pagsusulit sa lisensiya ng PRC: Criminology (CLE RA 11131), Nursing (PNLE RA 9173), Kaguruan (LET RA 7836) at CPA (LECPA RA 9298), na may 20 pagsasanay at detalyadong paliwanag.

- **Canonical URL:** https://flashcards.world/guides/tl/prc-criminology-cle-cpa-nursing-cse-gabay-tl/
- **Markdown URL:** https://flashcards.world/guides/tl/prc-criminology-cle-cpa-nursing-cse-gabay-tl.md
- **Topic / Curriculum:** Pagsusulit sa Pilipinas sa Wikang Filipino — CSC Civil Service, PRC Criminology (CLE), Nursing (PNLE), LET at CPA (LECPA)
- **Language:** tl

# Komprehensibong Gabay sa Pagsusulit sa Pilipinas: CSC Civil Service, PRC Criminology (CLE), Nursing (PNLE), LET at CPA (LECPA)

> [!IMPORTANT]
> **Saklaw ng Komprehensibong Gabay na Ito:** Pinagsama-sama sa batayang sangguniang ito ang mga opisyal na balangkas ng pagsusulit, takdang batas ng Republika, konstitusyonal na probisyon, pormulang pang-estadistika at pang-tutuos, at dalawampung (20) nilutas na pagsasanay para sa limang pinakamahahalagang pambansang pagsusulit sa Pilipinas: ang **Career Service Examination (CSE)** ng Komisyon sa Serbisyo Sibil (CSC), at ang apat na pangunahing pagsusulit sa lisensiya ng Komisyon sa Regulasyon ng mga Propesyon (PRC) — ang **Criminologist Licensure Examination (CLE — Batas Republika Blg. 11131)**, **Philippine Nurses Licensure Examination (PNLE — Batas Republika Blg. 9173)**, **Licensure Examination for Professional Teachers (LET — Batas Republika Blg. 7836 / Blg. 9293)**, at **Licensure Examination for Certified Public Accountants (LECPA — Batas Republika Blg. 9298)**.

---

## 1. Arkitektura at Pamantayan sa Pagpasa ng mga Pambansang Pagsusulit sa Pilipinas

Ang sistema ng meritokrasya at regulasyon ng mga propesyonal sa Pilipinas ay pinangangasiwaan ng dalawang pangunahing institusyon: ang **Komisyon sa Serbisyo Sibil (CSC)** bilang malayang komisyong konstitusyonal sa ilalim ng Artikulo IX-B ng *1987 Saligang Batas ng Pilipinas*, at ang **Komisyon sa Regulasyon ng mga Propesyon (PRC)** sa ilalim ng *Batas Republika Blg. 8981* (PRC Modernization Act of 2000).

```mermaid
flowchart TD
    A["Mga Pambansang Pagsusulit sa Serbisyo Publiko at Propesyon sa Pilipinas"] --> B["Komisyon sa Serbisyo Sibil (CSC - Artikulo IX-B, 1987 Saligang Batas)"]
    A --> C["Komisyon sa Regulasyon ng mga Propesyon (PRC - Batas Republika Blg. 8981)"]
    B --> B1["CSE Propesyonal at Sub-Propesyonal: Pangkalahatang Marka >= 80.00%"]
    C --> C1["PRC Kriminolohiya (CLE - RA 11131): GWA >= 75%, Walang Asignatura < 60%"]
    C --> C2["PRC Narsing (PNLE - RA 9173): GWA >= 75%, Walang Bahagi < 60%"]
    C --> C3["PRC Kaguruan (LET - RA 7836 / RA 9293): GWA >= 75%, Walang Bahagi < 50%"]
    C --> C4["PRC Pagtutuos / CPA (LECPA - RA 9298): GWA >= 75%, Walang Asignatura < 65%"]
    C1 --> D1["Pag-uulit sa 1 Bumagsak na Asignatura (< 60%) kung GWA >= 75%: Kailangan >= 80%"]
    C2 --> D2["Pag-uulit sa Bumagsak na Asignatura (< 60%) kung GWA >= 75%: Kailangan >= 75%"]
    C3 --> D3["Natatanging Pahintulot bilang Para-Teacher: Marka mula 70.00% hanggang 74.99%"]
    C4 --> D4["Kondisyonal na Kredito: Nakakuha ng >= 75% sa Hindi Bababa sa 4 na Asignatura"]
```

### Talahanayan ng Paghahambing ng Limang Pangunahing Pagsusulit (CSC at PRC)

| Pagsusulit at Ahensiya | Batayang Batas ng Republika | Pangkalahatang Markang Pasado (GWA) | Pinakamababang Marka Bawat Asignatura at Tuntunin sa Pag-uulit |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| **CSC Career Service Examination (Propesyonal at Sub-Propesyonal)** | Artikulo IX-B ng *1987 Saligang Batas* at *Kautusang Administratibo Blg. 292* | **$\ge 80.00\%$** pangkalahatang marka | Walang indibidwal na cut-off bawat bahagi basta't umabot sa $80.00\%$ ang kabuuang katamtamang marka |
| **PRC Criminologist Licensure Examination (CLE)** | *Batas Republika Blg. 11131* (Seksiyon 17) | **$\ge 75.00\%$** pangkalahatang katamtamang marka | Walang asignaturang **$< 60\%$**; kung $\ge 75\%$ ang GWA at bumagsak sa **1 asignatura lamang**, uulitin iyon sa loob ng 2 taon at kailangang makakuha ng **$\ge 80\%$** |
| **PRC Philippine Nurses Licensure Examination (PNLE)** | *Batas Republika Blg. 9173* (Seksiyon 15) | **$\ge 75.00\%$** pangkalahatang katamtamang marka | Walang asignaturang **$< 60\%$** sa NP1–NP5; kung $\ge 75\%$ ang GWA ngunit may $< 60\%$, uulitin ang asignaturang iyon sa loob ng 2 taon at kailangan ang **$\ge 75\%$** |
| **PRC Licensure Examination for Professional Teachers (LET)** | *Batas Republika Blg. 7836* at *Batas Republika Blg. 9293* | **$\ge 75.00\%$** pangkalahatang katamtamang marka | Walang bahaging **$< 50\%$** (GenEd, ProfEd, Espesyalisasyon); ang nakakuha ng $70.0\%\text{–}74.9\%$ ay maaaring bigyan ng 2-taong *special permit* bilang *para-teacher* |
| **PRC CPA Licensure Examination (LECPA)** | *Batas Republika Blg. 9298* (Seksiyon 16, 17 at 21) | **$\ge 75.00\%$** pangkalahatang katamtamang marka | Walang asignaturang **$< 65\%$**; *conditional credit* kung nakakuha ng **$\ge 75\%$ sa hindi bababa sa 4 na asignatura** (ipapasa ang natitira sa loob ng 2 taon); 24-yunit na *refresher course* matapos ang 2 kumpletong pagbagsak |

---

## 2. CSC Career Service Examination: 1987 Saligang Batas, RA 6713 at Balarilang Filipino

Sa **Career Service Examination (CSE)** sa antas na Propesyonal (170 aytem sa loob ng 3 oras at 10 minuto) at Sub-Propesyonal (165 aytem sa loob ng 2 oras at 40 minuto), nakasalalay ang mataas na iskor sa tatlong haligi: (1) Pangkalahatang Kaalaman sa *1987 Saligang Batas ng Pilipinas* at *Batas Republika Blg. 6713*, (2) Kahusayan sa Balarilang Filipino at Talasalitaan, at (3) Lohikal, Analitikal, at Numerikal na Pangangatwiran.

### 2.1 Ang 1987 Saligang Batas ng Pilipinas

1. **Preamble (Pambungad na Pahayag):** Nagsisimula sa *"Kami, ang nakapangyayaring sambayanang Pilipino, na humihingi ng tulong sa Makapangyarihang Diyos, upang bumuo ng isang makatarungan at makataong lipunan..."* Pinagtitibay nito na ang soberanya ay nagmumula nang tuwiran sa sambayanang Pilipino.
2. **Artikulo II (Pagpapahayag ng mga Simulain at mga Patakaran ng Estado):**
   - **Seksiyon 1:** Ang Pilipinas ay isang demokratiko at republikanong Estado. Ang soberanya ay nananahan sa sambayanan at ang lahat ng awtoridad ng pamahalaan ay nagmumula sa kanila.
   - **Seksiyon 2 (Doktrina ng Inkorporasyon):** Itinatakwil ng Pilipinas ang digmaan bilang kasangkapan ng patakarang pambansa (maliban sa depensibong digmaan), at tinatanggap bilang bahagi ng batas ng bansa ang pangkalahatang tinatanggap na mga simulain ng batas pandaigdig.
   - **Seksiyon 3 (Kapangyarihang Sibilyan at Tungkulin ng AFP):** **Ang awtoridad na sibilyan ay nakatataas sa militar sa lahat ng panahon** (*civilian authority is, at all times, supreme over the military*). Ang Sandatahang Lakas ng Pilipinas (AFP) ay tagapangalaga ng sambayanan at ng Estado upang tiyakin ang soberanya ng Estado at ang integridad ng pambansang teritoryo.
   - **Seksiyon 6:** Ang paghihiwalay ng Simbahan at ng Estado ay hindi dapat labagin.
3. **Artikulo III (Katipunan ng mga Karapatan / Bill of Rights):**
   - **Seksiyon 1 (Angkop na Proseso at Pantay na Proteksiyon):** Walang sinumang tao ang dapat alisan ng buhay, kalayaan, o ari-arian nang hindi sa kaparaanan ng batas (*due process of law*), ni pagkaitan ng pantay na proteksiyon ng batas.
   - **Seksiyon 2 at Seksiyon 3 (Warrant ng Paghahalughog at Pag-aresto at Exclusionary Rule):** Tanging ang **hukom** (*judge*) lamang ang maaaring maglabas ng *search warrant* o *warrant of arrest* matapos personal na matukoy ang *probable cause* sa ilalim ng panunumpa at partikular na mailarawan ang lugar na hahalughugin at ang taong aarestuhin o bagay na sasamsamin. Sa ilalim ng **Seksiyon 3(2)** (*Doktrinang Bunga ng Nakalalasong Puno / Exclusionary Rule*), anumang ebidensiyang nakuha nang labag sa Seksiyon 2 o Seksiyon 3 ay **hindi matatanggap** (*inadmissible*) sa anumang hukuman o pagdinig.
   - **Seksiyon 12 (Karapatang Miranda sa Custodial Investigation):** Ang sinumang sinisiyasat para sa paglabag ay may karapatang mapabatid na siya ay maaaring **magsawalang-kibo (manahimik)** at magkaroon ng **abogadong may sapat na kakayahan at malaya** na lalong mabuti kung siya mismo ang pumili. Ang mga karapatang ito ay **hindi maaaring talikuran maliban kung nakasulat at sa harap ng isang abogado**. Ipinagbabawal ang tortyur, dahas, pananakot, at lihim na mga kulungan.
   - **Seksiyon 13 (Karapatan sa Piyansa / Bail):** Ang piyansa ay isang karapatan bago mahatulan, maliban sa mga kinasuhan ng paglabag na pinarurusahan ng *reclusion perpetua* kapag **matibay ang ebidensiya ng pagkakasala** (*when evidence of guilt is strong*).
   - **Seksiyon 14(2) (Pagpapalagay na Walang Sala):** Sa lahat ng pag-uusig na kriminal, ang nasasakdal ay **ipinapalagay na walang sala** (*presumed innocent*) hangga't hindi napapatunayan ang kasalungat nang higit sa makatwirang pag-aalinlangan (*proof beyond reasonable doubt*).
   - **Seksiyon 15 (Pribilehiyo ng Writ ng Habeas Corpus):** Hindi dapat suspindihin ang pribilehiyo ng *writ ng habeas corpus*, maliban sa mga kaso ng **aktuwal na pananalakay (invasion) o paghihimagsik (rebellion)** kapag hinihingi ito ng kaligtasang pambayan.
   - **Seksiyon 21 at Seksiyon 22:** Proteksiyon laban sa *double jeopardy* (paglalagay nang dalawang ulit sa panganib ng parusa para sa iisang paglabag) at pagbabawal sa *ex post facto law* at *bill of attainder*.

