İşletim Sistemleri, Ağlar ve Dağıtık Sistemler

Üniversite düzeyinde 32 sistem kavramını gözden geçirin: süreçler, eşzamanlılık ve sanal bellek; TCP, DNS, HTTP ve TLS; dağıtık uzlaşma, işlemler ve önbellekler. Temel programlama ve bilgisayar ağları bilgisi gerektirir. İlgili yerlerde protokol sürümleri ve arıza varsayımları açıklanır.

Category
Computer Science
Level
intermediate
Languages
tr → tr
Cards
32
Markdown
İşletim Sistemleri, Ağlar ve Dağıtık Sistemler (.md)

Flashcards (32)

#Front (Term / Question)Back (Definition / Answer)ExampleMultiple-Choice Options
1Kilitler için genel bir sıralama döngüsel bekleme kilitlenmesini nasıl önler?Kilitlere tutarlı, kesin bir sıra verin ve iş parçacıklarının başka kilitleri tutarken yeni kilitleri yalnızca artan sırada almasını zorunlu kılın. Döngü, sıranın sürekli artıp başlangıç noktasına dönmesini gerektirirdi; bu mümkün değildir. İlgili bütün kilit alma yolları kurala uymalıdır.
2TCP bağlantısını etkin olarak kapatan taraf neden normalde azami segment ömrünün iki katı boyunca TIME-WAIT durumunda kalır?TIME-WAIT, son ACK kaybolursa yeniden gönderilen FIN'in onaylanmasına ve aynı bağlantı tanımlayıcıları yeniden kullanılmadan eski segmentlerin ömrünün dolmasına olanak verir. Olağan süre 2×MSL'dir. Bu, güvenli kapatmayı destekler; ACK'nin hiç kaybolmayacağını garanti etmez.
3Write-through ve write-behind önbellekleme nasıl ayrılır?Write-through, başarıyı onaylamadan önce yazma işleminin parçası olarak asıl veri deposuna yazmayı tamamlar. Write-behind önbellek güncellemesini onaylar, depoya daha sonra yazar ve anlık yazma gecikmesini azaltır. Bekleyen yazmalar kalıcı biçimde korunmazsa arızada kaybolabilir; kalıcılık yalnızca örüntünün adına değil sisteme bağlıdır.
4Halka tabanlı tutarlı karma, düğümler değiştiğinde anahtarların yeniden atanmasını nasıl azaltır?Anahtarları ve düğümleri karmayla bir halkaya yerleştirip her anahtarı saat yönündeki sonraki düğüme atayın. Düğüm eklemek bir aralığı böler; silmek aralığı ardılına aktarır. Yeterince düzgün dağılımda N düğümden birini değiştirmek, K anahtarın beklenen O(K/N) kadarını yeniden atar; bu en kötü durum garantisi değildir. Sanal düğümler dengeyi iyileştirir.
5PACELC çerçevesi CAP'e ne ekler?Bölünme varsa (P), erişilebilirlik ile tutarlılık ödünleşimini (A/C) değerlendirin. Yoksa (E), özellikle kopyalar eşgüdüm sağlarken gecikme ile tutarlılığı (L/C) değerlendirin. PACELC tasarım tercihlerini tartışmak için bir çerçevedir; her işlemin değişmez tek bir evrensel ödünleşimi olduğu iddiası değildir.
6CAP, ağ bölünmesi sırasında çoğaltılmış bir veri hizmetini hangi ödünleşime zorlar?Hem doğrusallaştırılabilir okuma/yazma hem de arızasız bir düğüme gelen her isteğin başarıyla tamamlanması garanti edilemez. Doğrusallaştırılabilirliği korumak için bazı isteklerin beklemesi veya başarısız olması gerekebilir; bölünmenin iki tarafında hizmeti sürdürmek için bazı tutarlılık garantileri gevşetilmelidir. CAP normal çalışmada sınırsız bir «herhangi ikisini seç» kuralı değildir.
