Stúdentspróf í bókmenntum og sögu Íslands — Eddukvæði, Íslendingasögur, Halldór Laxness og Íslandssaga

Íslensk bókmenntasaga og Íslandssaga á stúdentsprófi: Eddukvæði (Völuspá, Hávamál), dróttkvæði, Snorra-Edda, Íslendingasögur (Brennu-Njáls saga, Egils saga, Laxdæla saga), þjóðveldið, siðaskiptin, Hallgrímur Pétursson, rómantík (Jónas Hallgrímsson), sjálfstæðisbaráttan, raunsæi, módernismi og verk Halldórs Laxness.

Level
intermediate
Languages
is → is
Cards
32
Markdown
Stúdentspróf í bókmenntum og sögu Íslands — Eddukvæði, Íslendingasögur, Halldór Laxness og Íslandssaga (.md)

Flashcards (32)

#Front (Term / Question)Back (Definition / Answer)ExampleMultiple-Choice Options
1Hvað voru „atómskáldin“ í íslenskri ljóðagerð um miðja 20. öld og hvaða bók Steins Steinarrs (1908–1958) frá 1948 markaði tímamót í íslenskum módernisma?Atómskáldin (m.a. Einar Bragi, Hannes Sigfússon, Jón Óskar, Sigfús Daðason og Stefán Hörður Grímsson) brutu upp hefðbundið rím og stuðlasetningu í óbundnum módernískum ljóðum, og ljóðabálkurinn Tíminn og vatnið (1948) eftir Stein Steinarr var lykilverk þessarar byltingar.Nafnið „atómskáld“ er dregið af skáldsögunni Atómstöðinni eftir Halldór Laxness (1948) og vísaði í upphafi í háðungarskyni til ungra skálda sem ortu án ríms og hefðbundinna stuðla.
  • Atómskáldin voru kjarneðlisfræðingar sem ortu rímnakvæði undir ferskeytluformi.
  • Atómskáldin (m.a. Einar Bragi, Hannes Sigfússon, Jón Óskar, Sigfús Daðason og Stefán Hörður Grímsson) brutu upp hefðbundið rím og stuðlasetningu í óbundnum módernískum ljóðum, og ljóðabálkurinn Tíminn og vatnið (1948) eftir Stein Steinarr var lykilverk þessarar byltingar.
  • Steinn Steinarr barðist harðlega gegn órímuðum ljóðum og krafðist þess að öll ljóð væru dróttkvæði.
  • Tíminn og vatnið er söguleg skáldsaga eftir Gunnar Gunnarsson frá árinu 1912.
2Hvað einkenndi Sturlungaöld (um 1220–1262) á Íslandi og hvaða stórorrusta átti sér stað í Skagafirði árið 1238?Samþjöppun valds í hendur fárra stórgoðaætta (Sturlunga, Ásbirninga, Haukdæla, Oddaverja, Svínfellinga og Vatnsfirðinga) og mannskæð borgarastyrjöld; Örlygsstatrabardagi (21. ágúst 1238) var fjölmennasta orrusta Íslandssögunnar þar sem Sighvatur Sturluson og Sturla sonur hans féllu fyrir Kolbeini unga og Gissuri Þorvaldssyni.Auk Örlygsstaðabardaga (1238) eru Haugsnesbardagi (1246), Flóabardagi (1244, eina sjóorrustan) og Flugumýrarbrenna (1253) helstu átakapunktar Sturlungaaldar.
  • Sturlungaöld var friðsælasta tímabil Íslandssögunnar án nokkurra vopnaviðskipta.
  • Samþjöppun valds í hendur fárra stórgoðaætta (Sturlunga, Ásbirninga, Haukdæla, Oddaverja, Svínfellinga og Vatnsfirðinga) og mannskæð borgarastyrjöld; Örlygsstatrabardagi (21. ágúst 1238) var fjölmennasta orrusta Íslandssögunnar þar sem Sighvatur Sturluson og Sturla sonur hans féllu fyrir Kolbeini unga og Gissuri Þorvaldssyni.
  • Örlygsstaðabardagi var sjóorrusta við Vestmannaeyjar gegn Tyrkjaveldi árið 1627.
  • Sturlungaöld hófst árið 1550 við aftöku Jóns Arasonar.
3Hvað eru fornaldarsögur Norðurlanda og riddarasögur, og hvernig greinast þær frá Íslendingasögum?Fornaldarsögur (t.d. Völsunga saga, Hrólfs saga kraka) gerast í Skandinavíu fyrir landnám Íslands og einkennast af ævintýrum, drekum og yfirnáttúrulegum verum, en riddarasögur (t.d. Tristrams saga) eru þýddar eða frumsamdar hirð- og ástarsögur úr evrópskri miðaldahefð.Flokkun miðaldabókmennta eftir sögusviði og sögutíma (Íslendingasögur, konungasögur, samtímasögur/Sturlunga, biskupasögur, fornaldarsögur og riddarasögur) er grunnþekking á stúdentsprófi.
  • Fornaldarsögur (t.d. Völsunga saga, Hrólfs saga kraka) gerast í Skandinavíu fyrir landnám Íslands og einkennast af ævintýrum, drekum og yfirnáttúrulegum verum, en riddarasögur (t.d. Tristrams saga) eru þýddar eða frumsamdar hirð- og ástarsögur úr evrópskri miðaldahefð.
  • Fornaldarsögur gerast á Íslandi á 20. öld og fjalla um togaraútgerð.
  • Riddarasögur eru raunsæjar frásagnir af bændum í Skagafirði á Sturlungaöld.
  • Íslendingasögur gerast allar í Frakklandi við hirð Artúrs konungs.
