Mekanik: Hareket, Kuvvetler, Enerji, Momentum ve Kütleçekim
Cebir ve kalkülüs kullanan 32 mekanik tekrar kartı: hareket, kuvvetler, iş ve enerji, çarpışmalar, kütleçekim ve deneysel grafikler. Cebir, trigonometri, vektörler ve temel türev-integral bilgisi gerektirir.
- Category
- Physics
- Level
- intermediate
- Languages
- tr → tr
- Cards
- 32
- Markdown
- Mekanik: Hareket, Kuvvetler, Enerji, Momentum ve Kütleçekim (.md)
Flashcards (32)
| # | Front (Term / Question) | Back (Definition / Answer) | Example | Multiple-Choice Options |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Kepler yörüngesi neden eşit zamanlarda eşit alanlar tarar? | Sabit merkezî kütleye yönelen çekim kuvvetinin merkeze göre torku sıfırdır, dolayısıyla yörüngesel açısal momentum L korunur. Alan tarama hızı, L'nin büyüklüğü kullanılarak dA/dt = L/(2m) olur. Eliptik yörüngede sürat enberi noktasında en büyük, enöte noktasında en küçüktür; bu noktalarda hız yarıçapa diktir, yani rp vp = ra va. | ||
| 2 | Enerji bilançosu seçimi yerçekimi, yaylar ve sürtünmenin ele alınışını nasıl etkiler? | Yalnız parçacığı içeren model, ağırlık ve yay kuvvetlerini iş olarak sayabilir: Wg + Ws + W_other = ΔK. Alternatif olarak bu işler U içindeki etkileşim enerjileriyle temsil edilir ve kuvvetler iki kez sayılmadan Δ(K + U) = W_other yazılır. Sürtünme seçilen sistem içindeki cisimleri ısıtıyorsa iç enerji de alınır: yalıtılmış sistem için ΔK + ΔU + ΔE_internal = 0. | ||
| 3 | Homojen dolu bir kürenin içindeki ve dışındaki kütleçekim alanı nasıldır? | M kütlesi, R yarıçapı ve merkezden r uzaklığı için alan r > 0 iken içeri yönelir. Büyüklüğü r ≥ R için g(r) = GM/r², 0 ≤ r < R için g(r) = GMr/R³'tür. İçeride M_enclosed = M(r/R)³ ve r > 0 için g = GM_enclosed/r²; g(0) = 0. Küresel simetrili içi boş bir kabuğun boş iç bölgesindeki kendi alanı sıfırdır; ancak kabuk diğer kütlelerin alanlarını perdelemez. | ||
| 4 | Merkezcil ivme nedir ve sabitlenmemiş bir parçacığın iç çemberin tepesinde teması koruması için hangi sürat gerekir? | İçe yönlü radyal ivme ac = v²/r = ω²r'dir. “Merkezcil kuvvet” merkeze doğru net kuvvetin adıdır, ek bir etkileşim değildir. R yarıçaplı çembersel yolun iç yüzeyinin tepesinde N + mg = mv²/R olur. N ≥ 0 koşulu v_min = √(gR) verir. Ağırlık ile yolun normal kuvvetinin tek radyal kuvvetler olduğu varsayılır. | ||
| 5 | İdeal balistik sarkaç problemi iki aşamada nasıl çözülür? | Yatay giden m kütleli mermi, başlangıçta durgun M sarkaç kütlesine saplanır. Dış yatay itme ihmal edilebilirse mv0 = (m + M)v_after. Birleşik kütleyi düzgün yerçekimi g altında parçacık olarak modelleyip salınım kayıplarını ihmal edersek ½(m + M)v_after² = (m + M)gh; h yükselmedir. Böylece v0 = ((m + M)/m)√(2gh). Saplanma sırasında kinetik enerji korunmaz. | ||
| 6 | Asansörde tartı göstergesi düşey ivmeye nasıl bağlıdır? | Yukarı pozitif seçilsin. Asansörle aynı ay ivmesine sahip, yalnızca ağırlık ve tartı kuvveti altındaki yolcu için N = m(g + ay) olur. Böylece ay = 0 iken N = mg; ay > 0 iken N > mg; −g < ay < 0 iken N < mg. Serbest düşmede N = 0. Temas modeli N ≥ 0 gerektirir; negatif normal kuvvet öngöremez. | ||
