Thermische, elektromagnetische en moderne fysica: geselecteerde begrippen

32 herhalingskaarten over geselecteerde begrippen uit de statistische thermodynamica, elektromagnetisme, relativiteit en quantum- en kernfysica, met basisbegrippen uit de deeltjesfysica. Vereist inleidende mechanica, differentiaal- en integraalrekening en enige lineaire algebra.

Category
Physics
Level
intermediate
Languages
nl → nl
Cards
32
Markdown
Thermische, elektromagnetische en moderne fysica: geselecteerde begrippen (.md)

Flashcards (32)

#Front (Term / Question)Back (Definition / Answer)ExampleMultiple-Choice Options
1Hoe deelt het teken van het Minkowski-interval twee verschillende gebeurtenissen in?Met de conventie +−−− is Δs² = c²Δt² − Δx² − Δy² − Δz². Positieve intervallen zijn tijdachtig en laten causale verbinding onder c toe; negatieve zijn ruimteachtig en laten geen causale verbinding met hoogstens c toe. Nulintervallen zijn lichtachtig en kunnen door licht worden verbonden. De indeling beweert niet dat er werkelijk een signaal is verstuurd.
2Hoe zijn de quarks en leptonen van het standaardmodel gegroepeerd?In drie generaties spin-½-fermionen: quarkparen (up, down), (charm, strange), (top, bottom), en leptonparen (elektron, elektron-neutrino), (muon, muon-neutrino), (tau, tau-neutrino). Up-typequarks hebben lading +2e/3, down-typequarks −e/3, geladen leptonen −e en neutrino’s 0. Quarks hebben kleurlading; leptonen niet.
3Welke krachtdeeltjes horen bij het standaardmodel en omvat het zwaartekracht?Fotonen bemiddelen elektromagnetisme; W⁺-, W⁻- en Z-bosonen de zwakke wisselwerking; acht gluonen de sterke kleurwisselwerking. Zwaartekracht valt buiten het standaardmodel en een graviton blijft hypothetisch. De kortbereikende residuele kernkracht tussen nucleonen verschilt van de onderliggende kleurwisselwerking.
4Hoe volgen uit Maxwell de golfvergelijkingen voor het elektrische veld in bronvrij vacuüm?Neem bij ρ = 0 en J = 0 de rotatie van ∇×E = −∂B/∂t en gebruik ∇·E = 0 en de Ampère–Maxwell-vergelijking. Dit geeft ∇²E − (1/c²)∂²E/∂t² = 0, met c = 1/√(μ₀ε₀).
5Hoe definieert entropie de temperatuur bij een vast volume en deeltjesaantal?1/T = (∂S/∂E) bij vaste V en N, waarbij S de thermodynamische entropie, E de inwendige energie en T de absolute temperatuur is. Systemen die energie kunnen uitwisselen, zijn in thermisch evenwicht als hun temperaturen gelijk zijn.
6Wat is de relatie van Mayer voor een ideaal gas en waarom vraagt verwarming bij constante druk meer warmte?Voor een ideaal gas met vaste samenstelling en uitsluitend druk-volumearbeid geldt voor de molaire warmtecapaciteiten Cₚ,ₘ − Cᵥ,ₘ = R. Bij constante druk levert extra warmte de expansiearbeid; bij constant volume is er geen expansiearbeid.
7Wat blijft bij een ijktransformatie gelijk en hoe verschillen de Coulomb- en Lorenz-ijk?A′ = A + ∇χ en φ′ = φ − ∂χ/∂t laten E = −∇φ − ∂A/∂t en B = ∇×A onveranderd. De Coulomb-ijk stelt ∇·A = 0; de Lorenz-ijk stelt ∇·A + (1/c²)∂φ/∂t = 0. De instantane scalaire potentiaal in de Coulomb-ijk betekent geen instantane waarneembare velden of signalen sneller dan het licht.