4Hvað er Heimskringla og hver er höfundur hennar?Heimskringla er safn sextán konungasagna Noregskonunga (frá Ynglinga sögu til Magnúss sögu Erlingssonar 1177), ritað af Snorra Sturlusyni um 1230 og nefnt eftir upphafsorðum sínum („Kringla heimsins, sú er mannfólkið byggir…“).Í Heimskringlu er Ólafs saga helga langstærst og myndar miðju verksins; Snorri beitir þar listfengri ræðugerð og sálfræðilegri greiningu á stjórnmálum.
  • Heimskringla er safn sextán konungasagna Noregskonunga (frá Ynglinga sögu til Magnúss sögu Erlingssonar 1177), ritað af Snorra Sturlusyni um 1230 og nefnt eftir upphafsorðum sínum („Kringla heimsins, sú er mannfólkið byggir…“).
  • Heimskringla er fyrsta landakortið af Íslandi sem Guðbrandur Þorláksson teiknaði.
  • Heimskringla er ljóðabók eftir Jónas Hallgrímsson frá 1840.
  • Heimskringla er safn íslenskra þjóðsagna sem Jón Árnason tók saman.
5Hverjir söfnuðu íslenskum þjóðsögum og ævintýrum á 19. öld og hvaða hlutverki gegndi sú söfnun?Jón Árnason og Magnús Grímsson (útgáfa Íslenskra þjóðsagna og ævintýra 1862–1864) söfnuðu munnmælasögum um huldufólk, tröll, drauga, galdramenn (t.d. Sæmund fróða) og útilegumenn í anda bræðranna Grimms og rómantísku þjóðernisstefnunnar.Þjóðsögur Jóns Árnasonar (svo sem Djákninn á Myrká, Móðir mín í kví, kví og sögurnar af Sæmundi fróða) urðu ómetanlegur brunnur fyrir íslenska rithöfunda og myndlistarmenn.
  • Snorri Sturluson og Ari fróði gáfu út Þjóðsögur Jóns Árnasonar árið 1130.
  • Halldór Laxness skrifaði allar íslenskar þjóðsögur árið 1955.
  • Þjóðsagnasöfnun var bönnuð með lögum á 19. öld.
  • Jón Árnason og Magnús Grímsson (útgáfa Íslenskra þjóðsagna og ævintýra 1862–1864) söfnuðu munnmælasögum um huldufólk, tröll, drauga, galdramenn (t.d. Sæmund fróða) og útilegumenn í anda bræðranna Grimms og rómantísku þjóðernisstefnunnar.
6Um hvað fjallar Egils saga Skallagrímssonar og hvaða þrjú stórkvæði eru eignuð Agli í sögunni?Sagan rekur ættarsögu Kveld-Úlfs, Skallagríms og Egils — víkinginn og skáldið með tvíeðli (fagur og ljótur í senn) — og geymir stórkvæðin Höfuðlausn, Sonatorrek og Arinbjarnarkviðu.Fræðimenn (m.a. Sigurður Nordal og tölfræðilegar stílathuganir) hafa fært sterk rök fyrir því að Snorri Sturluson sé höfundur Egils sögu; kvæðið Sonatorrek (eftir drukknun Böðvars sonar Egils) er oft talið fyrsta persónulega tregaljóð norrænna bókmennta.
  • Sagan rekur ættarsögu Kveld-Úlfs, Skallagríms og Egils — víkinginn og skáldið með tvíeðli (fagur og ljótur í senn) — og geymir stórkvæðin Höfuðlausn, Sonatorrek og Arinbjarnarkviðu.
  • Egils saga fjallar um kristnitökuna á Þingvöllum og geymir Völuspá og Hávamál.
  • Egils saga fjallar um ástir Tristans og Ísoldar og geymir Lilju.
  • Egils saga fjallar um Hrafnkel Freysgoða á Aðalbóli í Hrafnkelsdal.
7Hvað einkennir frásagnarhátt, stíl og persónusköpun Íslendingasagna?Hlutlægur frásagnarháttur (sögumaður dylur skoðanir sínar og lýsir aðeins ytra atferli og orðum persóna), knappur og meitlaður stíll, forlagatrú, sæmdarhugsjón og meitluð tilsvör í vanstillingu (undirstrikun).Í Íslendingasögum birtist sálarlíf persóna í ytri einkennum (t.d. að roðna, fölna eða þegja) og í hnitmiðuðum tilsvörum þegar mest liggur við.
  • Tilfinningaþrungin innri einræða í fyrstu persónu þar sem sögumaður grætur með hetjunum.
  • Flúraður barokkstíll með löngum lýsingarorðarunum og latneskum tilvitnunum.
  • Hlutlægur frásagnarháttur (sögumaður dylur skoðanir sínar og lýsir aðeins ytra atferli og orðum persóna), knappur og meitlaður stíll, forlagatrú, sæmdarhugsjón og meitluð tilsvör í vanstillingu (undirstrikun).
  • Fullkomið frelsi persóna frá örlögum og ættartengslum.
8Um hvað fjallar Völuspá í Konungsbók Eddukvæða og hver er mælir kvæðisins?Í Völuspá segir framsýn völva Óðni (Valföður) og mannkyni sögu heimsins frá sköpun hans úr Ginnungagapi, gullöld goðanna, dauða Baldurs, ragnarökum (tortímingu heimsins) til endurfæðingar nýrrar jarðar.Völuspá er eitt stórbrotnasta kvæði heimsbókmenntanna og gefur heildarsýn yfir norræna heimsmynd frá upphafi til ragnaraka og nýs heims.
  • Völuspá er gamankvæði um það þegar Þór missti hamarinn Mjölni til Þryms jötuns.