| 7 | Sabit, pürüzlü bir eğik düzlemde aşağı kayan bloğa hangi kuvvetler ve ivme uygulanır? | Yatayla θ açısı için ağırlığın bileşenleri eğim boyunca aşağı mg sinθ ve düzlemin içine doğru mg cosθ'dır. Başka uygulanan kuvvet ve normal ivme yoksa N = mg cosθ olur. Kinetik sürtünme modelinde fk = μkN eğim boyunca yukarı yönlüdür. Aşağı yön pozitif alınırsa blok aşağı kayarken a = g(sinθ − μk cosθ); a negatif olabilir. | ||
| 8 | Bağıl hızlar nasıl toplanır ve ideal bir nehir teknesinin geçiş süresini ne belirler? | Klasik mekanikte ortak dönmeyen eksenlerle vektörel v_A/C = v_A/B + v_B/C olur. Tekne suya göre v_bw süratini koruyup paralel kıyılara dik yönelirken düzgün akıntı v_wg kıyılar boyunca akıyorsa W genişliği t = W/v_bw süresinde geçilir. Akıntı yönünde sürüklenme Δx = v_wg t; t'nin akıntıdan bağımsızlığı yalnızca bu koşullarda geçerlidir. | ||
| 9 | İdeal Atwood düzeneğinde m2 > m1 > 0 için ivme ve ip gerilmesi nedir? | Kütlesiz uzamayan ip, kütlesiz sürtünmesiz makara ve düzgün yerçekimi alanında a = (m2 − m1)g/(m1 + m2): m2 aşağı, m1 yukarı ivmelenir. Gerilme T = 2m1m2g/(m1 + m2), dolayısıyla m1g < T < m2g olur. | ||
| 10 | Sabit ivmeli bir boyutlu hareketi hangi dört denklem açıklar? | Geçen süre t, işaretli yer değiştirme Δx, ilk hız v0 ve sabit ivme a için: v = v0 + at; Δx = v0t + ½at²; v² = v0² + 2aΔx; Δx = ½(v0 + v)t. Bu denklemlerde sırasıyla Δx, v, t ve a bulunmaz. | ||
| 11 | Düşen bir bloğun ideal düşey yayı sıkıştırırken sürati nerede en büyüktür? | m kütlesi, deforme olmamış kütlesiz ve k yay sabitli yayın h ≥ 0 kadar üstünden durgun bırakılır; direnç ve enerji kaybı ihmal edilir. Aşağı yönlü sıkışma y için a = g − ky/m, dolayısıyla en büyük sürat y = mg/k'dedir. mg(h + y) = ½mv² + ½ky² bağıntısından v_max = √(2gh + mg²/k) çıkar. Maksimum ilk temastan sonra, yayın doğrusal aralığında oluşur. | ||
| 12 | Momentum ve itme nedir; çarpışmada ortalama ve tepe kuvvetleri neden ayrılmalıdır? | Sabit kütlede p = mv ve J = ∫F_net dt = Δp = F_avg Δt vektörel bağıntılardır. İtmenin bir bileşeni ilgili kuvvet-zaman grafiğinin işaretli alanına eşittir. Sabit Δp için çarpışma süresini uzatmak ortalama net kuvvetin büyüklüğünü azaltır. Tepe kuvveti zaman profiline de bağlıdır; yalnızca ortalamayla belirlenmez. | ||
| 13 | Sürtünmesiz masada itilen yan yana iki blok arasındaki temas kuvveti nedir? | m1 soldaki, m2 sağdaki blok olsun ve F > 0, m1'i sağa itsin. İkisi de a = F/(m1 + m2) ile ivmelenir. m2 üzerindeki tek yatay kuvvet temastır, dolayısıyla F_1on2 = m2F/(m1 + m2), sağa doğrudur. m2'nin m1'e kuvveti eşit ve zıttır. Diğer taraftan itildiğinde kütle çarpanı yer değiştirir. | ||
| 14 | Doğrusallaştırma, uyum doğrusunun eğiminden fiziksel bir sabiti nasıl verir? | Küçük açılı basit sarkaç için T² = (4π²/g)L. T², L'ye karşı çizildiğinde ideal eğim S, g = 4π²/S verir. S bir uyumla tahmin edilir; grafikte uyum doğrusu üzerinde birbirinden uzak noktalar kullanılır. İdeal kesişim sıfırdır, fakat ölçümler gerekçesiz olarak orijinden geçmeye zorlanmamalıdır. Durgunluktan sabit ivmeli harekette v²'nin Δx'e karşı eğimi 2a'dır. | ||
| 15 | Sürtünmeyle sınırlı düz viraj ve sürtünmesiz eğimli viraj için ideal süratler nelerdir? | R yarıçaplı düzgün çembersel harekette, başka yatay kuvvetler olmadan noktasal kütle olarak modellenen araç için düz yolda v_max = √(μs gR). Yatayla θ eğimli sürtünmesiz yolda N sinθ = mv²/R ve N cosθ = mg olduğundan v = √(gR tanθ). Bunlar ideal lastik temas modelleridir, evrensel yol hız sınırları değildir. | ||