### Buod ng Tatlong Sangay ng Pamahalaan at Kapanagutan ng mga Pinuno (Artikulo VI–XI)

| Sangay o Komisyon | Artikulo sa Konstitusyon | Komposisyon at Termino ng Panunungkulan | Mga Eksklusibo at Pangunahing Kapangyarihan |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| **Kagawarang Tagapagbatas (Kongreso ng Pilipinas)** | Artikulo VI | **Senado:** 24 na Senador (6 na taong termino, hanggang 2 sunod na termino); **Kapulungan ng mga Kinatawan:** 3 taong termino (hanggang 3 sunod na termino) | Paggawa ng batas; eksklusibong nagmumula sa Kapulungan ng mga Kinatawan ang panukalang batas sa laang-gugulin, buwis, utang pambayan, at lokal/pribadong batas (Sek. 24); pagdedeklara ng pag-iral ng kalagayan ng digmaan sa $2/3$ boto sa magkasamang sesyon (Sek. 23) |
| **Kagawarang Tagapagpaganap (Pangulo at Pangalawang Pangulo)** | Artikulo VII | **Pangulo:** 6 na taong termino, **walang muling paghalal** (*no reelection*); **Pangalawang Pangulo:** 6 na taon, hanggang 2 sunod na termino | Pagpapatupad ng batas; Punong Kumander ng AFP; suspensiyon ng *writ of habeas corpus* o deklarasyon ng batas militar nang hindi hihigit sa **60 araw** na may ulat sa Kongreso sa loob ng **48 oras** (Sek. 18); paggawad ng *reprieve, commutation, pardon*, at *amnesty* (may pagsang-ayon ng mayorya ng Kongreso, Sek. 19) |
| **Kagawarang Panghukuman (Kataas-taasang Hukuman at Mababang Hukuman)** | Artikulo VIII | **1 Punong Mahistrado at 14 na Kasamang Mahistrado** (15 lahat); nanunungkulan hanggang edad na **70 taon** | Paglutas sa mga aktuwal na kontrobersiya at pinalawak na kapangyarihang suriin kung nagkaroon ng **matinding pagmamalabis sa diskresyon** (*grave abuse of discretion*) ang alinmang sangay ng pamahalaan (Sek. 1) |
| **Mga Komisyong Konstitusyonal at Kapanagutan sa Bayan** | Artikulo IX at Artikulo XI | **CSC, COMELEC, at COA** (7 taong termino nang walang muling paghirang); **Ombudsman** at **Sandiganbayan** | *Ang pagtitiwala ng bayan ay angkin ng katungkulang pambayan* (Art. XI, Sek. 1); *Impeachment* para sa Pangulo, Pangalawang Pangulo, mga Mahistrado ng SC, mga Miyembro ng Komisyong Konstitusyonal, at Ombudsman ($1/3$ boto ng Kamara sa pagpapasimula; $2/3$ boto ng Senado sa paghatol) |

---

### 2.2 Batas Republika Blg. 6713 (Kodigo ng Pamantayan sa Pag-uugali at Etika ng mga Opisyal at Kawani ng Pamahalaan)

Pinagtibay noong Pebrero 20, 1989, ang **Batas Republika Blg. 6713 (RA 6713)** ay nagtatakda ng mga pamantayan, tungkulin, at ipinagbabawal na gawain sa serbisyo publiko:

| Probisyon sa RA 6713 | Pamagat ng Pamantayan o Tungkulin | Tiyak na Kahulugan at Takdang Palugit sa Batas | Halimbawa sa Pagsusulit ng CSC |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| **Seksiyon 4(a)** | **Pagtataguyod sa Kapakanang Pambayan** (*Commitment to public interest*) | Laging uunahin ang kapakanan ng publiko kaysa sa pansariling interes; ang mga mapagkukunan at ari-arian ng pamahalaan ay dapat gamitin nang matipid, episyente, at tapat. | Bawal gamitin ang sasakyan o kagamitan ng gobyerno sa personal na pamamasyal ng pamilya. |
| **Seksiyon 4(b) at 4(c)** | **Propesyonalismo** (*Professionalism*) at **Katarungan at Katapatan** (*Justness and sincerity*) | Pagganap sa tungkulin nang may pinakamataas na antas ng kahusayan, kasanayan, at dedikasyon; paggalang sa karapatan ng iba at pag-iwas sa pagbibigay ng di-makatarungang pabor sa kamag-anak o kaibigan. | Pagsunod sa sistemang nakabatay sa merito at pag-iwas sa *fixer* o paboritismo. |
| **Seksiyon 4(d) at 4(e)** | **Neutralidad sa Politika** (*Political neutrality*) at **Pagiging Matugunin sa Publiko** (*Responsiveness to the public*) | Pagbibigay ng serbisyo sa lahat nang walang diskriminasyon at anuman ang partidong politikal na kinabibilangan; pagbibigay ng malinaw na impormasyon at pagpapadali ng mga transaksiyon. | Pantay na pagproseso ng dokumento maging kaalyado man o kritiko ng administrasyon ang kliyente. |
| **Seksiyon 4(f), 4(g) at 4(h)** | **Nasyonalismo at Patriyotismo**, **Pagtataguyod sa Demokrasya**, at **Simpleng Pamumuhay** (*Simple living*) | Katapatan sa Republika at pagtangkilik sa produktong Pilipino; pagkilala sa kapangyarihan ng sibilyan; at pamumuhay nang katamtaman na angkop sa posisyon at kita nang walang marangyang pagpaparangya ng kayamanan. | Pag-iwas sa magarbo at labis na pagpapakita ng mamahaling ari-arian na hindi tugma sa suweldo sa gobyerno. |
| **Seksiyon 5(a)** | **Maagap na Pagtugon sa mga Liham at Kahilingan** (*Act promptly on letters and requests*) | Lahat ng opisyal at kawani ay dapat tumugon sa mga liham, telegrama, o komunikasyon ng publiko sa loob ng **labinlimang (15) araw ng trabaho** (*15 working days*) mula sa pagkatanggap nito. | Ang tugon sa loob ng 15 araw ng trabaho ay dapat maglaman ng aksiyong ginawa ng tanggapan. |
| **Seksiyon 8** | **Sinumpaang Pahayag ng mga Ari-arian, Pananagutan at Net Worth (SALN)** | Dapat ihain ng bawat opisyal at kawani: (1) sa loob ng **30 araw** matapos maupo sa tungkulin, (2) sa o bago ang **ika-30 ng Abril** ng bawat taon, at (3) sa loob ng **30 araw** matapos mahiwalay sa serbisyo. | Ang mag-asawang parehong nasa serbisyo publiko ay maaaring maghain ng magkasama (*joint*) o magkahiwalay na SALN. |
| **Seksiyon 9** | **Pagbibitiw sa Interes sa Negosyo (Divestment)** upang Iwasan ang *Conflict of Interest* | Kapag nagkaroon ng salungatan ng interes, dapat magbitiw sa posisyon sa pribadong negosyo sa loob ng **30 araw** at ilipat o ibenta (*divest*) ang interes o sosyo sa loob ng **60 araw** mula sa pag-upo sa puwesto. | Hindi maaaring aprubahan ng opisyal ang kontrata o lisensiya ng kompanyang pag-aari niya o ng kanyang pamilya. |

---

### 2.3 Balarilang Filipino, Wastong Gamit ng mga Salita at Lohikal na Pangangatwiran

Sa bahaging Filipino at Berbal na Kakayahan ng CSC at LET (General Education), mahigpit na sinusunod ang **Ortograpiyang Pambansa** ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF):

| Pares ng mga Salita | Tuntunin sa Wastong Gamit sa Balarilang Filipino | Wastong Halimbawa sa Pangungusap | Karaniwang Pagkakamali na Dapat Iwasan |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| **nang** laban sa **ng** | Ginagamit ang **nang** sa 5 pagkakataon: (1) katumbas ng *noong*, (2) katumbas ng *upang/para*, (3) pinagsamang *na + ng/na*, (4) pang-abay na pamaraan o panggaano, at (5) sa pagitan ng inuulit na pandiwa. Ginagamit ang **ng** bilang pananda ng tuwirang layon at pagmamay-ari. | *Nag-aral **nang** mabuti si Elena **ng** batas **nang** makapasa siya sa pagsusulit.* | Paggamit ng *ng* sa paraan ng kilos (hal. maling *"tumakbo ng mabilis"*). |
| **may** laban sa **mayroon** | Ginagamit ang **may** kapag sinusundan agad ng pangngalan, pandiwa, pang-uri, pang-abay, o panghalip na paari (*kaniyang/mga*). Ginagamit ang **mayroon** bago ang ingklitik (*po, pa, din, ba*), bago ang panghalip panao sa kaukulang palagyo (*ako, siya, kami*), o bilang panagot sa tanong. | ***May** pagsusulit bukas kaya **mayroon** po kaming balik-aral ngayong gabi.* | Pagsulat ng *"May po kaming tanong"* sa halip na *"Mayroon po kaming tanong"*. |
| **din / daw** laban sa **rin / raw** | Nagiging **rin** at **raw** kapag ang sinusundang salita ay nagtatapos sa patinig (*a, e, i, o, u*) o malapatinig (*w, y*); nananatiling **din** at **daw** pagkatapos ng katinig O kung ang sinusundang salita ay nagtatapos sa pantig na *-ra, -ri, -raw, -ray*. | *Sasama **rin** sila bukas, ngunit maaari **din** tayong mauna.* | Pagsulat ng *"maaari rin"* o *"araw raw"* (pinananatili ang *din/daw* kapag may tunog na *r* sa dulo). |
| **pahirin** laban sa **pahiran** (at **walisin** / **walisan**) | Ang hulaping **-in** (*pahirin, punasin, walisin*) ay nangangahulugang **alisin o tanggalin** ang isang bagay; ang hulaping **-an** (*pahiran, punasan, walisan*) ay nangangahulugang **lagyan o linisin ang lugar/ibabaw**. | ***Pahirin** mo ang pawis sa iyong noo at **pahiran** mo ng gamot ang sugat.* | Pagpapalit ng layon at ganapan (hal. maling *"walisin ang bakuran"* sa halip na *"walisan ang bakuran"*). |
| **subukin** laban sa **subukan** | Ang **subukin** ay pagsusuri sa kakayahan, bisa, o katangian ng isang tao o bagay (*to test/try*); ang **subukan** ay lihim na pagmamatyag o pag-eespiya sa kilos ng isang tao (*to spy on*). | ***Subukin** natin ang bagong sistema habang **sinusubukan** ng pulisya ang kuta ng suspek.* | Paggamit ng *"subukan ang bagong sabon"* kapag ang ibig sabihin ay tikman o suriin ang bisa nito. |
| **kapag** laban sa **kung** | Ang **kapag** ay ginagamit sa kalagayang **tiyak at sigurado** ang pangyayari; ang **kung** ay ginagamit sa kalagayang **di-tiyak, pasubali, o may pag-aalinlangan**. | *Umuwi ka agad **kapag** tapos na ang trabaho, at magdala ka ng payong **kung** uulan.* | Pagpapalit ng tiyak na oras (*kapag*) at pasubaling kondisyon (*kung*). |

---

## 3. PRC Criminologist Licensure Examination (CLE — Batas Republika Blg. 11131)

Ang **Batas Republika Blg. 11131** (*The Philippine Criminology Profession Act of 2018*), na nagpawalang-bisa sa lumang *Batas Republika Blg. 6506*, ang nagtatakda ng modernong pamantayan para sa mga rehistradong kriminologo (*Registered Criminologists*).