  • Í Völuspá segir framsýn völva Óðni (Valföður) og mannkyni sögu heimsins frá sköpun hans úr Ginnungagapi, gullöld goðanna, dauða Baldurs, ragnarökum (tortímingu heimsins) til endurfæðingar nýrrar jarðar.
  • Völuspá er safn hagnýtra heilræða um gestrisni og hófsemi í drykkju.
  • Völuspá fjallar um landnám Ingólfs Arnarsonar í Reykjavík árið 874.
9Hvaða breytingar urðu á íslensku samfélagi við hernám Breta 10. maí 1940 og herverndarsamninginn við Bandaríkin 1941?Einangrun landsins rofnaði, mikið atvinnuleysi kreppuáranna hvarf vegna framkvæmda hersins („blessað stríðið“), fólksflutningar úr sveitum í þéttbýli jukust hratt og grunnur var lagður að nútímavæðingu innviða (t.d. Reykjavíkur- og Keflavíkurflugvelli) og lýðveldisstofnun 1944.Hernámsárin (1940–1945) ollu einhverjum hröðustu efnahags- og samfélagsbreytingum í sögu landsins og bundu endi á kreppuna miklu á Íslandi.
  • Allir íbúar Reykjavíkur fluttu aftur í torfbæi í sveitum árið 1940.
  • Ísland tók virkan þátt með eigin flugher í innrásinni í Normandí árið 1944.
  • Bretar lögðu Alþingi niður og bönnuðu útgáfu dagblaða á Íslandi til ársins 1960.
  • Einangrun landsins rofnaði, mikið atvinnuleysi kreppuáranna hvarf vegna framkvæmda hersins („blessað stríðið“), fólksflutningar úr sveitum í þéttbýli jukust hratt og grunnur var lagður að nútímavæðingu innviða (t.d. Reykjavíkur- og Keflavíkurflugvelli) og lýðveldisstofnun 1944.
10Hvaða hlutverki gegndi Kópavogsfundurinn árið 1662 í stjórnmálasögu Íslands og hvað voru Móðuharðindin 1783–1785?Á Kópavogsfundinum 1662 neyddust fulltrúar Íslendinga til að sverja Friðriki III. Danakonungi erfðaeinveldishollustu, en Móðuharðindin (1783–1785) voru mestu náttúruhamfarir Íslandssögunnar í kjölfar Skaftárelda (Lakagíga) þar sem fimmtungur þjóðarinnar lést úr hungri og flúoreitrun.Einveldistíminn (1662–1874) og einokunarverslunin (1602–1787) ásamt Móðuharðindunum (Skaftáreldum 1783) eru meðal þungamiðja í Íslandssögu á stúdentsprófi.
  • Á Kópavogsfundinum 1662 fékk Ísland heimastjórn og í Móðuharðindunum tvöfaldaðist íbúafjöldinn.
  • Kópavogsfundurinn var haldinn árið 1944 til að kjósa forseta lýðveldisins.
  • Á Kópavogsfundinum 1662 neyddust fulltrúar Íslendinga til að sverja Friðriki III. Danakonungi erfðaeinveldishollustu, en Móðuharðindin (1783–1785) voru mestu náttúruhamfarir Íslandssögunnar í kjölfar Skaftárelda (Lakagíga) þar sem fimmtungur þjóðarinnar lést úr hungri og flúoreitrun.
  • Móðuharðindin urðu vegna eldgoss í Eyjafjallajökli árið 2010.
11Hver var fyrsta íslenska nútímaskáldsagan á 19. öld og hver var höfundur hennar?Piltur og stúlka (1850) eftir Jón Thoroddsen (1818–1868), sem einnig ritaði skáldsöguna Maður og kona.Jón Thoroddsen er jafnan nefndur faðir íslenskrar nútímaskáldsagnagerðar með verkunum Pilti og stúlku (1850) og Manni og konu (útg. 1876).
  • Salka Valka eftir Halldór Laxness.
  • Piltur og stúlka (1850) eftir Jón Thoroddsen (1818–1868), sem einnig ritaði skáldsöguna Maður og kona.
  • Sögur úr sveitinni eftir Snorra Sturluson.
  • Gísla saga Súrssonar eftir Ara fróða.
12Hvað eru Íslendingasögur, hvenær voru þær ritaðar og á hvaða sögutíma gerast atburðir þeirra?Íslendingasögur eru veraldlegar sagnabókmenntir í óbundnu máli, ritaðar á 13. og 14. öld af óþekktum höfundum, en sögutími þeirra er frá landnámsöld (um 870) til loka 11. aldar (söguöld: um 930–1030).Mikilvægt er að greina á milli sögutíma Íslendingasagna (sögualdar 930–1030) og ritunartíma þeirra (13. og 14. aldar), en Sturlunga saga er aftur á móti samtímasaga frá 12. og 13. öld.
  • Íslendingasögur eru veraldlegar sagnabókmenntir í óbundnu máli, ritaðar á 13. og 14. öld af óþekktum höfundum, en sögutími þeirra er frá landnámsöld (um 870) til loka 11. aldar (söguöld: um 930–1030).
  • Íslendingasögur voru ritaðar á 9. öld samtímis atburðunum af landnámsmönnum á latínu.
  • Íslendingasögur fjalla um Sturlungaöld á 13. öld og eru allar undirritaðar af höfundum sínum.
  • Íslendingasögur voru samdar á rómantíska tímabilinu á 19. öld af Fjölnismönnum.