| 16 | Bir boyutlu potansiyel enerji eğrisi kuvveti, dengeyi ve dönüş noktalarını nasıl açıklar? | Fx = −dU/dx ve ΔU = −∫Fx dx. Denge için U′ = 0 gerekir. Bu noktada U″ > 0 kararlı, U″ < 0 kararsız denge verir; U″ = 0 tek başına yeterli değildir. Yerel olarak sabit potansiyel kayıtsız denge verir. Dönüş noktasında K = 0 ve E = U olur, fakat her E = U noktası mutlaka hareketin tersine döndüğü bir nokta değildir. | ||
| 17 | Statik ve kinetik sürtünme nasıl farklıdır ve ideal sınır eğim açısı nedir? | Basit modelde kayma yokken 0 ≤ fs ≤ μsN; kayarken fk = μkN bağıl harekete karşı koyar. μk çoğunlukla μs'den küçüktür, fakat bu evrensel bir özdeşlik değildir; N değişirse fk de sabit kalmaz. Eğik düzlemde yalnızca ağırlık, normal kuvvet ve sürtünme altındaki blok için kayma sınırı tanθ_max = μs verir. | ||
| 18 | Ortalama ve anlık mekanik güç nedir? | Δt süresindeki W işi için ortalama güç P_avg = W/Δt'dir. Anlık güç P = dW/dt olur. v hızlı parçacığa etkiyen kuvvet için P = F·v = Fv cosθ. Güç, iş yoluyla enerji aktarım hızıdır; 1 W = 1 J/s. | ||
| 19 | Çembersel yörüngedeki uydunun enerjileri nelerdir ve çembersel yörüngeler arasında nasıl değişir? | Sabit küresel simetrili merkezî cismin dışında m ≪ M ve U(∞) = 0 için U = −GMm/r, K = GMm/(2r), E = −GMm/(2r). Çembersel yörüngeler karşılaştırıldığında büyük r, daha büyük U ve E fakat daha küçük K ve sürat verir. Son çembersel yörüngeyi yükseltmek net enerji girdisi gerektirir; bu karşılaştırma manevranın her anındaki sürat değişimini anlatmaz. | ||
| 20 | İş nasıl tanımlanır ve iş-enerji teoremi ne söyler? | Sabit kuvvet için W = F·Δr = Fd cosθ. Genel olarak yol boyunca W = ∫F·dr; bir boyutta ∫Fx dx, kuvvet-konum grafiğinin işaretli alanıdır. Sabit kütleli Newtoncu parçacık için W_net = ΔK = ½m(vf² − vi²). İş joule ile ölçülür: 1 J = 1 N·m. | ||
| 21 | Konum, hız ve ivme türev, integral ve hareket grafikleriyle nasıl ilişkilidir? | Bir boyutta v = dx/dt ve a = dv/dt olur. Zaman aralığındaki işaretli alanlar Δx = ∫v dt ve Δv = ∫a dt verir. v ≠ 0 iken va > 0 ise sürat artar, va < 0 ise azalır; yalnızca ivmenin işareti süratin artıp artmadığını belirlemez. | ||
| 22 | Durgun hedefle bir boyutlu esnek çarpışmada ne olur? | Dış itme ihmal edilebilir ve m1'in ilk hızı v0 > 0 ise v1f = ((m1 − m2)/(m1 + m2))v0 ve v2f = (2m1/(m1 + m2))v0. Eşit kütleler hızlarını değiş tokuş eder. m1 ≪ m2 için v1f ≈ −v0 ve v2f ≈ 0; m1 ≫ m2 için v1f ≈ v0 ve v2f ≈ 2v0. | ||
| 23 | İki boyutlu eğik çarpışmada momentum korunumu bileşenlere nasıl ayrılır? | m1 başlangıçta +x yönünde v1i süratiyle hareket etsin, m2 durgun ve dış itme ihmal edilebilir olsun. Son süratler v1f ve v2f, +x'in üstünde θ1 ve altında θ2 açıları yapıyorsa m1v1i = m1v1f cosθ1 + m2v2f cosθ2 ve 0 = m1v1f sinθ1 − m2v2f sinθ2. Bu momentum denklemleri esnek çarpışma gerektirmez. | ||
| 24 | Momentumun korunumu ile çarpışma türleri nasıl ilişkilidir? | Net dış kuvvet sıfırsa toplam momentum sabittir; kısa bir çarpışmada dış itmenin ihmal edilebilmesi yeterlidir. Esnek çarpışmalar kinetik enerjiyi korur. Enerji kaybettiren esnek olmayan çarpışmalar onu azaltır; süperesnek çarpışmalar iç enerji açığa çıkararak artırır. Noktasal kütle modelinde tam esnek olmayan çarpışmadan sonra cisimler ortak son hıza sahiptir; verilen toplam momentum ve kütleler için son öteleme kinetik enerjisi en küçüktür. | ||