### 3.1 Ang Anim (6) na Asignatura at Bigat sa Bagong Talahanayan ng mga Espesipikasyon (TOS)

| Bilang at Pamagat ng Asignatura | Bahagdan ng Bigat sa CLE | Mga Pangunahing Batas at Paksa sa Kurikulum | Mga Susing Konsepto na Madalas Itanong sa Pagsusulit |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| **1. Batas Kriminal at Hurisprudensiya** (*Criminal Law and Jurisprudence*) | **20%** | *Binagong Kodigo Penal (RPC — Batas Blg. 3815)* Aklat 1 at 2, Pamamaraang Kriminal (Tuntunin 110–127), Batas sa Ebidensiya (Tuntunin 128–134), at Karapatang Pantao | *Mala in se* laban sa *mala prohibita*; tatlong yugto ng pagpapatupad (*attempted, frustrated, consummated*); Artikulo 11–15 ng RPC; 12-18-36 oras sa Artikulo 125; *warrantless arrest* sa Tuntunin 113 Sek. 5; *Parricide, Murder, Homicide, Robbery, Theft, Estafa* |
| **2. Pangangasiwa sa Pagpapatupad ng Batas** (*Law Enforcement Administration*) | **15%** | *RA 6975* (DILG Act), *RA 8551* (PNP Reform Act), *RA 9708*, *RA 11200* (Bagong Ranggo ng PNP), *RA 11917* (Private Security Services Industry Act) | *Span of control, unity of command*, at *chain of command*; patrolya bilang gulugod ng pulisya (*police omnipresence*); 3 linya ng pisikal na depensa sa seguridad na industriyal; paghahambing ng mga sistema ng pulisya |
| **3. Pagtuklas at Pagsisiyasat ng Krimen** (*Crime Detection and Investigation*) | **20%** | *RA 9165* at *RA 10640* (Droga at *Chain of Custody*), *PD 1613* (Arson), *RA 10175* (Cybercrime), *RA 9208 / 10364 / 11862* (Anti-Trafficking), *RA 4136* (Trapiko) | Tatlong kasangkapan ng imbestigasyon (*3 I's*); *Golden Rule (MAC Rule)* sa SOCO; 2 saksi sa *Chain of Custody* sa ilalim ng RA 10640; *Fire Tetrahedron*; *Skid marks* sa aksidente sa kalsada |
| **4. Agham Forensiko** (*Forensic Science / Criminalistics*) | **15%** | Daktiloskopiya (Personal Identification), Balistikang Forensiko, Pagsusuri ng Dokumento, Poligrapiya, Medisinang Legal, Kemistri at DNA Forensiko | *Locard's Exchange Principle*; 3 prinsipyo ng *fingerprints* at *Henry System* ($1/1$ hanggang $32/32$); *lands and grooves*; *simulated vs. traced forgery*; 4 na bahagi ng polygraph; *algor, livor, at rigor mortis*; *Takayama* at *Precipitin test* |
| **5. Kriminolohiya** (*Criminology*) | **20%** | Mga Teorya ng Sanhi ng Krimen, Biktimolohiya, Pag-uugali ng Tao at Pamamahala sa Krisis, *RA 9344 / RA 10630* (Juvenile Justice), *RA 9262* (VAWC), Etika | *Classical School* (Beccaria/Bentham) laban sa *Positivist School* (Lombroso/Ferri/Garofalo); *Differential Association* (Sutherland); *Strain Theory* (Merton); *Social Bond* (Hirschi); edad ng pananagutan sa RA 9344 ($\le 15$ taon exempt) |
| **6. Pangangasiwa sa Koreksiyonal** (*Correctional Administration*) | **10%** | *RA 10575* (BuCor Modernization), BJMP (*RA 6975* / *RA 9263*), *PD 968* at *RA 10707* (Probasyon), *Batas Blg. 4103* (Indeterminate Sentence / Parole), *RA 10592* (GCTA) | Hurisdiksiyon ng BJMP ($\le 3$ taon), Provincial Jail (6 buwan 1 araw–3 taon), at BuCor ($> 3$ taon); 7 kolonya ng BuCor; Probasyon ($\le 6$ taon); GCTA (20-23-25-30 araw bawat buwan) at STAL ($1/5$ o $2/5$) |

### 3.2 Pamantayan sa Pagpasa at Patakaran sa Pag-uulit (Seksiyon 17 ng RA 11131)

> [!TIP]
> **Mahalagang Pagbabago sa Seksiyon 17 ng Batas Republika Blg. 11131:** Upang makapasa sa PRC Criminologist Licensure Examination, ang kandidato ay dapat magtamo ng **pangkalahatang katamtamang marka (weighted average rating) na hindi bababa sa $75.00\%$** na **walang markang mas mababa sa $60.00\%$ sa anumang asignatura**. Gayunpaman, kung ang isang kumukuha ng pagsusulit ay nakakuha ng pangkalahatang katamtamang marka na **$75.00\%$ o mas mataas** ngunit nakakuha ng markang **mas mababa sa $60.00\%$ sa IISANG (1) asignatura lamang**, maaari siyang kumuha ng *deferred / retake examination* sa partikular na asignaturang iyon sa loob ng **dalawang (2) taon**, at kailangan niyang makakuha ng markang **hindi bababa sa $80.00\%$** sa inulit na asignaturang iyon upang ganap na makapasa.

---

## 4. PRC Nursing (PNLE), Kaguruan (LET) at Pagtutuos / CPA (LECPA)

### 4.1 PRC Philippine Nurses Licensure Examination (PNLE — Batas Republika Blg. 9173)

Sa ilalim ng **Batas Republika Blg. 9173** (*Philippine Nursing Act of 2002*), ang pagsusulit sa lisensiya ng mga nars ay binubuo ng limang komprehensibong bahagi (**Nursing Practice I hanggang V**, na may tig-100 aytem bawat bahagi o 500 aytem sa kabuuan) at nangangailangan ng **pangkalahatang katamtamang marka na $\ge 75\%$** na **walang bahaging mas mababa sa $60\%$** (Seksiyon 15):

| Bahagi ng PNLE | Saklaw na Larangan ng Praktis ng Narsing | Mga Pangunahing Batas at Protokol ng DOH | Mga Kritikal na Kasanayan at Pormula sa Pagsusulit |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| **Unang Bahagi (NP I)** | **Pangangalagang Pangkalusugan sa Komunidad** (*Community Health Nursing*) | *RA 11223* (Universal Health Care Act), *RA 11332* (Notifiable Diseases), *RA 9003* (Ecological Solid Waste Management), *LOI 949* (Primary Health Care) | Ang **komunidad** ang pangunahing kliyente at ang **pamilya** ang yunit ng serbisyo; *Bag Technique* upang maiwasan ang pagkalat ng impeksiyon; *Family Coping Index* at mga halamang gamot (*SANTALUBBY*) |
| **Ikalawang Bahagi (NP II)** | **Pangangalaga sa Malusog at Nanganganib na Ina at Anak** (*Maternal and Child Health Nursing*) | *DOH AO 2009-0025* (*Unang Yakap / EINC*), *RA 9288* (Newborn Screening), *RA 10152* (Mandatory Immunization), *RA 10028* (Expanded Breastfeeding) | **4 na hakbang ng Unang Yakap:** (1) kagyat na pagpapatuyo, (2) balat-sa-balat na pagdikit, (3) tamang oras ng pagputol ng pusod (1–3 min), at (4) di-paghihiwalay para sa maagang pagpapasuso; *Naegele's Rule* at *APGAR Score* |
| **Ikatlo at Ikaapat na Bahagi (NP III at NP IV)** | **Pangangalaga sa mga Kliyenteng may Pisyolohikal at Sikososyal na Pagbabago — Bahagi A at B** (*Medical-Surgical Nursing*) | *RA 9173* Seksiyon 28 (Saklaw ng Praktis) at Seksiyon 32 (Salary Grade 15), *BON Resolution No. 220* (Kodigo ng Etika), Perioperative at Emergency Nursing | Limang hakbang ng *Nursing Process (ADPIE)*; 10 Karapatan sa Pagbibigay ng Gamot; pormula sa patak ng suwero: $\text{gtt/min} = \dfrac{\text{Bolyum (mL)} \times \text{Drop Factor}}{\text{Oras sa Minuto}}$; *Parkland Formula* sa paso ($4\text{ mL} \times \text{kg} \times \%\text{TBSA}$) |
| **Ikalimang Bahagi (NP V)** | **Pangangalagang Sikiyatriko at Kalusugang Pangkaisipan** (*Psychiatric and Mental Health Nursing*) at Neuro-Sensory | *RA 11036* (Mental Health Act of 2018), *RA 7277 / RA 9442* (Magna Carta for Persons with Disability), *RA 9994* (Expanded Senior Citizens Act) | *Therapeutic communication* (pagkilala sa damdamin at paglalahad ng katotohanan sa may *hallucinations*); pagkakaiba ng *delirium* at *dementia*; mga antas ng pagkabalisa (*mild, moderate, severe, panic*); *Glasgow Coma Scale (GCS)* |

---

### 4.2 PRC Licensure Examination for Professional Teachers (LET — Batas Republika Blg. 7836 at Blg. 9293)

Sa ilalim ng **Batas Republika Blg. 7836** (*Philippine Teachers Professionalization Act of 1994*) at **Batas Republika Blg. 9293**, ang LET ay sumusukat sa kahusayan ng mga guro sa **Antas Elementarya** (40% Pangkalahatang Edukasyon at 60% Propesyonal na Edukasyon) at **Antas Sekundarya** (20% Pangkalahatang Edukasyon, 40% Propesyonal na Edukasyon, at 40% Espesyalisasyon), na may markang pasado na **$\ge 75\%$ GWA** at **walang bahaging $< 50\%$**:

| Haligi ng LET | Bahagdan sa Elementarya at Sekundarya | Mga Pangunahing Batas at Kautusan ng DepEd | Mga Susing Teorya at Konsepto sa Pagsusulit |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| **Pangkalahatang Edukasyon** (*General Education*) | **40%** sa Elementarya; **20%** sa Sekundarya | *1987 Saligang Batas* Art. XIV, Ortograpiyang Pambansa ng KWF, *RA 1425* (Batas Rizal), Kasaysayan ng Pilipinas, Agham, Matematika, at ICT | Wastong gamit sa Filipino, mga tayutay, panitikang Pilipino, *Matatag Curriculum*, batayang alhebra, bahagdan, at estadistika |
| **Propesyonal na Edukasyon: Batas at Propesyon ng Pagtuturo** | Bahagi ng **60%** (Elem) at **40%** (Sek) | *RA 7836 / RA 9293*, *BPT Res. 435 s. 1997* (Kodigo ng Etika), *RA 4670* (Magna Carta: max 6 oras na pagtuturo), *RA 10533* (K to 12), *DO 42 s. 2017* (PPST) | **7 Domains at 4 Career Stages ng PPST** (*Beginning, Proficient, Highly Proficient, Distinguished*); *Special Permit* para sa *para-teacher* (70.0%–74.9%); *RA 10627* (Anti-Bullying) at *DO 40 s. 2012* (Child Protection) |
| **Propesyonal na Edukasyon: Pag-unlad ng Bata at mga Pilosopiya** | Bahagi ng **60%** (Elem) at **40%** (Sek) | Mga Teorya ng Pagkatuto at Pag-unlad ng Mag-aaral, Paglinang ng Kurikulum (*RA 10157* Mandatory Kindergarten at *Spiral Progression*) | **Piaget** (4 na yugto ng kognitibo), **Vygotsky** (*ZPD* at *Scaffolding*), **Erikson** (8 yugto ng sikososyal), **Kohlberg** (3 antas ng moralidad); *Essentialism, Perennialism, Progressivism, Existentialism, Reconstructionism* |
| **Propesyonal na Edukasyon: Pagtataya ng Pagkatuto** (*Assessment of Learning*) | Bahagi ng **60%** (Elem) at **40%** (Sek) | *DepEd Order No. 8, s. 2015* (Written Work, Performance Tasks, at Quarterly Assessment; 60 initial grade = 75 transmuted passing grade) | *Assessment FOR, AS, at OF Learning*; *Validity* laban sa *Reliability*; *Item Difficulty Index ($p$)* at *Discrimination Index ($D$)*; *Positively Skewed* (mahirap na pagsusulit) laban sa *Negatively Skewed* (madaling pagsusulit) |