7Veri taşımayan olağan TCP üç yönlü el sıkışmasında hangi mesajlar vardır?İstemci başlangıç sıra numarası x olan SYN gönderir. Sunucu sıra numarası y, onay numarası x+1 olan SYN+ACK gönderir. İstemci y+1'i onaylayan ACK gönderir. Her SYN bir sıra numarası tüketir; yalnızca ACK içeren mesaj tüketmez.
8Sayfa hatası neden oluşabilir ve işletim sistemi bunu nasıl işleyebilir?Adres çevirisi mevcut değilse veya izinler erişime elvermiyorsa bellek erişimi hata üretir. Geçerli bir erişim için gecikmeli ayırma, yazarken kopyalama ya da dosyadan veya takas alanından sayfa okuma gerekebilir; işletim sistemi eşlemeyi günceller ve komutu yeniden dener. Geçersiz erişim ise çoğunlukla sürece sinyal iletilen bir hataya yol açar. Her sayfa hatası disk G/Ç gerektirmez.
9Mutex ile saymalı semafor arasındaki fark nedir?Mutex sahipliğe dayalı karşılıklı dışlama sağlar: onu sahibi olan iş parçacığı bırakmalıdır. Saymalı semaforda böyle bir sahiplik kuralı yoktur; başarılı bekleme bir izin tüketir, post işlemi bir izin ekler. Başlangıçta N izin ve dengeli alma/bırakma işlemleriyle eşzamanlı kaynak kullanıcılarının sayısı N ile sınırlandırılabilir.
10İki aşamalı kesinleştirme neden bloke olabilir?YES oyu vermiş katılımcı kararı öğrenene kadar hazırlanmış durumunu korumalıdır. Koordinatör arızalanır ve erişilebilen hiçbir katılımcı kararı belirleyemezse, kilitler gibi kaynakları tutarak kurtarmayı beklemesi gerekebilir. Bloke olma mümkündür; her koordinatör arızasından sonra kaçınılmaz değildir.
11Sayfalama ve adres çevirisi önbelleği (TLB) nedir?Sayfalama, sanal bellek sayfalarını sayfa tablolarıyla fiziksel sayfa çerçevelerine eşler. TLB, yakın zamanda kullanılan adres çevirilerini ve ilgili erişim bilgilerini önbelleğe alarak sayfa tablosu aramalarını azaltır. Sistemler birden çok sayfa boyutunu destekleyebilir; TLB sayfa verilerini değil, çevirileri saklar.
12Belady anomalisinin anlamı nedir ve LRU bunu neden önler?Aynı sayfa başvuru dizisinde FIFO gibi bazı değiştirme politikaları, daha çok çerçeve verildiğinde daha fazla sayfa hatasına yol açabilir. LRU yığın özelliğine sahiptir: N çerçevede tutulan sayfalar, N+1 çerçevede tutulanların alt kümesidir. Bu nedenle çerçeve sayısını artırmak o dizi için hata sayısını artıramaz.
13İşlemci bağlam değişiminde hangi durum kaydedilip geri yüklenir?İşletim sistemi, ayrılan görevin yazmaçlar, program sayacı ve yığın işaretçisi gibi yürütme durumunu saklar ve sıradaki görevin durumunu yükler. Adres alanı durumu gerektiğinde değiştirilir; aynı sürecin iş parçacıkları arasında geçiş, sayfa tablosunun kökünü değiştirmeyi gerektirmeyebilir. Tam olarak hangi durumun saklandığı mimariye ve uygulamaya bağlıdır.
14TCP ve UDP sundukları hizmet bakımından nasıl ayrılır?TCP, yeniden iletim, akış denetimi ve tıkanıklık denetimiyle bağlantı yönelimli, güvenilir ve sıralı bir bayt akışı sunar; yine de bağlantı başarısız olabilir. UDP datagram sınırlarını korur fakat yerleşik teslim, sıralama veya yeniden iletim garantisi vermez. UDP kullanan uygulama bu mekanizmaları kendisi ekleyebilir.