13Hvenær fengu íslenskar konur kosningarétt til Alþingis og hver var Vigdís Finnbogadóttir í sögu Íslands og heimsins?Íslenskar konur (40 ára og eldri) fengu kosningarétt og kjörgengi til Alþingis 19. júní 1915 (og jafnan rétt við karla 1920), og árið 1980 var Vigdís Finnbogadóttir kjörin forseti Íslands, fyrst kvenna í heiminum í lýðræðislegum þjóðhöfðingjakosningum.Kvennafrídagurinn 24. október 1975 og kjör Vigdísar Finnbogadóttur í embætti forseta Íslands 29. júní 1980 (sat 1980–1996) eru stórir bautasteinar í jafnréttissögu Íslands.
  • Íslenskar konur fengu kosningarétt árið 1845 við endurreisn Alþingis.
  • Vigdís Finnbogadóttir var fyrsti forsætisráðherra Íslands árið 1904.
  • Konur fengu fyrst kosningarétt á Íslandi árið 1980.
  • Íslenskar konur (40 ára og eldri) fengu kosningarétt og kjörgengi til Alþingis 19. júní 1915 (og jafnan rétt við karla 1920), og árið 1980 var Vigdís Finnbogadóttir kjörin forseti Íslands, fyrst kvenna í heiminum í lýðræðislegum þjóðhöfðingjakosningum.
14Hvaða atburðir mörkuðu siðaskiptin á Íslandi um miðja 16. öld og hvaða menningarlegu áhrif höfðu þau?Siðaskiptin (lúthersk siðbót) voru innleidd í Skálholtsbiskupsdæmi 1541 og endanlega á öllu landinu við aftöku Jóns Arasonar Hólabiskups og sona hans í Skálholti 7. nóvember 1550; þau efldu konungsvald en leiddu jafnframt til biblíuþýðinga á íslensku (Nýja testamenti Odds 1540 og Guðbrandsbiblía 1584) sem vörðu tunguna.Þýðing Biblíunnar á íslensku við siðaskiptin (Guðbrandsbiblía 1584 á Hólum) hafði úrslitaþýðingu fyrir varðveislu íslenskrar tungu, ólíkt því sem gerðist í Noregi þar sem danska biblían var notuð.
  • Siðaskiptin fóru fram árið 1000 á Þingvöllum án nokkurra átaka.
  • Siðaskiptin (lúthersk siðbót) voru innleidd í Skálholtsbiskupsdæmi 1541 og endanlega á öllu landinu við aftöku Jóns Arasonar Hólabiskups og sona hans í Skálholti 7. nóvember 1550; þau efldu konungsvald en leiddu jafnframt til biblíuþýðinga á íslensku (Nýja testamenti Odds 1540 og Guðbrandsbiblía 1584) sem vörðu tunguna.
  • Við siðaskiptin var íslenska bönnuð í kirkjum og danska gerð að eina ritmálinu.
  • Jón Arason var lútherskur biskup sem þýddi Biblíuna árið 1662.
15Hvaða alþjóðlegu samstarfs- og varnarbandalögum hefur Ísland gengið í frá stofnun lýðveldisins 1944 (Sameinuðu þjóðirnar, NATO, EFTA, EES og Schengen)?Ísland gekk í Sameinuðu þjóðirnar 1946, var stofnaðili að Atlantshafsbandalaginu (NATO) 30. mars 1949, gekk í EFTA 1970, gerðist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu (EES) 1. janúar 1994 og tók upp Schengen-samstarfið 2001.Inngangan í NATO 30. mars 1949 (með óeirðum á Austurvelli), varnarsamningurinn við Bandaríkin 1951 og EES-samningurinn 1994 mótuðu utanríkis- og efnahagsstefnu lýðveldisins.
  • Ísland gekk í Evrópusambandið (ESB) sem fullgildur aðili árið 1973 og tók upp evru árið 2002.
  • Ísland gekk í Varsjárbandalagið árið 1955 og sagði sig úr Sameinuðu þjóðunum árið 1980.
  • Ísland gekk í Sameinuðu þjóðirnar 1946, var stofnaðili að Atlantshafsbandalaginu (NATO) 30. mars 1949, gekk í EFTA 1970, gerðist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu (EES) 1. janúar 1994 og tók upp Schengen-samstarfið 2001.
  • Ísland er hvorki aðili að NATO né Evrópska efnahagssvæðinu.
16Um hvað fjallar skáldsagan Sjálfstætt fólk (1934–1935) eftir Halldór Laxness og hver er aðalpersóna hennar?Sagan fjallar um einyrkjann og heiðarbóndann Bjart í Sumarhúsum sem berst hetjulegri en þrjóskufullri baráttu fyrir „sjálfstæði“ sínu á afskekktu kotbýli, oft á kostnað fjölskyldu sinnar og fósturdótturinnar Ástu Sóllilju.Undirtitill Sjálfstæðs fólks er „Hetjusaga“, sem felur í sér tvíræða kaldhæðni: Bjartur í Sumarhúsum er í senn táknmynd íslenskrar þrautseigju og blindrar einstaklingshyggju.
  • Sagan fjallar um einyrkjann og heiðarbóndann Bjart í Sumarhúsum sem berst hetjulegri en þrjóskufullri baráttu fyrir „sjálfstæði“ sínu á afskekktu kotbýli, oft á kostnað fjölskyldu sinnar og fósturdótturinnar Ástu Sóllilju.
  • Sagan fjallar um Jón Hreggviðsson sem er dæmdur fyrir að stela snærisspotta og drepa böðul konungs.
  • Sagan fjallar um alþýðuskáldið Ólaf Kárason Ljósvíking á Vestfjörðum.
  • Sagan fjallar um stúlkuna Ugla í húsi þingmannsins í Reykjavík þegar Keflavíkursamningurinn er gerður.