---

### 4.3 PRC CPA Licensure Examination (LECPA — Batas Republika Blg. 9298)

Pinangangasiwaan ng *Professional Regulatory Board of Accountancy (BOA)* sa ilalim ng **Batas Republika Blg. 9298** (*Philippine Accountancy Act of 2004*), ang LECPA ay binubuo ng anim (6) na asignatura. Upang makapasa nang tuwiran (*outright pass*), kailangan ng **$\ge 75.00\%$ GWA** at **walang asignaturang mas mababa sa $65.00\%$** (Seksiyon 16). Kung nakakuha ng **$\ge 75.00\%$ sa hindi bababa sa apat (4) na asignatura**, ipagkakaloob ang **Conditional Credit** (Seksiyon 17) kung saan kailangang ipasa ang natitirang 1 o 2 asignatura sa loob ng **dalawang (2) taon**:

| Asignatura sa LECPA | Daglat | Mga Pangunahing Batas at Pamantayan (PFRS / PAS / PSA) | Mga Susing Pormula at Doktrina sa Pagsusulit |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| **1. Pag-uulat at Pagtutuos na Pinansiyal** (*Financial Accounting and Reporting*) | **FAR** | *Conceptual Framework*, *PAS 1, PAS 2, PAS 16, PAS 36, PAS 38, PAS 40*, *PFRS 9, PFRS 15, PFRS 16* | *Relevance* at *Faithful Representation*; Imbentaryo sa *Lower of Cost and NRV (LCNRV)*; *PAS 16 Revaluation Model* (sa OCI) laban sa *PAS 40 Fair Value Model* (sa Profit/Loss, walang depresasyon); *PFRS 16* (*Right-of-Use Asset* at *Lease Liability*) |
| **2. Mas Mataas na Pag-uulat at Pagtutuos na Pinansiyal** (*Advanced Financial Accounting and Reporting*) | **AFAR** | *PFRS 3* (Business Combinations), *PFRS 10* (Consolidated FS), *PFRS 11* (Joint Arrangements), *PFRS 15* (Long-Term Construction), Partnership at Corporate Liquidation | Pagbuo, dibisyon ng kita, at likidasyon ng *Partnership*; pagkalkula ng *Goodwill* o *Gain on Bargain Purchase*; *Home Office at Branch Accounting*; *Process Costing* (FIFO at Weighted Average) at *Job Order Costing* |
| **3. Mga Serbisyong Pagpapayo sa Pamamahala** (*Management Advisory Services*) | **MAS** | *Cost-Volume-Profit (CVP) Analysis*, *Standard Costing at Variance Analysis*, *Relevant Costing*, *Budgeting*, *Capital Budgeting*, at *Financial Management* | $\text{BEP (yunit)} = \dfrac{\text{Fixed Costs}}{\text{CM bawat yunit}}$; $\text{DOL} = \dfrac{\text{Contribution Margin}}{\text{EBIT}}$; *Net Present Value (NPV)*, *Internal Rate of Return (IRR)*, *Payback Period*, at *Weighted Average Cost of Capital (WACC)* |
| **4. Pag-awdit** (*Auditing*) | **AUD** | *Philippine Standards on Auditing (PSA 200, 300, 315, 320, 330, 500, 700, 705)* at *Code of Ethics for Professional Accountants* | *Audit Risk Model:* $\text{AR} = \text{IR} \times \text{CR} \times \text{DR}$ (kabaligtaran ang ugnayan ng $\text{RMM}$ at $\text{DR}$); 4 na uri ng opinyon: *Unmodified, Qualified, Adverse*, at *Disclaimer of Opinion*; *Substantive Testing* sa mga account balances |
| **5. Balangkas ng Regulasyon sa mga Transaksiyong Pangnegosyo** (*Regulatory Framework for Business Transactions*) | **RFBT** | Kodigo Sibil (Obligasyon at Kontrata Art. 1156–1422, Bentahan, Sangla, Partnership), *RA 11232* (Revised Corporation Code), *BP 22*, *RA 9160 / 11521* (AMLA), *RA 9520* (Kooperatiba), *RA 3591 / 11840* (PDIC), *RA 10173* (Data Privacy) | 5 pinagmumulan at 6 na paraan ng pagwawakas ng obligasyon; 4 na depektibong kontrata (*Rescissible, Voidable, Unenforceable, Void*); *Recto Law* laban sa *Maceda Law*; *One Person Corporation (OPC)* at *Perpetual Existence* sa RA 11232; 5 araw ng pagbabangko sa *BP 22*; *Covered Transactions* sa AMLA ($> ₱500\text{k}$ bangko, $> ₱5\text{M}$ casino, $> ₱7.5\text{M}$ real estate) |
| **6. Pagbubuwis** (*Taxation*) | **TAX** | *National Internal Revenue Code (RA 8424)*, *RA 10963* (TRAIN Law), *RA 11534* (CREATE Law), *RA 11976* (Ease of Paying Taxes Act), Lokal at Preferential Taxation | *Resident Citizen* at *Domestic Corporation* lamang ang binubuwisan sa pandaigdigang kita (*worldwide income*); ₱250,000 exempt threshold at 8% opsiyon sa TRAIN Law; 25% o 20% (MSME) *Regular Corporate Income Tax* sa CREATE Law; 6% flat rate sa *Estate Tax* at *Donor's Tax*; 12% VAT ($> ₱3\text{M}$ threshold) |

---

## 5. Dalawampung (20) Nilutas na Pagsasanay na may Hakbang-Hakbang na Paliwanag

Upang masubok ang iyong kahandaan sa aktuwal na pagsusulit ng CSC at PRC, narito ang dalawampung (20) komprehensibong tanong na may detalyadong pagsusuri sa bawat pamimilian.

---

### Pagsasanay 1 — CSC (1987 Saligang Batas: Kapangyarihang Sibilyan at Batas Militar)

**Tanong:** Sa panahon ng isang armadong paghihimagsik sa isang rehiyon, nagdeklara ang Pangulo ng batas militar (*martial law*) at sinuspinde ang pribilehiyo ng *writ ng habeas corpus*. Alin sa sumusunod na pahayag ang **LUBOS NA NAAAYON** sa Artikulo II, Seksiyon 3 at Artikulo VII, Seksiyon 18 ng *1987 Saligang Batas ng Pilipinas*?

- **A.** Ang Sandatahang Lakas ng Pilipinas ay pansamantalang nagiging nakatataas sa mga hukumang sibilyan at awtomatikong sinuspinde ang pag-iral ng Saligang Batas sa loob ng 90 araw.
- **B.** Ang awtoridad na sibilyan ay nananatiling nakatataas sa militar sa lahat ng panahon; ang proklamasyon ay may unang bisa na hindi lalampas sa 60 araw, dapat mag-ulat ang Pangulo sa Kongreso sa loob ng 48 oras, at hindi nito sinuspinde ang pag-iral ng Saligang Batas o ng mga hukumang sibilyan.
- **C.** Maaaring litisin ng mga hukumang militar (*military courts*) ang mga sibilyang naaresto kahit bukas at normal na gumagana ang mga hukumang sibilyan sa rehiyon.
- **D.** Tanging ang Kataas-taasang Hukuman lamang ang may kapangyarihang magpalawig ng batas militar sa kahilingan ng Kalihim ng Tanggulang Pambansa.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pagsusuri sa Konstitusyonal na Prinsipyo):** Ayon sa Artikulo II, Seksiyon 3 ng *1987 Saligang Batas*, *"Ang awtoridad na sibilyan ay nakatataas sa militar sa lahat ng panahon."* Walang anumang sitwasyon—kahit sa panahon ng batas militar—ang nagpapailalim sa kapangyarihang sibilyan sa militar.
> - **Hakbang 2 (Pagsusuri sa mga Limitasyon sa Artikulo VII, Seksiyon 18):** Sa ilalim ng Artikulo VII, Seksiyon 18, ang proklamasyon ng batas militar ay may bisa lamang nang **hindi hihigit sa 60 araw** (maliban kung palawigin ng Kongreso), at obligadong magsumite ng ulat ang Pangulo sa Kongreso sa loob ng **48 oras**.
> - **Hakbang 3 (Epekto sa mga Hukuman):** Malinaw ding isinasaad sa Seksiyon 18 na ang kalagayan ng batas militar ay **hindi** nagsususpinde sa pag-iral ng Saligang Batas, **hindi** pumapalit sa paggana ng mga hukumang sibilyan at mga kapulungang tagapagbatas, at **hindi** nagbibigay ng hurisdiksiyon sa mga hukumang militar sa mga sibilyan kung gumagana ang mga hukumang sibilyan. Samakatuwid, **B** ang tanging wastong sagot.

---

### Pagsasanay 2 — CSC (1987 Saligang Batas: Karapatang Miranda at Pagtanggi sa Ebidensiya)

**Tanong:** Inaresto ng mga pulis si Marko bilang suspek sa pagnanakaw. Sa loob ng istasyon ng pulisya (*custodial investigation*), pinapirma siya ng mga imbestigador sa isang nakasulat na pag-amin (*extrajudicial confession*) at pagtalikod sa kanyang karapatan (*waiver*) sa harap ng Punong Barangay at dalawang saksi, ngunit **walang kaharap na abogado**. Tinatanggap ba sa hukuman ang nasabing nakasulat na pag-amin?

- **A.** Oo, sapagkat kusang-loob siyang lumagda sa harap ng isang halal na opisyal ng barangay.
- **B.** Oo, basta't mapatunayan ng pulisya na hindi siya sinaktan habang pumipirma.
- **C.** Hindi, sapagkat sa ilalim ng Artikulo III, Seksiyon 12(1) at (3) ng 1987 Saligang Batas at Batas Republika Blg. 7438, ang karapatang manahimik at magkaroon ng abogado ay hindi maaaring talikuran maliban kung ito ay nakasulat AT sa harap ng isang abogado, kaya ang pag-amin ay hindi matatanggap bilang ebidensiya.
- **D.** Nasa diskresyon ng piskal kung tatanggapin ang pag-amin depende sa halaga ng ninakaw na gamit.