8Wat zijn de twee postulaten van de speciale relativiteitstheorie?De natuurwetten hebben in alle inertiaalstelsels dezelfde vorm. Licht in vacuüm heeft in elk inertiaalstelsel dezelfde snelheid c, onafhankelijk van de beweging van de bron. In SI is c exact 299 792 458 m/s.
9Wat sluiten schendingen van Bell-ongelijkheden uit?Ze sluiten lokale modellen met verborgen variabelen uit die voldoen aan de afleidingsaannames, waaronder onafhankelijkheid van meetinstellingen en verborgen variabelen. De quantumtheorie voorspelt schendingen voor geschikte verstrengelde toestanden en metingen, en experimenten vinden deze. Verstrengeling maakt geen beheersbare communicatie sneller dan het licht mogelijk.
10Welke vergelijking voor lokaal ladingsbehoud volgt uit Maxwell?∂ρ/∂t + ∇·J = 0. Neem de divergentie van de Ampère–Maxwell-vergelijking, gebruik dat de divergentie van een rotatie nul is en vul ∇·E = ρ/ε₀ in. Een netto uitgaande stroom verlaagt plaatselijk de ladingsdichtheid.
11Wat is de Lorentz-transformatie voor twee stelsels in de standaardconfiguratie langs de x-as?S′ beweegt met constante snelheid v langs de x-as van S, met evenwijdige assen en samenvallende oorsprongen bij t = t′ = 0. Voor |v| < c geldt γ = 1/√(1−v²/c²), x′ = γ(x−vt), t′ = γ(t−vx/c²), y′ = y en z′ = z.
12Wanneer voldoet een ideaal gas tijdens een adiabatisch proces aan PV^γ = constant?Voor een vaste hoeveelheid ideaal gas in een reversibel adiabatisch proces met constante warmtecapaciteiten gelden PV^γ = constant en TV^(γ−1) = constant, met γ = Cₚ/Cᵥ. Alleen adiabatisch zijn is niet genoeg: vrije expansie is bijvoorbeeld irreversibel en hoeft deze machtswet niet te volgen.
13Hoe verschilt het higgsveld van het higgsboson?Het higgsveld heeft een vacuümwaarde ongelijk aan nul; zijn koppelingen geven W- en Z-bosonen, quarks en geladen leptonen in het standaardmodel massa. Het higgsboson is een spin-0-excitatie van dat veld, ontdekt bij de LHC in 2012. Het veld en zijn deeltjesexcitatie hangen samen, maar zijn niet hetzelfde.
14Hoe veranderen α-, β−-, β+- en γ-verval het massagetal A en atoomnummer Z?Bij energetisch toegestaan verval zendt α een helium-4-kern uit: A → A−4 en Z → Z−2. β− zendt een elektron en elektron-antineutrino uit, met Z → Z+1; β+ een positron en elektron-neutrino, met Z → Z−1. Beide behouden A. γ zendt een foton uit en verlaagt de excitatie-energie van de kern zonder A of Z te veranderen. Een vrij proton kan niet spontaan via β+ vervallen.
15Wat voorspelt exponentieel radioactief verval en hoe hangt de halveringstijd samen met λ?Bij een constante vervalsnelheid λ per overlevende kern, zonder aanmaak of andere verwijdering van moederkernen, is het verwachte resterende aantal N(t) = N₀e^(−λt). De halveringstijd is t½ = ln 2/λ: elke oorspronkelijke kern heeft dan overlevingskans ½. Afzonderlijke vervaltijden zijn willekeurig; een eindig monster hoeft dus niet precies de helft van zijn kernen te verliezen.
16Wat is het energiespectrum van een eendimensionale quantumharmonische oscillator?Voor V(x) = ½mω²x² geldt Eₙ = (n+½)ħω met n = 0, 1, 2, …. Aangrenzende niveaus verschillen met ħω en de grondtoestandsenergie is ħω/2 ten opzichte van het potentiaalminimum. Deze nulpuntsenergie beschrijft geen bepaalde klassieke baan.