17Hver var Ari fróði Þorgilsson (1067–1148) og hvert er frægasta rit hans um upphaf Íslandsbyggðar?Ari fróði er faðir íslenskrar sagnaritunar og ritaði Íslendingabók á íslensku á árunum 1122–1133, þar sem hann rekur landnám, stofnun Alþingis, tímatal, fund Grænlands og kristnitökuna með ströngum heimildakröfum („Hvað sem missagt er í fræðum þessum, þá er skylt að hafa það heldur er sannara reynist“).Íslendingabók Ara fróða er elsta varðveitta sagnfræðiritið á norræenni tungu og setti viðmið um gagnrýna heimildanotkun.
  • Ari fróði er faðir íslenskrar sagnaritunar og ritaði Íslendingabók á íslensku á árunum 1122–1133, þar sem hann rekur landnám, stofnun Alþingis, tímatal, fund Grænlands og kristnitökuna með ströngum heimildakröfum („Hvað sem missagt er í fræðum þessum, þá er skylt að hafa það heldur er sannara reynist“).
  • Ari fróði ritaði Heimskringlu á latínu á 14. öld.
  • Ari fróði samdi Passíusálmana í Skálholti á 17. öld.
  • Ari fróði var síðasti kaþólski biskupinn á Hólum.
18Hvaða ár hlaut Halldór Kiljan Laxness (1902–1998) Bókmenntaverðlaun Nóbels og hver eru helstu skáldsagnaverk hans frá 4. og 5. áratug 20. aldar?Halldór Laxness hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1955; helstu stórvirki hans frá þessu skeiði eru Salka Valka (1931–32), Sjálfstætt fólk (1934–35), Heimsljós (1937–40), Íslandsklukkan (1943–46) og Atómstöðin (1948).Halldór Laxness er eini íslenski Nóbelsverðlaunahafinn; verk hans spanna allt frá módernisma (Vefarinn mikli frá Kasmír, 1927) og félagslegu raunsæi til sögulegra skáldsagna og endurminninga.
  • Halldór Laxness hlaut Nóbelsverðlaunin árið 1918 fyrir skáldsöguna Pilt og stúlku.
  • Halldór Laxness hlaut Nóbelsverðlaunin árið 1980 fyrir ljóðabókina Tímann og vatnið.
  • Halldór Laxness skrifaði eingöngu leikrit á dönsku líkt og Jóhann Sigurjónsson.
  • Halldór Laxness hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1955; helstu stórvirki hans frá þessu skeiði eru Salka Valka (1931–32), Sjálfstætt fólk (1934–35), Heimsljós (1937–40), Íslandsklukkan (1943–46) og Atómstöðin (1948).
19Hver eru tvö helstu bragarform Eddukvæða og hvernig eru þau frábrugðin dróttkvæðum?Fornyrðislag (átta braglínur í erindi, tvö ris í línu, t.d. Völuspá og Þrymskviða) og ljóðaháttur (sex braglínur í erindi þar sem 3. og 6. lína eru kviðuháttar-/fullorðslínur með innstuðlum, t.d. Hávamál); Eddukvæði eru höfundarlaus og mun einfaldari í myndmáli en dróttkvæði.Fornyrðislag er frásagnarháttur (Völuspá), en ljóðaháttur er samtals- og spakmælaháttur (Hávamál). Dróttkvæði eru aftur á móti flókin hirðkvæði nafngreindra skálda með hendingum (skothendingum og aðalhendingum) og margræðum kenningum.
  • Eddukvæði eru öll ort undir sonnettuformi og ferskeytlu með endarími.
  • Dróttkvæði eru höfundarlaus alþýðukvæði án kenninga en Eddukvæði eru lofkvæði hirðskálda.
  • Fornyrðislag (átta braglínur í erindi, tvö ris í línu, t.d. Völuspá og Þrymskviða) og ljóðaháttur (sex braglínur í erindi þar sem 3. og 6. lína eru kviðuháttar-/fullorðslínur með innstuðlum, t.d. Hávamál); Eddukvæði eru höfundarlaus og mun einfaldari í myndmáli en dróttkvæði.
  • Ljóðaháttur hefur alltaf tólf braglínur og dýrt endarím í hverri línu.
20Hver eru helstu einkenni íslenskra samtímabókmennta frá síðustu áratugum 20. aldar til 21. aldar (t.d. í verkum Einar Már Guðmundssonar, Steinunnar Sigurðardóttur, Auðar Övu Ólafsdóttur, Sjóns og Arnaldar Indriðasonar)?Fjölbreytni töfraraunsæis, sögulegra skáldsagna í nýjum búningi, ljóðræns prósa og blómgunar íslenskrar glæpasagnagerðar (norrænar glæpasögur); t.d. Englar alheimsins eftir Einar Má Guðmundsson, Tímaþjófurinn eftir Steinunni Sigurðardóttur og Skugga-Baldur eftir Sjón.Verk eins og Englar alheimsins (1993, Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs 1995) og Skugga-Baldur (Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs 2005) eru meðal algengustu kjörbóka á stúdentsprófi.
  • Fjölbreytni töfraraunsæis, sögulegra skáldsagna í nýjum búningi, ljóðræns prósa og blómgunar íslenskrar glæpasagnagerðar (norrænar glæpasögur); t.d. Englar alheimsins eftir Einar Má Guðmundsson, Tímaþjófurinn eftir Steinunni Sigurðardóttur og Skugga-Baldur eftir Sjón.
  • Samtímabókmenntir á Íslandi eru eingöngu skrifaðar á latínu í bundnu máli.
  • Glæpasögur hafa aldrei verið skrifaðar eða gefnar út á Íslandi.