> **Wastong Sagot: C**
> - **Hakbang 1 (Pagtukoy sa Rekisto ng Waiver):** Itinatadhana ng Artikulo III, Seksiyon 12(1) ng *1987 Saligang Batas* na ang karapatang magsawalang-kibo at magkaroon ng malaya at mahusay na abogado sa panahon ng *custodial investigation* ay **hindi maaaring talikuran maliban kung nakasulat at sa harap ng isang abogado** (*in writing and in the presence of counsel*).
> - **Hakbang 2 (Paglalapat ng Exclusionary Rule):** Ang presensiya ng Punong Barangay ay hindi kailanman maaaring ipalit sa presensiya ng isang abogado. Ayon sa Seksiyon 12(3), anumang pagtatapat o pag-amin na nakuha nang labag sa Seksiyon 12 ay **hindi matatanggap na ebidensiya laban sa kanya** (*inadmissible in evidence against him*). Kaya **C** ang wastong sagot.

---

### Pagsasanay 3 — CSC (Batas Republika Blg. 6713: Pagtugon sa Liham at Paghahain ng SALN)

**Tanong:** Si Bb. Santos ay bagong hirang na Administrative Officer sa isang pambansang ahensiya na nagsimula sa tungkulin noong Marso 1, 2026. Noong Mayo 4, 2026, nakatanggap ang kanyang tanggapan ng opisyal na liham-kahilingan mula sa isang mamamayan. Ayon sa Seksiyon 5(a) at Seksiyon 8 ng *Batas Republika Blg. 6713*, ano ang kanyang mga takdang palugit sa pagtugon sa liham at sa taunang paghahain ng SALN?

- **A.** Dapat siyang tumugon sa liham sa loob ng 30 araw ng kalendaryo, at ang taunang SALN ay inihahain tuwing ika-31 ng Disyembre.
- **B.** Dapat siyang tumugon sa liham sa loob ng 15 araw ng trabaho (*working days*) mula sa pagkatanggap nito, at ang kanyang unang SALN ay dapat ihain sa loob ng 30 araw mula sa pag-upo sa tungkulin habang ang taunang SALN ay inihahain sa o bago ang ika-30 ng Abril ng bawat susunod na taon.
- **C.** Dapat siyang tumugon sa liham sa loob ng 60 araw ng trabaho, at ang SALN ay inihahain lamang kapag magreretiro na sa serbisyo.
- **D.** Dapat siyang tumugon sa liham sa loob ng 10 araw ng kalendaryo, at ang SALN ay inihahain tuwing ika-30 ng Hunyo.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Seksiyon 5(a) ng RA 6713):** Lahat ng opisyal at kawani ng pamahalaan ay inaatasan na tumugon sa mga liham at kahilingan ng publiko sa loob ng **labinlimang (15) araw ng trabaho** (*15 working days*) mula sa pagkatanggap nito, at ang tugon ay dapat maglaman ng aksiyong isinagawa.
> - **Hakbang 2 (Seksiyon 8 ng RA 6713):** Ang *Statement of Assets, Liabilities, and Net Worth (SALN)* ay dapat ihain: (1) sa loob ng **30 araw** matapos maupo sa tungkulin (*assumption of office*), (2) sa o bago ang **Abril 30** ng bawat susunod na taon, at (3) sa loob ng **30 araw** matapos mahiwalay sa serbisyo. Samakatuwid, **B** ang tumpak na sagot.

---

### Pagsasanay 4 — CSC at LET (Balarilang Filipino: Wastong Gamit ng mga Salita)

**Tanong:** Piliin ang pangungusap na **GANAP NA WASTO** ang gamit ng *pahirin/pahiran*, *nang/ng*, at *din/rin* ayon sa Ortograpiyang Pambansa ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF):

- **A.** Pahiran mo ang luha sa iyong pisngi at pahirin mo nang langis ang nananakit na tuhod ni Lola bago siya matulog din.
- **B.** Pahirin mo ang luha sa iyong pisngi at pahiran mo ng langis ang nananakit na tuhod ni Lola nang makatulog na rin siya nang mahimbing.
- **C.** Pahirin mo ng luha ang iyong pisngi at pahiran mo nang langis ang nananakit na tuhod ni Lola ng makatulog na din siya.
- **D.** Pahiran mo nang luha sa iyong pisngi at pahirin mo ng langis ang nananakit na tuhod ni Lola nang makatulog na din siya.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (*Pahirin* laban sa *Pahiran*):** Ang **pahirin** ay nangangahulugang alisin o tanggalin (*"Pahirin mo ang luha sa iyong pisngi"*), samantalang ang **pahiran** ay nangangahulugang lagyan ang isang bahagi (*"pahiran mo ng langis ang nananakit na tuhod"*).
> - **Hakbang 2 (*ng* laban sa *nang*):** Ginagamit ang **ng** bilang pananda ng bagay na ipinapahid (*"ng langis"*), at ginagamit ang **nang** bilang katumbas ng *upang* (*"nang makatulog"*) at bilang pang-abay na pamaraan (*"nang mahimbing"*).
> - **Hakbang 3 (*din* laban sa *rin*):** Dahil ang sinusundang kataga na *"na"* ay nagtatapos sa patinig (*a*), nagiging **rin** (*"na rin"*). Kaya **B** ang ganap na wastong pangungusap.

---

### Pagsasanay 5 — CSC (Lohikal at Analitikal na Pangangatwiran)

**Tanong:** Suriin ang sumusunod na mga batayan (*premises*):
1. *Lahat ng nakapasa sa Criminologist Licensure Examination (CLE) ay nagtataglay ng kwalipikasyon sa serbisyo sibil.*
2. *Kung ang isang tao ay nagtataglay ng kwalipikasyon sa serbisyo sibil, maaari siyang mahirang sa permanenteng posisyon sa pamahalaan.*
3. *Si Andres ay HINDI maaaring mahirang sa permanenteng posisyon sa pamahalaan.*

Alin sa sumusunod ang **tanging balido at tiyak na lohikal na kongklusyon**?

- **A.** Si Andres ay nakapasa sa Criminologist Licensure Examination ngunit ayaw magtrabaho sa gobyerno.
- **B.** Si Andres ay hindi nagtataglay ng kwalipikasyon sa serbisyo sibil at hindi siya nakapasa sa Criminologist Licensure Examination.
- **C.** Walang sinumang kriminologo ang nagtatrabaho sa pribadong sektor.
- **D.** Si Andres ay kukuha ng pagsusulit sa susunod na taon.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pagsasalin sa Simbolikong Lohika):** Hayaan nating $P =$ nakapasa sa CLE; $Q =$ may kwalipikasyon sa serbisyo sibil; at $R =$ maaaring mahirang sa permanenteng posisyon. Ang Batayan 1 ay $P \rightarrow Q$, at ang Batayan 2 ay $Q \rightarrow R$.
> - **Hakbang 2 (Paglalapat ng Modus Tollens):** Ayon sa Batayan 3, si Andres ay $\neg R$ (hindi maaaring mahirang). Mula sa $Q \rightarrow R$ at $\neg R$, sa bisa ng *Modus Tollens* ay makukuha natin ang $\neg Q$ (hindi siya nagtataglay ng kwalipikasyon sa serbisyo sibil). Mula naman sa $P \rightarrow Q$ at $\neg Q$, sa bisa muli ng *Modus Tollens* ay makukuha natin ang $\neg P$ (hindi siya nakapasa sa CLE). Kaya **B** ang tanging tiyak na kongklusyon.

---

### Pagsasanay 6 — PRC CLE (Batas Republika Blg. 11131: Pagkalkula ng GWA at Tuntunin sa Retake)

**Tanong:** Si Kandidato Reyes ay kumuha ng PRC Criminologist Licensure Examination (CLE) at nakakuha ng sumusunod na mga marka sa anim na asignatura:
- *Batas Kriminal at Hurisprudensiya (20%):* **$82\%$**
- *Pangangasiwa sa Pagpapatupad ng Batas (15%):* **$78\%$**
- *Pagtuklas at Pagsisiyasat ng Krimen (20%):* **$80\%$**
- *Agham Forensiko (15%):* **$58\%$**
- *Kriminolohiya (20%):* **$79\%$**
- *Pangangasiwa sa Koreksiyonal (10%):* **$76\%$**

Ano ang kanyang pangkalahatang katamtamang marka (*General Weighted Average*) at ano ang kanyang opisyal na katayuan sa ilalim ng Seksiyon 17 ng *Batas Republika Blg. 11131*?

- **A.** Ang kanyang GWA ay $76.20\%$ at siya ay tuwirang nakapasa (*outright passer*) dahil lampas sa $75.00\%$ ang kanyang GWA.
- **B.** Ang kanyang GWA ay $76.20\%$; dahil umabot sa $\ge 75.00\%$ ang kanyang GWA ngunit bumagsak siya ($< 60\%$) sa iisang asignatura lamang (Agham Forensiko na $58\%$), kwalipikado siyang kumuha ng *deferred/retake exam* sa Agham Forensiko sa loob ng 2 taon at kailangang makakuha roon ng hindi bababa sa $80\%$.
- **C.** Ang kanyang GWA ay $75.50\%$ at kailangan niyang ulitin ang lahat ng anim na asignatura sa susunod na pagsusulit.
- **D.** Ang kanyang GWA ay $76.20\%$ at kailangan lamang niyang makakuha ng $60\%$ sa retake ng Agham Forensiko.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pagkalkula ng Weighted Average):**
>   $$\text{GWA} = (82 \times 0.20) + (78 \times 0.15) + (80 \times 0.20) + (58 \times 0.15) + (79 \times 0.20) + (76 \times 0.10)$$
>   $$\text{GWA} = 16.40 + 11.70 + 16.00 + 8.70 + 15.80 + 7.60 = 76.20\%$$
> - **Hakbang 2 (Paglalapat ng Seksiyon 17 ng RA 11131):** Bagama't ang kanyang GWA na $76.20\%$ ay lampas sa $75.00\%$, mayroon siyang **isang asignatura** (Agham Forensiko $= 58\%$) na bumaba sa minimum na $60.00\%$. Sa ilalim ng Seksiyon 17 ng RA 11131, hindi siya outright passer, ngunit dahil **iisang asignatura lamang** ang $< 60\%$ at $\ge 75\%$ ang kanyang GWA, pinapayagan siyang kumuha ng *retake* sa Agham Forensiko sa loob ng **2 taon** at kailangan niyang makakuha ng **$\ge 80\%$** sa nasabing retake.

---

### Pagsasanay 7 — PRC CLE (Binagong Kodigo Penal: Parricide, Murder at Homicide)

**Tanong:** Habang nagtatalo tungkol sa mana ng lupa, palihim na nilagyan ni Bruno ng lason ang kape ng kanyang **lehitimong kapatid na lalaki** (tunay na kapatid sa ama at ina) at ang kape ng kanyang **sariling ilehitimong anak na lalaki** (anak sa labas). Parehong namatay ang dalawa. Anong mga krimen ang nagawa ni Bruno sa ilalim ng Aklat 2 ng *Binagong Kodigo Penal (Revised Penal Code)*?

- **A.** Dalawang bilang ng *Parricide* (Artikulo 246) dahil pareho silang kadugo ni Bruno.
- **B.** *Murder* (Artikulo 248) para sa pagpatay sa kanyang lehitimong kapatid (dahil sa paggamit ng lason bilang qualifying circumstance at dahil collateral relative ang kapatid), at *Parricide* (Artikulo 246) para sa pagpatay sa kanyang sariling ilehitimong anak.
- **C.** Dalawang bilang ng *Murder* (Artikulo 248) dahil gumamit ng lason sa parehong biktima.
- **D.** *Homicide* (Artikulo 249) para sa kapatid at *Infanticide* (Artikulo 255) para sa anak.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pagsusuri sa Relasyon sa Artikulo 246 — Parricide):** Ang *Parricide* ay nakatali sa direktang linya ng dugo (*direct ascendants/descendants*: ama, ina, anak maging lehitimo o ilehitimo, lolo/lola, apo) at sa lehitimong asawa. Dahil ang kanyang anak (kahit ilehitimo) ay nasa tuwirang linya (*direct descendant*), ang pagpatay rito—kahit pa ginamitan ng lason—ay **Parricide**.
> - **Hakbang 2 (Pagpatay sa Kapatid):** Ang kapatid ay isang *collateral relative* (pahalang na linya), kaya **HINDI** ito saklaw ng Parricide. Dahil ang pagpatay sa kapatid ay isinagawa sa pamamagitan ng lason (*by means of poison*, na isang qualifying aggravating circumstance sa ilalim ng Artikulo 248), ang krimen ay **Murder**.