17Welke golflengteverschuiving krijgt een foton bij Comptonverstrooiing aan een elektron dat aanvankelijk stilstaat?Voor een vrij elektron dat aanvankelijk stilstaat geldt Δλ = λ′−λ = [h/(mₑc)](1−cos θ), met θ de verstrooiingshoek van het foton. h/(mₑc) ≈ 2,426 × 10⁻¹² m. Gebonden elektronen benaderen dit geval alleen als bindingseffecten en aanvankelijke beweging verwaarloosbaar zijn.
18Welke vijf bijdragen bevat de semi-empirische formule voor kernbindingsenergie?Volumebinding, oppervlaktecorrectie, Coulombafstoting, neutron-protonasymmetrie en paring. Een gebruikelijke vorm is B = aᵥA − aₛA^(2/3) − a_cZ(Z−1)/A^(1/3) − aₐ(A−2Z)²/A + δ. Paring verhoogt de binding bij even-evenkernen en verlaagt die bij oneven-onevenkernen; voor oneven A geldt δ = 0. Coëfficiënten en precieze paringsformules hangen af van de aanpassing aan meetgegevens.
19Wat was de ultravioletcatastrofe en wat veranderde in Plancks model?Bij een temperatuur ongelijk aan nul geeft klassieke equipartitie een spectrale energiedichtheid van straling van een zwart lichaam evenredig met f², zodat de integraal over alle frequenties divergeert. Planck beperkte oscillatorenergieën tot veelvouden van hf. Het resulterende spectrum onderdrukt hoge frequenties en heeft een eindige totale energiedichtheid.
20Welke metingen definiëren tijddilatatie en lengtecontractie?Voor een eenparig bewegende klok geldt Δt = γΔτ, waarbij Δτ de eigentijd is die de bij beide gebeurtenissen aanwezige klok meet. Langs de bewegingsrichting geldt L = L₀/γ: L₀ is de lengte in het ruststelsel van het voorwerp; voor L worden beide eindposities gelijktijdig gemeten in het stelsel waarin het beweegt.
21Wat zijn de energieën en ruimtelijke eigenfuncties in een oneindige eendimensionale put van x = 0 tot x = L?Voor een niet-relativistisch deeltje met V = 0 binnen en oneindige barrières buiten geldt Eₙ = n²h²/(8mL²), n = 1, 2, …. Binnen is ψₙ(x) = √(2/L) sin(nπx/L); aan de wanden en buiten is deze nul. De volledige energie-eigentoestand bevat ook de tijdfactor exp(−iEₙt/ħ).
22Waarom kunnen veel fusiereacties van lichte kernen en splijtingsreacties van zware kernen energie vrijmaken?De bindingsenergie per nucleon piekt in het ijzer-nikkelgebied; nikkel-62 heeft een iets hogere waarde dan ijzer-56. Reacties kunnen energie vrijmaken als de producten samen sterker gebonden zijn. Controleer voor elke reactie de werkelijke massabalans: Q = (Σm_begin − Σm_eind)c², in plaats van aan te nemen dat elke fusie of splijting energie vrijmaakt.
23Wat zijn de vier differentiële Maxwell-vergelijkingen in SI-eenheden, met totale ladings- en stroomdichtheden?∇·E = ρ/ε₀; ∇·B = 0; ∇×E = −∂B/∂t; ∇×B = μ₀J + μ₀ε₀∂E/∂t. ρ en J zijn de totale ladings- en stroomdichtheden. Dit zijn de microscopische E–B-vergelijkingen, niet de macroscopische D–H-vorm met uitsluitend vrije bronnen.
24Waarom vormen atmosferische muonen bewijs voor relativistische tijddilatatie?De gemiddelde eigenlevensduur is ongeveer 2,2 μs. Bij ongeveer constante snelheid v is de gemiddelde levensduur in het aardstelsel γτ₀ en de gemiddelde vervallengte vγτ₀. De overlevingskans over afstand L is exp[−L/(vγτ₀)]. Dit zijn statistische grootheden; tijddilatatie verklaart waarom veel meer muonen de grond bereiken dan een niet-relativistische levensduurberekening voorspelt.