  • Englar alheimsins er fornsaga frá 13. öld um landnám í Reykjavík.
21Hvernig skiptast Eddukvæði í tvo meginflokka og í hvaða fræga handriti frá 13. öld eru flest þeirra varðveitt?Eddukvæði skiptast í goðakvæði (t.d. Völuspá, Hávamál, Þrymskviða) og hetjukvæði (t.d. Völundarkviða, Guðrúnarkviður), og eru flest varðveitt í Konungsbók Eddukvæða (Codex Regius, GKS 2365 4to) frá um 1270.Konungsbók Eddukvæða (Codex Regius) er dýrgripur íslenskrar menningarsögu sem var afhentur Íslendingum að nýju frá Danmörku árið 1971.
  • Eddukvæði skiptast í sálma og rímur og eru varðveitt í Guðbrandsbiblíu frá 1584.
  • Eddukvæði skiptast í goðakvæði (t.d. Völuspá, Hávamál, Þrymskviða) og hetjukvæði (t.d. Völundarkviða, Guðrúnarkviður), og eru flest varðveitt í Konungsbók Eddukvæða (Codex Regius, GKS 2365 4to) frá um 1270.
  • Eddukvæði eru öll eftir Hallgrím Pétursson og varðveitt í Möðruvallabók.
  • Eddukvæði eru skrifuð á latínu og varðveitt í Flateyjarbók frá 16. öld.
22Hver var Hallgrímur Pétursson (1614–1674) og hvert er höfuðverk hans í íslenskri bókmenntasögu?Hallgrímur Pétursson var helsta trúarskáld 17. aldar (rétttrúnaðaröld) og höfundur Passíusálmanna (50 sálmar um píslarsögu Krists) auk dauðasálmsins „Um dauðans óvissan tíma“ („Allt eins og blómstrið eina“).Passíusálmar Hallgríms Péturssonar (fullgerðir 1659, prentaðir á Hólum 1666) hafa verið prentaðir oftar en nokkur önnur íslensk bók og eru fluttir í Ríkisútvarpinu á hverri föstu.
  • Hallgrímur Pétursson var helsta trúarskáld 17. aldar (rétttrúnaðaröld) og höfundur Passíusálmanna (50 sálmar um píslarsögu Krists) auk dauðasálmsins „Um dauðans óvissan tíma“ („Allt eins og blómstrið eina“).
  • Hallgrímur Pétursson var upplýsingarmaður á 18. öld sem ritaði Ferðabók Eggerts og Bjarna.
  • Hallgrímur Pétursson var rómantískt skáld í Kaupmannahöfn sem stofnaði tímaritið Fjölni.
  • Hallgrímur Pétursson samdi Íslandsklukkuna á 20. öld.
23Hverjar eru þrjár höfuðpersónur þríleiksins Íslandsklukkunnar (Íslandsklukkan, Hið ljósa man, Eldur í Kaupinhafn) eftir Halldór Laxness og hvaða hlið íslenskrar þjóðarsálar táknar hver þeirra?Jón Hreggviðsson (óbugandi alþýðan með gálgahúmor), Snæfríður Íslandssól (fegurðin, stoltið og draumurinn um frelsi) og Arnas Arnæus / Árni Magnússon handritasafnari (vísindin, menningin og varðveisla sögunnar).Íslandsklukkan kom út á árunum 1943–1946, einmitt þegar lýðveldið Ísland var stofnað, og varð þjóðartákn í sjálfstæðisvitund Íslendinga.
  • Steinar í Hlíð, Steinunn og Bersi í Brekkukotsannál.
  • Salka Valka, Arnaldur Björnsson og Steinþór á Óseyri við Axlarfjörð.
  • Gunnar á Hlíðarenda, Njáll á Bergþórshvoli og Snorri goði.
  • Jón Hreggviðsson (óbugandi alþýðan með gálgahúmor), Snæfríður Íslandssól (fegurðin, stoltið og draumurinn um frelsi) og Arnas Arnæus / Árni Magnússon handritasafnari (vísindin, menningin og varðveisla sögunnar).
24Hver var Jón Sigurðsson (1811–1879) og hver voru helstu áfangar sjálfstæðisbaráttu Íslendinga frá endurreisn Alþingis 1845 til lýðveldisstofnunar 1944?Jón Sigurðsson var leiðtogi sjálfstæðisbaráttunnar á 19. öld; helstu áfangar voru endurreisn Alþingis 1845, Þjóðfundurinn 1851 („Vér mótmælum allir!“), verslunarfrelsi 1855, stjórnarskrá 1874, heimastjórn 1904 (Hannes Hafstein), fullveldi 1. desember 1918 og stofnun lýðveldis á Þingvöllum 17. júní 1944.Með sambandslagasamningnum 1. desember 1918 varð Ísland frjálst og fullvalda ríki í konungssambandi við Danmörku, og 17. júní 1944 var lýðveldið stofnað á Þingvöllum og Sveinn Björnsson kjörinn fyrsti forseti Íslands.
  • Ísland fékk fullveldi árið 1845 og varð lýðveldi árið 1904.
  • Jón Sigurðsson var leiðtogi sjálfstæðisbaráttunnar á 19. öld; helstu áfangar voru endurreisn Alþingis 1845, Þjóðfundurinn 1851 („Vér mótmælum allir!“), verslunarfrelsi 1855, stjórnarskrá 1874, heimastjórn 1904 (Hannes Hafstein), fullveldi 1. desember 1918 og stofnun lýðveldis á Þingvöllum 17. júní 1944.
  • Jón Sigurðsson var fyrsti forseti lýðveldisins Íslands árið 1944.