---

### Pagsasanay 8 — PRC CLE (Pamamaraang Kriminal at Artikulo 125 ng RPC)

**Tanong:** Nahuli sa akto (*in flagrante delicto*) ng mga nagpapatrolyang pulis ang isang suspek na nagbebenta ng ilegal na baril (isang krimeng may mabigat o *afflictive* na parusa). Dinala siya sa istasyon ng pulisya nang walang warrant of arrest. Sa ilalim ng Artikulo 125 ng *Binagong Kodigo Penal*, sa loob ng ilang oras dapat maiharap at maisampa ng pulisya ang kaso sa wastong awtoridad ng hukuman upang hindi sila makasuhan ng *Arbitrary Detention*?

- **A.** Sa loob ng labindalawang (12) oras.
- **B.** Sa loob ng labingwalong (18) oras.
- **C.** Sa loob ng tatlumpu't anim (36) na oras.
- **D.** Sa loob ng pitumpu't dalawang (72) oras.

> **Wastong Sagot: C**
> - **Hakbang 1 (Tuntunin ng 12-18-36 Oras sa Artikulo 125):** Para sa mga naaresto nang walang warrant sa ilalim ng Tuntunin 113, Seksiyon 5, itinatakda ng Artikulo 125 ng RPC ang pinakamahabang panahon ng detensiyon bago isampa ang kaso sa hukuman: **12 oras** para sa magagaan na parusa (*light penalties*), **18 oras** para sa koreksiyonal na parusa (*correctional penalties*), at **36 na oras** para sa mabibigat o kapital na parusa (*afflictive or capital penalties*).
> - **Hakbang 2 (Paglalapat):** Dahil ang paglabag ay may *afflictive penalty*, kailangang maisampa ang kaso sa loob ng **36 na oras** (hindi kasama sa bilang ang mga oras kung kailan sarado ang opisina ng piskalya/hukuman gaya ng Linggo o pista opisyal).

---

### Pagsasanay 9 — PRC CLE (Batas Republika Blg. 9165 at Blg. 10640: Chain of Custody)

**Tanong:** Nagsagawa ng *buy-bust operation* ang mga ahente ng PDEA at PNP noong 2026 kung saan nasamsam ang tatlong pakete ng *methamphetamine hydrochloride* (shabu). Ayon sa Seksiyon 21 ng *Batas Republika Blg. 9165*, na inamyendahan ng **Batas Republika Blg. 10640**, sinu-sino ang mga kailangang saksi (*insulating witnesses*) sa pisikal na imbentaryo at pagkuha ng litrato ng nasamsam na droga bukod sa naarestong suspek o kanyang abogado?

- **A.** Isang hukom ng Regional Trial Court, isang opisyal ng DOH, at ang Hepe ng PNP.
- **B.** Isang halal na opisyal ng bayan (*elected public official*) AT isang kinatawan ng National Prosecution Service (DOJ) O ng media.
- **C.** Tatlong kagawad ng barangay mula sa karatig na lungsod lamang.
- **D.** Hindi na kailangan ng sinumang saksi kung may body camera ang mga pulis.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Paghahambing ng Orihinal na RA 9165 at ng Susog sa RA 10640):** Sa orihinal na RA 9165 (2002), tatlong saksi ang kailangan (elected official + DOJ + media). Ngunit sa ilalim ng **RA 10640** (na nagkabisa noong 2014), pinaluwag ito sa **dalawang (2) insulating witnesses** bukod sa akusado/kanyang kinatawan: (1) isang **halal na opisyal ng bayan** (*elected public official*), AT (2) isang kinatawan ng **National Prosecution Service (NPS) O ng media**. Kaya **B** ang wastong sagot.

---

### Pagsasanay 10 — PRC CLE (Agham Forensiko: Henry System ng Fingerprint Classification)

**Tanong:** Sa pagsusuri ng *ten-print card* ng isang suspek sa laboratoryo ng Daktiloskopiya, natuklasan ng forensic examiner na ang suspek ay may **Plain Whorl** sa kanyang Kanang Hinlalaki (Daliri Blg. 1) at **Central Pocket Loop Whorl** sa kanyang Kanang Hinliliit (Daliri Blg. 5), habang ang lahat ng natitirang walong daliri (Daliri Blg. 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, at 10) ay pawang **Ulnar Loops**. Ano ang **Primary Classification** ng suspek sa ilalim ng *Henry Classification System*?

- **A.** $\dfrac{1}{21}$
- **B.** $\dfrac{21}{1}$
- **C.** $\dfrac{17}{5}$
- **D.** $\dfrac{5}{17}$

> **Wastong Sagot: A**
> - **Hakbang 1 (Pagtukoy sa Halaga ng mga Pares ng Daliri sa Henry System):** Tanging mga **Whorl** pattern lamang (Plain, Central Pocket Loop, Double Loop, Accidental) ang binibigyan ng numerical value; ang Loops at Arches ay may halagang $0$. Ang mga halaga ayon sa pares ay:
>   - Pares 1 (Daliri 1 at 2): $16$ bawat isa
>   - Pares 2 (Daliri 3 at 4): $8$ bawat isa
>   - Pares 3 (Daliri 5 at 6): $4$ bawat isa
>   - Pares 4 (Daliri 7 at 8): $2$ bawat isa
>   - Pares 5 (Daliri 9 at 10): $1$ bawat isa
> - **Hakbang 2 (Paghihiwalay ng Even at Odd Fingers):** Sa Henry Primary Classification, ang suma ng **Even-numbered fingers (2, 4, 6, 8, 10)** ay nasa **Numerator** (itaas), at ang suma ng **Odd-numbered fingers (1, 3, 5, 7, 9)** ay nasa **Denominator** (ibaba), at dinaragdagan ng $+1$ ang parehong numerator at denominator:
>   - *Even fingers (2, 4, 6, 8, 10):* Lahat ay Ulnar Loops $= 0$. Dagdagan ng $1 \implies \text{Numerator} = 0 + 1 = 1$.
>   - *Odd fingers (1, 3, 5, 7, 9):* Ang Daliri Blg. 1 ay Whorl ($16$) at ang Daliri Blg. 5 ay Whorl ($4$). Ang suma ay $16 + 4 = 20$. Dagdagan ng $1 \implies \text{Denominator} = 20 + 1 = 21$.
> - **Hakbang 3 (Resulta):** Ang Primary Classification ay **$\dfrac{1}{21}$**.

---

### Pagsasanay 11 — PRC CLE (Kriminolohiya at Katarungang Pangkabataan: RA 9344 at RA 10630)

**Tanong:** Si Noel, na eksaktong **16 na taong gulang at 4 na buwan** nang maganap ang insidente, ay nahuling nagnakaw ng motorsiklo. Sa pagsusuri ng lokal na Social Welfare and Development Officer (LSWDO), napatunayang kumilos si Noel **nang WALANG discernment** (walang sapat na pagkaunawa sa tama at mali at sa kahihinatnan ng kanyang kilos). Ano ang legal na kahihinatnan nito sa ilalim ng *Batas Republika Blg. 9344* (na inamyendahan ng *RA 10630*)?

- **A.** Si Noel ay hahatulan ng hukuman ng kalahati ng parusa at ikukulong sa Bureau of Corrections.
- **B.** Si Noel ay ligtas sa pananagutang kriminal (*exempt from criminal liability*) at isasailalim sa *intervention program* sa ilalim ng pangangasiwa ng LSWDO, ngunit hindi nito binubura ang pananagutang sibil (*civil liability*).
- **C.** Si Noel ay ikukulong sa BJMP hanggang siya ay sumapit sa edad na 21 taon.
- **D.** Si Noel ay ligtas sa parehong pananagutang kriminal at pananagutang sibil.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pagsusuri sa Edad sa Seksiyon 6 ng RA 9344 / RA 10630):** Ang batang **15 taong gulang o mas mababa** ay ganap na ligtas (*exempt*) sa pananagutang kriminal. Ang batang **higit sa 15 taong gulang ngunit wala pang 18 taong gulang** ay **exempt din** sa pananagutang kriminal at isasailalim sa *intervention program*, **MALIBAN** kung siya ay kumilos nang may *discernment* (kung saan dadaan siya sa *diversion program*).
> - **Hakbang 2 (Epekto ng Kawalan ng Discernment at Pananagutang Sibil):** Dahil si Noel ay 16 taong gulang at kumilos **nang walang discernment**, siya ay **exempt from criminal liability** at sasailalim sa *intervention program*, subalit nananatili ang **pananagutang sibil** (*civil liability*) alinsunod sa batas.

---

### Pagsasanay 12 — PRC CLE (Pangangasiwa sa Koreksiyonal: Probasyon sa PD 968 at RA 10707)

**Tanong:** Hinatulan ng Regional Trial Court (RTC) si Mario ng pagkakakulong na **6 na taon at 1 araw hanggang 8 taon** (*prision mayor* — isang parusang hindi kwalipikado sa probasyon dahil lagpas sa 6 na taon). Umapela si Mario sa Court of Appeals (CA), at ibinaba ng CA ang kanyang parusa sa **4 na taon at 2 buwan** (*prision correccional* — isang parusang kwalipikado sa probasyon). Maaari pa bang mag-aplay ng probasyon si Mario sa ilalim ng *Presidential Decree No. 968*, na inamyendahan ng **Batas Republika Blg. 10707**?

- **A.** Hindi na, sapagkat sa lahat ng pagkakataon ay nawawala ang karapatang mag-aplay ng probasyon kapag naghain ng apela.
- **B.** Oo, sa ilalim ng Seksiyon 4 ng PD 968 na inamyendahan ng RA 10707, kapag ang hatol ng trial court ay *non-probationable* at binago ng appellate court tungo sa *probationable penalty* ($\le 6$ na taon), maaaring mag-aplay ng probasyon ang akusado sa trial court bago maging pinal ang desisyon ng appellate court.
- **C.** Oo, ngunit sa Kataas-taasang Hukuman lamang siya maaaring maghain ng aplikasyon.
- **D.** Hindi, dahil ang pinakamataas na parusa na kwalipikado sa probasyon ay 3 taon lamang.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pangkalahatang Tuntunin at ang Eksepsiyon sa RA 10707):** Bilang pangkalahatang tuntunin, ang paghahain ng apela at pagkuha ng probasyon ay *mutually exclusive* (kapag umapela mula sa isang dati nang *probationable penalty*, hindi na maaaring mag-probasyon). Gayunpaman, isinabatas ang **RA 10707** (batay sa doktrina sa *Colinares vs. People*) na nagbigay ng eksepsiyon: kung ang unang hatol ng trial court ay **higit sa 6 na taon (*non-probationable*)** at binago ito sa apela tungo sa **hindi hihigit sa 6 na taon (*probationable*)**, maaaring maghain ng aplikasyon para sa probasyon sa pinanggalingang trial court.