| 25 | Atıldığı yüksekliğe dönen ideal bir eğik atışın tepe özellikleri, uçuş süresi, yüksekliği ve menzili nedir? | Aşağı yönlü sabit g, hava direncinin yokluğu, ilk sürat v0 ve 0 < θ < 90° açısı için tepede vx = v0 cosθ, vy = 0, ax = 0 ve ay = −g olur. Başlangıç yüksekliğine dönüş T = 2v0 sinθ/g sürer. Başlangıçtan itibaren yükseklik H = v0² sin²θ/(2g), menzil R = v0² sin(2θ)/g olur. Sabit v0 için en büyük menzil 45°'dedir; tümler açılar eşit menzil verir. | ||
| 26 | Bir parçacık iç düşey çemberi temas kaybetmeden kayarak tamamlamak için en az hangi yükseklikten bırakılmalıdır? | R yarıçaplı sürtünmesiz çembersel yolda, tabandan h yüksekte durgunluktan bırakılan parçacık tepede v_top² ≥ gR koşuluna ihtiyaç duyar. Enerji mgh = mg(2R) + ½mv_top² verdiğinden h_min = 5R/2. Dönme kinetik enerjisi olmadan kayma, düzgün yerçekimi ve parçacığı yola çekebilen tutucu bir kısıtın bulunmaması varsayılır. | ||
| 27 | Durgunluktan bırakılan bir cisim doğrusal direnç F_drag = −bv altında nasıl hareket eder? | Aşağı yön pozitif, m, g ve b > 0 sabit, kaldırma kuvveti ihmal edilebilir olsun. O zaman m dv/dt = mg − bv. Limit hız vT = mg/b, zaman sabiti τ = m/b ve v(t) = vT(1 − e^(−t/τ)) olur. İvme a(t) = g e^(−t/τ)'dir. Doğrusal direnç rejimi varsayılır. | ||
| 28 | Küresel simetrili merkezî bir cismin dışında kütleçekim, çembersel yörünge sürati, dönem ve kaçış sürati nasıl ilişkilidir? | Yalıtılmış, küresel simetrili M kütlesinin dışındaki m ≪ M deneme kütlesi için F = GMm/r² ve g = GM/r². Çembersel yörüngelerde v_orb = √(GM/r) ve T² = 4π²r³/(GM). R yarıçapından yalnızca kütleçekim altında kaçış v_esc = √(2GM/R) gerektirir; bu, aynı yarıçaptaki çembersel süratin √2 katıdır. Atmosfer direnci ve kaynak cismin dönmesi ihmal edilir. | ||
| 29 | Newton'un üç yasası eylemsiz referans sisteminde ne söyler ve etki-tepki çifti nedir? | Net kuvvet sıfırsa hız sabittir. Sabit kütleli parçacık için vektörel olarak ΣF = dp/dt = ma olur. A ile B arasındaki bir etkileşim için F_AonB = −F_BonA geçerlidir. Bu eşit ve zıt kuvvetler farklı cisimlere etkir. Aynı kitaba etkiyen ağırlık ve normal kuvvet etki-tepki çifti değildir. | ||
| 30 | Görelilik etkilerinin ihmal edildiği bir parçacıkta kinetik enerji momentum büyüklüğüyle nasıl ilişkilidir? | m > 0 için K = p²/(2m) ve p = √(2mK); burada p momentum büyüklüğüdür. Eşit K'de 4m kütleli arabanın p'si, m kütlelinin iki katıdır. Eşit p'de m kütleli arabanın kinetik enerjisi, 4m kütlelinin dört katıdır. | ||
| 31 | Hooke yasası, yay enerjisi ve ideal yay birleşimlerinin sertlikleri nelerdir? | Deforme olmamış konumdan x yer değiştirmesi için Fs = −kx ve Us = ½kx², Us(0) = 0 olur. Us, Fs altındaki işaretli alan kadar değil, yaya karşı yapılan iş kadar artar. Kütlesiz doğrusal yaylarda paralel bağlantıdaki eşit uzamalar k_eq = k1 + k2; seri bağlantıdaki eşit kuvvetler 1/k_eq = 1/k1 + 1/k2 verir. | ||
| 32 | Kütle merkezinin hareketi toplam momentumla nasıl ilişkilidir? | Toplamı M olan sabit kütlelerden oluşan değişmeyen bir küme için vektörel olarak r_cm = Σmi ri/M ve v_cm = Σmi vi/M = P_total/M. İç kuvvetlerin birbirini götürdüğü Newton mekaniğinde F_ext,net = M a_cm. Net dış kuvvet sıfırsa iç çarpışmalar veya patlamalar sırasında bile v_cm sabit kalır; her dış kuvvetin ayrı ayrı yok olması gerekmez. |