  • Heimastjórn komst á árið 1662 á Kópavogsfundinum.
25Hvað einkenndi rómantísku stefnuna í íslenskum bókmenntum á 19. öld, hverjir voru Fjölnismenn og hvert var hlutverk Jónasar Hallgrímssonar?Rómantíkin (frá um 1830) lagði áherslu á náttúrudýrkun, frelsisþrá, tilfinningar, dýrkun fornaldar og hreint og fagurt íslenskt mál; Fjölnismenn (Jónas Hallgrímsson, Brynjólfur Pétursson, Konráð Gíslason og Tómas Sæmundsson) gáfu út tímaritið Fjölni í Kaupmannahöfn frá 1835.Jónas Hallgrímsson (1807–1845) endurnýjaði íslenskt ljóðmál („Ísland“, „Gunnarshólmi“, „Ferðalok“), bjó til fjölda nýyrða (t.d. „ljóshraði“, „aðdráttarafl“, „sjónauki“) og skrifaði fyrstu nútímasmásöguna („Grasaferð“).
  • Fjölnismenn börðust fyrir því að leggja íslensku niður og taka upp dönsku sem móðurmál.
  • Rómantíkin hafnaði allri náttúrulýsingu og einblíndi eingöngu á verksmiðjuiðnað í borgum.
  • Rómantíkin (frá um 1830) lagði áherslu á náttúrudýrkun, frelsisþrá, tilfinningar, dýrkun fornaldar og hreint og fagurt íslenskt mál; Fjölnismenn (Jónas Hallgrímsson, Brynjólfur Pétursson, Konráð Gíslason og Tómas Sæmundsson) gáfu út tímaritið Fjölni í Kaupmannahöfn frá 1835.
  • Jónas Hallgrímsson var raunsæisskáld á 20. öld sem orti eingöngu órímuð atómljóð.
26Hvað voru þorskastríðin (landhelgisdeilurnar) á 20. öld og í hvaða áföngum færðu Íslendingar út fiskveiðilandhelgina?Deilur Íslands (einkum við Bretland) um útfærslu fiskveiðilandhelginnar úr 3 sjómílum í 4 mílur (1952), 12 mílur (1958), 50 mílur (1972) og loks 200 sjómílna efnahagslögsögu árið 1975 (sem lauk með fullum sigri Íslands 1976).Útfærsla landhelginnar í 200 sjómílur árið 1975 tryggði yfirráð Íslendinga yfir fiskimiðunum umhverfis landið og varð alþjóðleg viðmiðunarregla í hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna.
  • Deilur Íslands (einkum við Bretland) um útfærslu fiskveiðilandhelginnar úr 3 sjómílum í 4 mílur (1952), 12 mílur (1958), 50 mílur (1972) og loks 200 sjómílna efnahagslögsögu árið 1975 (sem lauk með fullum sigri Íslands 1976).
  • Landhelgin var færð úr 200 mílum niður í 3 mílur árið 1975.
  • Þorskastríðin voru háð á 17. öld milli Íslendinga og Spánverja á Vestfjörðum.
  • Íslendingar höfnuðu 200 mílna efnahagslögsögu og afhentu Evrópusambandinu miðin árið 1976.
27Hvað var „Gamli sáttmáli“ (Gissurarsáttmáli) frá 1262 og hvaða skilyrði settu Íslendingar Noregskonungi í honum?Samningurinn sem batt enda á Sturlungaöld og íslenska þjóðveldið; Íslendingar hétu Noregskonungi skatti og þegnskyldu gegn því að hann tryggði frið, íslensk lög og að minnsta kosti sex hafskip kæmu árlega með nauðsynjavörur til landsins.Gamli sáttmáli var síðar lykilröksemd Jóns Sigurðssonar í sjálfstæðisbaráttunni á 19. öld: að Íslendingar hefðu gert frjálsan persónusambandssamning við konung en ekki undirgengist danska ríkið.
  • Samningurinn milli Íslands og Bandaríkjanna um herstöð í Keflavík árið 1951.
  • Samningurinn um inngöngu Íslands í Evrópska efnahagssvæðið (EES) árið 1994.
  • Samkomulag um kristnitökuna á Þingvöllum árið 1000.
  • Samningurinn sem batt enda á Sturlungaöld og íslenska þjóðveldið; Íslendingar hétu Noregskonungi skatti og þegnskyldu gegn því að hann tryggði frið, íslensk lög og að minnsta kosti sex hafskip kæmu árlega með nauðsynjavörur til landsins.
28Hvaða tímamót urðu í sögu Íslands árin 930, 1000 og 1262–1264?Árið 930 var Alþingi stofnað á Þingvöllum (upphaf þjóðveldisins), árið 1000 (eða 999) var kristni lögtekin á Alþingi með úrskurði Þorgeirs Ljósvetningagoða, og 1262–1264 gengu Íslendingar Noregskonungi á hönd með Gamla sáttmála (lok þjóðveldisins).Þessi þrjú ártöl afmarka íslenska þjóðveldið (930–1262), þar sem löggjafar- og dómsvald var á Alþingi en ekkert miðstýrt framkvæmdavald (enginn konungur) í landinu.
  • Árið 930 var Alþingi stofnað á Þingvöllum (upphaf þjóðveldisins), árið 1000 (eða 999) var kristni lögtekin á Alþingi með úrskurði Þorgeirs Ljósvetningagoða, og 1262–1264 gengu Íslendingar Noregskonungi á hönd með Gamla sáttmála (lok þjóðveldisins).
  • Árið 930 voru siðaskiptin, árið 1000 var einveldi komið á og árið 1262 var lýðveldi stofnað.