---

### Pagsasanay 13 — PRC PNLE (Batas Republika Blg. 9173: Pamantayan sa Pagpasa at Removal Exam)

**Tanong:** Si Nars Bea ay kumuha ng Philippine Nurses Licensure Examination (PNLE) at nakakuha ng sumusunod na mga marka: **NP I $= 84\%$**, **NP II $= 82\%$**, **NP III $= 79\%$**, **NP IV $= 78\%$**, at **NP V $= 57\%$**. Ano ang kanyang pangkalahatang katamtamang marka (*General Average*) at ano ang itinatadhana ng Seksiyon 15 ng *Batas Republika Blg. 9173*?

- **A.** Ang kanyang General Average ay $76.00\%$ at siya ay ganap nang nakapasa.
- **B.** Ang kanyang General Average ay $76.00\%$; dahil umabot sa $\ge 75\%$ ang kanyang General Average ngunit may marka siyang mas mababa sa $60\%$ sa NP V ($57\%$), kailangan niyang kumuha muli (*removal exam*) ng NP V sa loob ng 2 taon at makakuha roon ng hindi bababa sa $75\%$.
- **C.** Kailangan niyang ulitin ang lahat ng limang bahagi (NP I hanggang NP V) dahil bumagsak siya sa NP V.
- **D.** Kailangan lamang niyang makakuha ng $60\%$ sa pag-uulit ng NP V.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pagkalkula ng General Average):**
>   $$\text{General Average} = \dfrac{84 + 82 + 79 + 78 + 57}{5} = \dfrac{380}{5} = 76.00\%$$
> - **Hakbang 2 (Paglalapat ng Seksiyon 15 ng RA 9173):** Upang makapasa nang tuwiran sa PNLE, kailangan ng $\ge 75\%$ general average na walang bahaging $< 60\%$. Kung ang general average ay $\ge 75\%$ ngunit may marka na $< 60\%$ sa anumang asignatura (rito ay NP V $= 57\%$), uulitin lamang niya ang asignaturang bumagsak sa loob ng **2 taon**, at sa removal exam ay kailangan niyang makakuha ng **hindi bababa sa $75\%$** sa asignaturang inulit.

---

### Pagsasanay 14 — PRC PNLE (Medical-Surgical Nursing: Pagkalkula ng Patak ng Suwero / IV Drip Rate)

**Tanong:** Nag-utos ang manggagamot na magbigay ng **$1{,}500\text{ mL}$ ng Lactated Ringer's solution** sa loob ng **$10\text{ oras}$**. Ang IV tubing set na ginagamit sa ward ay may **drop factor na $20\text{ gtt/mL}$**. Ilang patak bawat minuto (**$\text{gtt/min}$**) at ilang mililitro bawat oras (**$\text{mL/hr}$**) dapat itakda ng nars ang daloy ng suwero?

- **A.** $30\text{ gtt/min}$ at $120\text{ mL/hr}$
- **B.** $50\text{ gtt/min}$ at $150\text{ mL/hr}$
- **C.** $25\text{ gtt/min}$ at $150\text{ mL/hr}$
- **D.** $60\text{ gtt/min}$ at $100\text{ mL/hr}$

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pagkalkula ng $\text{mL/hr}$):**
>   $$\text{Bilis sa mL/hr} = \dfrac{\text{Kabuuang Bolyum (mL)}}{\text{Kabuuang Oras (hr)}} = \dfrac{1{,}500\text{ mL}}{10\text{ hr}} = 150\text{ mL/hr}$$
> - **Hakbang 2 (Pagkalkula ng $\text{gtt/min}$):**
>   $$\text{Bilis sa gtt/min} = \dfrac{\text{Kabuuang Bolyum (mL)} \times \text{Drop Factor (gtt/mL)}}{\text{Kabuuang Oras sa Minuto}} = \dfrac{1{,}500 \times 20}{10 \times 60} = \dfrac{30{,}000}{600} = 50\text{ gtt/min}$$
>   Samakatuwid, ang wastong sagot ay **$50\text{ gtt/min}$ at $150\text{ mL/hr}$**.

---

### Pagsasanay 15 — PRC PNLE (Maternal and Child Health Nursing: Unang Yakap / EINC Protocol)

**Tanong:** Kasisilang pa lamang ng isang normal at malusog na sanggol (*full-term newborn*) sa delivery room. Ayon sa *Essential Intrapartum and Newborn Care (EINC / Unang Yakap Protocol)* ng Kagawaran ng Kalusugan (DOH), ano ang ** eksaktong pagkakasunod-sunod ng apat (4) na pangunahing hakbang na may takdang oras** (*four core time-bound interventions*)?

- **A.** (1) Pagputol agad ng pusod, (2) Pagpapaligo sa sanggol, (3) Pagkuha ng timbang at bakas ng paa, at (4) Pagbibigay ng bitamina K.
- **B.** (1) Kagyat at masusing pagpapatuyo (*immediate and thorough drying*), (2) Maagang balat-sa-balat na pagdikit sa ina (*early skin-to-skin contact*), (3) Tamang oras ng pag-ipit at pagputol ng pusod (*properly timed cord clamping* pagtigil ng pintig o 1–3 minuto), at (4) Di-paghihiwalay ng mag-ina para sa maagang pagpapasuso (*non-separation for early breastfeeding*).
- **C.** (1) Paghigop ng plema sa ilong gamit ang bulb syringe, (2) Pagpapatuyo, (3) Paglalagay sa incubator, at (4) Pagpapainom ng tubig.
- **D.** (1) Balat-sa-balat na pagdikit bago tuyuin, (2) Pagpapaligo sa unang oras, (3) Pagputol ng pusod, at (4) Pagbibigay ng bakuna.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pagsusuri sa DOH AO 2009-0025):** Ang *Unang Yakap* ay sumusunod sa mahigpit na pagkakasunod-sunod upang maiwasan ang *hypothermia* (kaya **pagpapatuyo sa unang 30 segundo** ang #1), mapanatili ang init at normal flora (kaya **skin-to-skin contact** ang #2), maiwasan ang *anemia* at *intraventricular hemorrhage* (kaya **delayed/properly timed cord clamping** sa 1–3 minuto ang #3), at matiyak ang *colostrum* (kaya **non-separation at early breastfeeding** ang #4). Ang pagpapaligo ay ipinagpapaliban nang hindi bababa sa 6 na oras.

---

### Pagsasanay 16 — PRC LET (Batas Republika Blg. 7836 at Blg. 9293: Pagkalkula ng Marka sa LET at Para-Teacher)

**Tanong:** Si G. Dela Cruz ay kumuha ng LET sa **Antas Sekundarya** (kung saan ang bigat ay: *General Education* $= 20\%$, *Professional Education* $= 40\%$, at *Major/Specialization* $= 40\%$). Nakakuha siya ng sumusunod na marka: **GenEd $= 80\%$**, **ProfEd $= 72\%$**, at **Specialization $= 70\%$**. Ano ang kanyang General Weighted Average (GWA) at ano ang kanyang katayuan sa ilalim ng *RA 7836* at *RA 9293*?

- **A.** Ang kanyang GWA ay $74.00\%$ at siya ay ganap na nakapasa bilang Regular Licensed Professional Teacher.
- **B.** Ang kanyang GWA ay $72.80\%$; hindi siya umabot sa $75.00\%$ passing rate, ngunit dahil ang kanyang marka ($72.80\%$) ay nasa loob ng 5 puntos mula sa $75\%$ ($70.00\%\text{–}74.99\%$), kwalipikado siyang magparehistro bilang *para-teacher* at mabigyan ng 2-taong *special permit* sa mga lugar na may kakulangan ng guro.
- **C.** Ang kanyang GWA ay $72.80\%$ at hindi siya maaaring maging *para-teacher* dahil bumaba sa $75\%$ ang kanyang Major.
- **D.** Ang kanyang GWA ay $75.00\%$ kapag kinuha ang simpleng average ng tatlong asignatura.

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pagkalkula ng Weighted Average sa LET Sekundarya):**
>   $$\text{GWA} = (80 \times 0.20) + (72 \times 0.40) + (70 \times 0.40) = 16.00 + 28.80 + 28.00 = 72.80\%$$
> - **Hakbang 2 (Paglalapat ng Seksiyon 2 ng RA 9293):** Dahil $72.80\% < 75.00\%$, hindi siya nakapasa bilang regular na LPT. Subalit sa ilalim ng RA 9293, ang mga kumuha ng LET na nakakuha ng marka na nasa loob ng **limang (5) puntos mula sa $75\%$** (ibig sabihin ay **$70.00\%$ hanggang $74.99\%$**) ay kwalipikadong mabigyan ng **two-year special permit bilang para-teacher** sa mga lugar na tinukoy ng DepEd/BARMM na may kakulangan ng lisensiyadong guro.

---

### Pagsasanay 17 — PRC LET (Pagtataya ng Pagkatuto: Pagsusuri ng Aytem / Item Analysis)

**Tanong:** Sa isang klase na may $60$ mag-aaral, hinati ng guro ang mga papel sa **Upper Group ($N_U = 20$)** at **Lower Group ($N_L = 20$)** para sa *Item Analysis*. Sa Aytem Blg. 15, **$16$ sa Upper Group** at **$6$ sa Lower Group** ang nakakuha ng tamang sagot. Ano ang **Difficulty Index ($p$)** at **Discrimination Index ($D$)** ng Aytem Blg. 15, at ano ang dapat gawin ng guro sa aytem na ito?

- **A.** $p = 0.55$ at $D = +0.50$; ang aytem ay may katamtamang hirap (*moderately difficult*) at napakahusay kumilala ng mag-aaral (*very good item*), kaya dapat itong **panatilihin (retain)**.
- **B.** $p = 0.55$ at $D = -0.50$; ang aytem ay may depekto kaya dapat itong **itapon (reject)**.
- **C.** $p = 0.80$ at $D = +0.30$; ang aytem ay napakadali kaya dapat baguhin.
- **D.** $p = 0.30$ at $D = +0.22$; ang aytem ay napakahirap.

> **Wastong Sagot: A**
> - **Hakbang 1 (Pagkalkula ng Difficulty Index $p$):**
>   $$p = \dfrac{R_U + R_L}{N_U + N_L} = \dfrac{16 + 6}{20 + 20} = \dfrac{22}{40} = 0.55$$
>   Dahil ang $p = 0.55$ ay nasa pagitan ng $0.41\text{–}0.60$, ang aytem ay may **katamtamang antas ng hirap** (*average / moderately difficult* — ang pinakamainam na saklaw).
> - **Hakbang 2 (Pagkalkula ng Discrimination Index $D$):**
>   $$D = \dfrac{R_U}{N_U} - \dfrac{R_L}{N_L} = \dfrac{16}{20} - \dfrac{6}{20} = 0.80 - 0.30 = +0.50$$
>   Dahil ang $D = +0.50 \ge +0.40$, ang aytem ay **napakahusay magbukod** (*very good discrimination*) sa pagitan ng mga nag-aral at hindi nag-aral. Kaya dapat itong **panatilihin (*retain*)** sa *item bank*.

---

### Pagsasanay 18 — PRC LECPA (Batas Republika Blg. 9298: Pamantayan sa Pagpasa at Conditional Credit)

**Tanong:** Si Kandidato Lim ay kumuha ng Licensure Examination for Certified Public Accountants (LECPA) at nakakuha ng sumusunod na mga marka sa anim na asignatura: **FAR $= 78\%$**, **AFAR $= 76\%$**, **MAS $= 80\%$**, **Auditing $= 75\%$**, **RFBT $= 72\%$**, at **Taxation $= 63\%$**. Ano ang kanyang General Weighted Average (GWA) at ano ang kanyang opisyal na katayuan sa ilalim ng Seksiyon 16 at 17 ng *Batas Republika Blg. 9298*?