25Wat berekent de niet-relativistische formule van Larmor?Het totale uitgestraalde vermogen van een versnellende puntlading q in vacuüm is in de niet-relativistische limiet P = q²a²/(6πε₀c³). a is de grootte van de versnelling. De formule geldt voor elke versnellingsrichting, ook bij cirkelbeweging; het is niet de algemene relativistische stralingsformule.
26Hoe naderen Fermi–Dirac- en Bose–Einstein-bezettingen de klassieke limiet?In evenwicht is voor ideale, niet-wisselwerkende deeltjes de gemiddelde bezetting van een eendeeltjestoestand met energie E gelijk aan 1/[exp((E−μ)/(k_BT))+1] voor fermionen en 1/[exp((E−μ)/(k_BT))−1] voor bosonen. Fermionen volgen het uitsluitingsprincipe van Pauli; bosonen kunnen een toestand delen. In de verdunde, niet-ontaarde limiet naderen beide exp((μ−E)/(k_BT)). μ is de chemische potentiaal en k_B de constante van Boltzmann.
27Hoe hangen collineaire snelheidscomponenten in verschillende inertiaalstelsels samen?Als S′ met snelheid v ten opzichte van S langs de gemeenschappelijke x-as beweegt, geldt u = (u′+v)/(1+u′v/c²). Dit zijn snelheidscomponenten met teken, met |v| < c. Een lichtstraal met u′ = c heeft nog steeds u = c; de samenstelling van snelheden onder c blijft onder c.
28Hoe stellen de Pauli-matrices de elektronspin voor?In de gebruikelijke S_z-basis is σₓ = [[0,1],[1,0]], σᵧ = [[0,−i],[i,0]] en σ_z = [[1,0],[0,−1]]. De spinoperatoren zijn Sⱼ = (ħ/2)σⱼ. Voor spin ½ heeft S² eigenwaarde 3ħ²/4, terwijl een gemeten component zoals S_z eigenwaarden +ħ/2 en −ħ/2 heeft.
29Hoe volgt de Clausius–Clapeyron-benadering uit de Clapeyron-vergelijking?Langs een faseco-existentiecurve geldt dP/dT = ΔH/(TΔV), met beide veranderingen op dezelfde molaire of massabasis. Voor vloeistof-dampevenwicht geven ideale damp en verwaarloosbaar vloeistofvolume d ln P/dT = ΔHᵥₐₚ,ₘ/(RT²). De gebruikelijke geïntegreerde vorm veronderstelt bovendien een ongeveer constante verdampingsenthalpie.
30Wat is de canonieke partitiefunctie en hoe levert deze de Helmholtz-vrije energie?Bij vaste T, V en N geldt Z = Σₛ exp(−βEₛ), met β = 1/(k_BT), waarin k_B de constante van Boltzmann is; de som loopt over microtoestanden. Bij optelling over verschillende energieniveaus moet de ontaarding worden meegenomen: Z = Σᵢ gᵢ exp(−βEᵢ). De Helmholtz-vrije energie is F = −k_BT ln Z.
31Hoe volgt de bindingsenergie van een kern uit het massadefect?Met kernmassa’s in plaats van atoommassa’s geldt Δm = Zmₚ + (A−Z)mₙ − M_nucleus en B = Δmc². Voor een gebonden kern is B de energie die nodig is om deze in vrije protonen en neutronen uiteen te nemen. Meng in deze uitdrukking geen kale kernmassa met massa’s van neutrale atomen.
32Welke energie-impulsrelatie geldt voor deeltjes met en zonder massa?E² = p²c² + m²c⁴, met m de invariante massa en p de grootte van de impuls. Voor een deeltje met massa gelden E = γmc² en p = γmv, waarbij v de grootte van de snelheid is. In rust is E₀ = mc². Voor een massaloos deeltje geldt E = pc; de γ-formules voor deeltjes met massa zijn niet bruikbaar bij v = c.