  • Árið 930 fannst Ameríka, árið 1000 var Kópavogsfundurinn og árið 1262 kom Jónsbók.
  • Árið 930 hófst einokunarverslun Dana og árið 1262 lauk henni.
29Hvert er meginþema Laxdæla sögu og hvaða fræga tilsvör mælir Guðrún Ósvífursdóttir í elli sinni við Bolla son sinn?Laxdæla saga snýst um örlagaríkan ástarþríhyrning Guðrúnar Ósvífursdóttur, Kjartans Ólafssonar og Bolla Þorleikssonar (með hliðstæðu við Brynhildi og Sigurð Fáfnisbana), og í sögulok segir Guðrún: „Þeim var ég verst er ég unni mest.“Laxdæla ber sterk merki riddarasagna í glæsileika og klæðaburði persóna, og tilsvör Guðrúnar („Þeim var ég verst er ég unni mest“) vísa til Kjartans Ólafssonar.
  • Laxdæla saga snýst um örlagaríkan ástarþríhyrning Guðrúnar Ósvífursdóttur, Kjartans Ólafssonar og Bolla Þorleikssonar (með hliðstæðu við Brynhildi og Sigurð Fáfnisbana), og í sögulok segir Guðrún: „Þeim var ég verst er ég unni mest.“
  • Laxdæla saga fjallar um útlagann Gísla Súrsson og hann segir: „Fögur er hlíðin.“
  • Laxdæla saga fjallar um Gretti sterka og hann segir: „Með lögum skal land byggja.“
  • Laxdæla saga fjallar um Eirík rauða og landafundi á Grænlandi.
30Hverjar eru helstu sögupersónur Brennu-Njáls sögu og hvert er meginsvið og harmræn hápunktur sögunnar?Gunnar Hámundarson á Hlíðarenda, Hallgerður langbrók, Njáll Þorgeirsson á Bergþórshvoli, Bergþóra Skarphéðinsdóttir, Skarphéðinn Njálsson og Kári Sölmundarson; hápunktarnir eru víg Gunnars á Hlíðarenda og Njálsbrenna á Bergþórshvoli.Brennu-Njáls saga (ritað um 1280) er lengst og frægust Íslendingasagna; þar takast á lög og friðarvilji Njáls annars vegar og hefndarskylda, rógur og óbilgirni hins vegar.
  • Gunnar Hámundarson á Hlíðarenda, Hallgerður langbrók, Njáll Þorgeirsson á Bergþórshvoli, Bergþóra Skarphéðinsdóttir, Skarphéðinn Njálsson og Kári Sölmundarson; hápunktarnir eru víg Gunnars á Hlíðarenda og Njálsbrenna á Bergþórshvoli.
  • Egill Skallagrímsson, Þórólfur og Arinbjörn hersir í Borgarfirði.
  • Guðrún Ósvífursdóttir, Kjartan Ólafsson og Bolli Þorleiksson í Dalasýslu.
  • Grettir Ásmundarson og Glámur á Þórhallsstöðum.
31Hvað er Snorra-Edda, hver samdi hana á fyrri hluta 13. aldar og hverjir eru fjórir hlutar hennar?Snorra-Edda er kennslubók í skáldskaparfræðum og norrænni goðafræði eftir Snorra Sturluson (1179–1241) og skiptist í Prologus (formála), Gylfaginningu, Skáldskaparmál og Háttatal.Snorri Sturluson samdi Snorra-Eddu um 1220 til að varðveita þekkingu ungra skálda á fornum kenningum, goðsögnum (Gylfaginning) og bragarháttum (Háttatal).
  • Snorra-Edda er safn biskupasagna eftir Ara fróða Þorgilsson í tveimur bindum.
  • Snorra-Edda er lagabók íslenska þjóðveldisins sem nefndist Grágás.
  • Snorra-Edda er skáldsaga um líf Snorra Þorfinnssonar í Vínlandi.
  • Snorra-Edda er kennslubók í skáldskaparfræðum og norrænni goðafræði eftir Snorra Sturluson (1179–1241) og skiptist í Prologus (formála), Gylfaginningu, Skáldskaparmál og Háttatal.
32Hvað einkenndi raunsæisstefnuna (realisma) í íslenskum bókmenntum undir lok 19. aldar og hvaða tímarit og rithöfundar voru þar í fararbroddi?Raunsæið (frá 1882 með tímaritinu Verðandi í Kaupmannahöfn: Gestur Pálsson, Einar H. Kvaran, Hannes Hafstein og Bertel Þorleifsson) hafnaði fortíðardýrkun rómantíkurinnar og setti vandamál samtímans, fátækt, kvenfrelsi og hræsni yfirstéttarinnar undir smásjá („að setja vandamál undir umræðu“ í anda Georgs Brandes).Smásagan „Kærleiksheimilið“ eftir Gest Pálsson er klassískt dæmi á stúdentsprófi um kaldhæðna samfélagsádeilu raunsæisstefnunnar.
  • Raunsæið snerist eingöngu um álfa, tröll og norræna goðafræði.
  • Tímaritið Verðandi var gefið út í Skálholti á 16. öld.
  • Gestur Pálsson skrifaði eingöngu riddarasögur í bundnu máli.
  • Raunsæið (frá 1882 með tímaritinu Verðandi í Kaupmannahöfn: Gestur Pálsson, Einar H. Kvaran, Hannes Hafstein og Bertel Þorleifsson) hafnaði fortíðardýrkun rómantíkurinnar og setti vandamál samtímans, fátækt, kvenfrelsi og hræsni yfirstéttarinnar undir smásjá („að setja vandamál undir umræðu“ í anda Georgs Brandes).