- **A.** Ang kanyang GWA ay $74.00\%$; dahil nakakuha siya ng $\ge 75\%$ sa apat (4) na asignatura (FAR, AFAR, MAS, at Auditing), siya ay bibigyan ng **Conditional Credit** at kailangan niyang kunin at ipasa ang natitirang dalawang asignatura (RFBT at Taxation) sa loob ng 2 taon upang maabot ang $\ge 75\%$ GWA at walang asignaturang $< 65\%$.
- **B.** Siya ay tuwirang nakapasa (*outright pass*) dahil 4 sa 6 na asignatura ay lampas sa $75\%$.
- **C.** Siya ay ganap na bumagsak (*failed*) at kailangang ulitin ang lahat ng 6 na asignatura dahil ang kanyang GWA ay mas mababa sa $75\%$.
- **D.** Kailangan na niyang kumuha agad ng 24-yunit na refresher course bago ulitin ang Taxation.

> **Wastong Sagot: A**
> - **Hakbang 1 (Pagkalkula ng GWA):**
>   $$\text{GWA} = \dfrac{78 + 76 + 80 + 75 + 72 + 63}{6} = \dfrac{444}{6} = 74.00\%$$
> - **Hakbang 2 (Pagsusuri sa Seksiyon 16 at 17 ng RA 9298):** Hindi siya *outright passer* dahil ang kanyang GWA ($74.00\%$) ay $< 75.00\%$ at ang kanyang Taxation ($63\%$) ay $< 65.00\%$. Gayunpaman, sa ilalim ng Seksiyon 17 ng RA 9298, ang sinumang kandidato na makakuha ng **$75\%$ o mas mataas sa hindi bababa sa apat (4) na asignatura** (rito ay FAR $78\%$, AFAR $76\%$, MAS $80\%$, at Auditing $75\%$) ay tatanggap ng **Conditional Credit** para sa apat na asignaturang naipasa, at kukuha ng *removal examination* sa natitirang 2 asignatura (RFBT at Taxation) sa loob ng **2 taon** mula sa unang pagsusulit.

---

### Pagsasanay 19 — PRC LECPA (Pagbubuwis: TRAIN Law RA 10963 at 8% Income Tax Option)

**Tanong:** Si Bb. Cruz ay isang lisensiyadong arkitekto (*purely self-employed professional* at hindi VAT-registered) na may kabuuang taunang benta/resibo (*gross receipts*) na **$₱1{,}850{,}000$** at gastos sa operasyon (*operating expenses*) na **$₱600{,}000$** para sa taong 2026. Kung pipiliin niya ang **8% Income Tax Rate Option** sa ilalim ng *Batas Republika Blg. 10963 (TRAIN Law)*, magkano ang kanyang kabuuang Income Tax Due para sa taon?

- **A.** $₱148{,}000$
- **B.** $₱128{,}000$
- **C.** $₱100{,}000$
- **D.** $₱80{,}000$

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Pagsusuri sa Kwalipikasyon sa 8% Option):** Dahil ang kanyang gross receipts na $₱1{,}850{,}000$ ay hindi lumampas sa $₱3{,}000{,}000$ VAT threshold at siya ay *purely self-employed professional*, kwalipikado siyang gumamit ng 8% flat income tax rate (bilang kapalit ng graduated income tax at 3% percentage tax).
> - **Hakbang 2 (Paglalapat ng Pormula para sa Purely Self-Employed):** Sa 8% option, **hindi** ibinabawas ang gastos sa operasyon ($₱600{,}000$), ngunit para sa *purely self-employed* (walang compensation income), ibinabawas ang unang **$₱250{,}000$** na exempt sa ilalim ng TRAIN Law mula sa Gross Sales/Receipts:
>   $$\text{Tax Base} = ₱1{,}850{,}000 - ₱250{,}000 = ₱1{,}600{,}000$$
>   $$\text{Income Tax Due} = ₱1{,}600{,}000 \times 8\% = ₱128{,}000$$
>   *(Paalala: Kung siya ay Mixed Income Earner na may suweldo bilang empleyado, hindi na ibabawas ang $₱250{,}000$ sa 8% computation kaya magiging $₱1{,}850{,}000 \times 8\% = ₱148{,}000$.)*

---

### Pagsasanay 20 — PRC LECPA (MAS at FAR: CVP Analysis at Degree of Operating Leverage)

**Tanong:** Ang *Mabuhay Manufacturing Corporation* ay nagbebenta ng produkto sa halagang **$₱500$ bawat yunit**. Ang *variable cost* ay **$₱300$ bawat yunit**, at ang kabuuang taunang *fixed costs* ay **$₱1{,}200{,}000$**. Kung ang kompanya ay kasalukuyang nakabebenta ng **$8{,}000$ yunit** bawat taon, ano ang: (1) **Break-Even Point sa yunit at sa piso**, (2) kasalukuyang **Operating Income (EBIT)**, at (3) **Degree of Operating Leverage (DOL)**?

- **A.** $\text{BEP} = 4{,}000\text{ yunit}$ ($₱2{,}000{,}000$); $\text{EBIT} = ₱600{,}000$; $\text{DOL} = 2.67$
- **B.** $\text{BEP} = 6{,}000\text{ yunit}$ ($₱3{,}000{,}000$); $\text{EBIT} = ₱400{,}000$; $\text{DOL} = 4.00$
- **C.** $\text{BEP} = 6{,}000\text{ yunit}$ ($₱3{,}000{,}000$); $\text{EBIT} = ₱1{,}600{,}000$; $\text{DOL} = 1.00$
- **D.** $\text{BEP} = 2{,}400\text{ yunit}$ ($₱1{,}200{,}000$); $\text{EBIT} = ₱400{,}000$; $\text{DOL} = 3.00$

> **Wastong Sagot: B**
> - **Hakbang 1 (Contribution Margin bawat Yunit at CM Ratio):**
>   $$\text{CM bawat yunit} = ₱500 - ₱300 = ₱200\text{ bawat yunit}$$
>   $$\text{CM Ratio} = \dfrac{₱200}{₱500} = 0.40\text{ o }40\%$$
> - **Hakbang 2 (Break-Even Point sa Yunit at sa Piso):**
>   $$\text{BEP (yunit)} = \dfrac{\text{Fixed Costs}}{\text{CM bawat yunit}} = \dfrac{₱1{,}200{,}000}{₱200} = 6{,}000\text{ yunit}$$
>   $$\text{BEP (piso)} = \dfrac{\text{Fixed Costs}}{\text{CM Ratio}} = \dfrac{₱1{,}200{,}000}{0.40} = ₱3{,}000{,}000$$
> - **Hakbang 3 (Operating Income / EBIT at Degree of Operating Leverage sa $8{,}000$ yunit):**
>   $$\text{Kabuuang Contribution Margin} = 8{,}000\text{ yunit} \times ₱200 = ₱1{,}600{,}000$$
>   $$\text{Operating Income (EBIT)} = ₱1{,}600{,}000 - ₱1{,}200{,}000 = ₱400{,}000$$
>   $$\text{Degree of Operating Leverage (DOL)} = \dfrac{\text{Contribution Margin}}{\text{EBIT}} = \dfrac{₱1{,}600{,}000}{₱400{,}000} = 4.00$$
>   Ibig sabihin, sa kasalukuyang benta na $8{,}000$ yunit, ang bawat $10\%$ pagtaas sa benta ay magbubunga ng $10\% \times 4.00 = 40\%$ pagtaas sa Operating Income!

---

## 6. Estratehikong Talaan ng Paghahanda para sa Araw ng Pagsusulit (CSC at PRC)

> [!NOTE]
> **Mga Huling Paalala sa Pamamahala ng Oras at Pagsagot sa Answer Sheet:**
> 1. **Pamamahala ng Oras sa CSC at PRC:** Sa CSC Career Service Examination, mayroon ka lamang humigit-kumulang **1 minuto bawat tanong**. Unang sagutan ang mga tanong sa *Saligang Batas, RA 6713, Talasalitaan, at Balarilang Filipino* sa loob ng 30–40 segundo bawat aytem upang makaipon ng oras para sa mahahabang *Paragraph Organization, Reading Comprehension, at Numerical Word Problems*.
> 2. **Pagsusuri sa Stem ng Tanong sa PRC Board Exams (CLE, PNLE, LET, LECPA):** Bilugan o tandaan ang mga salitang negatibo o panukat ng priyoridad sa tanong gaya ng *"MALIBAN SA"*, *"HINDI WASTO"*, *"UNANG HAKBANG"*, *"PINAKAMAHALAGA"*, o *"PINAKAMABISANG TUGON"*.
> 3. **Pangangalaga sa Optical Mark Reader (OMR) Answer Sheet:** Gumamit lamang ng opisyal na lapis Blg. 2 (*No. 2 pencil*) at itiman nang buo ang bilog o kahon nang hindi lumalampas o nabubutas ang papel. Iwasan ang anumang ligaw na marka (*stray marks*) o tupi sa OMR sheet.

## Curated Flashcard Decks & Practice Sets

- **CSC Civil Service Exam — 1987 Saligang Batas ng Pilipinas, Karapatang Pantao at Batas Republika Blg. 6713**: [Interactive Deck](https://flashcards.world/flashcards/sets/f31af482-529a-431b-aaf5-b5d48934ee80/) | [Markdown (.md)](https://flashcards.world/flashcards/sets/f31af482-529a-431b-aaf5-b5d48934ee80.md)
- **CSC Balarilang Filipino, Wastong Gamit ng mga Salita, Talasalitaan at Lohikal na Pangangatwiran**: [Interactive Deck](https://flashcards.world/flashcards/sets/4262477d-79df-4589-aa75-cdbf02aeee56/) | [Markdown (.md)](https://flashcards.world/flashcards/sets/4262477d-79df-4589-aa75-cdbf02aeee56.md)
- **PRC Criminology Licensure Exam (CLE — RA 11131) — Batas Kriminal (RPC), Pagpapatupad ng Batas at Imbestigasyon**: [Interactive Deck](https://flashcards.world/flashcards/sets/dbac6904-6584-41a7-a085-21a83a2da43d/) | [Markdown (.md)](https://flashcards.world/flashcards/sets/dbac6904-6584-41a7-a085-21a83a2da43d.md)
- **PRC Criminology Licensure Exam (CLE — RA 11131) — Agham Forensiko, Teorya ng Kriminolohiya at Pangangasiwa sa Koreksiyonal**: [Interactive Deck](https://flashcards.world/flashcards/sets/54ba1302-47de-440e-a599-5bb097e18262/) | [Markdown (.md)](https://flashcards.world/flashcards/sets/54ba1302-47de-440e-a599-5bb097e18262.md)
- **PRC Nursing (PNLE — RA 9173) at Licensure Exam for Teachers (LET — RA 7836) — Etika, Batas Propesyonal at Pamantayan**: [Interactive Deck](https://flashcards.world/flashcards/sets/f72e81ca-17e2-4bdc-a869-8e2ed4a92bfa/) | [Markdown (.md)](https://flashcards.world/flashcards/sets/f72e81ca-17e2-4bdc-a869-8e2ed4a92bfa.md)
- **PRC CPA Licensure Exam (LECPA — RA 9298) — Batas sa Kontrata at Korporasyon (RFBT), Pagbubuwis at Pamantayan sa Pagtutuos**: [Interactive Deck](https://flashcards.world/flashcards/sets/364b02c1-d47b-44b2-ae4f-e38549c699d5/) | [Markdown (.md)](https://flashcards.world/flashcards/sets/364b02c1-d47b-44b2-ae4f-e38549c699d5.md)