15Raft lideri nasıl seçer ve rastgele seçim zaman aşımları ne sağlar?Seçim zaman aşımından sonra izleyici aday olur, dönemini ilerletir, kendisine oy verir ve oy ister. Aday çoğunluğa ihtiyaç duyar; her sunucu dönem başına en fazla bir oy verir ve günlüğün güncelliğini kontrol eder. Rastgele zaman aşımları tekrarlanan oy bölünmelerini azaltır, ancak her seçimin başarılı olacağını garanti etmez.
16Cache-aside örüntüsü okumayı nasıl işler?Uygulama önbelleğe bakar. İsabet varsa önbellekteki değeri döndürür; yoksa asıl veri deposunu okur, önbelleği doldurur ve değeri döndürür. Önbellekteki veri eskiyebileceğinden süre sonu ve geçersizleştirme politikaları yine gereklidir.
17Tipik bir işletim sisteminde süreç ile iş parçacığı nasıl ayrılır?Süreç, kendi sanal adres alanına sahip bir kaynak ve koruma birimidir. İçindeki iş parçacıkları bu adres alanını ve açık dosyalar gibi kaynakları paylaşır; ancak her birinin yazmaçlar, program sayacı ve yığın dâhil kendi yürütme durumu vardır. Ayrı süreçler de belleği açıkça paylaşacak şekilde düzenlenebilir.
18Yarış durumu nedir ve kritik bölge neden eşzamanlama gerektirir?Doğruluk, eşzamanlı işlemlerin zamanlamasına veya iç içe geçiş sırasına bağlıysa yarış durumu vardır. Kritik bölge, değişmezleri korunması gereken paylaşılan duruma erişir. Karşılıklı dışlama, ilgili bölgeyi aynı anda yalnızca bir iş parçacığının yürütmesini sağlamanın yaygın bir yoludur.
19Raft'ın günlük eşleşmesi özelliği nedir ve çelişen izleyici günlükleri nasıl düzeltilir?İki günlükte aynı indeks ve döneme sahip kayıtlar varsa, o indeks dâhil günlük önekleri aynıdır. AppendEntries önceki indeksi ve dönemi kontrol eder; lider eşleşen öneki bulana kadar yeniden dener, ardından çelişen izleyici kayıtları liderinkilerle değiştirilir. Doğru çalışan Raft, kalıcı olarak kararlaştırılmış kayıtları asla atmaz.
20QUIC üzerindeki HTTP/3 taşıma katmanında sıra başı engellemesini nasıl azaltır?QUIC, UDP üzerinde bağımsız güvenilir akışlar taşır; bir akıştaki eksik veri başka bir akışın teslimini engellemek zorunda değildir. Kayıp kurtarma ve tıkanıklık denetimi bağlantı genelinde çalışmayı sürdürür. QUIC bir gidiş-dönüşlük el sıkışmayı ve önceki oturumun yeniden kullanılabildiği bağlantılarda isteğe bağlı, yeniden oynatma saldırılarına duyarlı 0-RTT verisini destekler.
21Önbellek yığılması (cache stampede) nedir ve nasıl azaltılabilir?Çok sayıda istek aynı süresi dolmuş veya bulunmayan önbellek öğesini kaçırır ve eşzamanlı olarak yeniden hesaplayıp getirerek arka hizmeti aşırı yükler. Anahtar başına istek birleştirme, doğru yönetilen kilitler veya erken/olasılıksal yenileme patlamayı azaltabilir. Etkinlikleri zamanlamaya ve arızaların ele alınmasına bağlıdır.
22Sertifikayla kimlik doğrulayan tipik bir TLS 1.3 bağlantısını hangi mekanizmalar korur?Sertifika doğrulaması ve el sıkışma imzaları karşı tarafın kimliğini doğrular; geçici (EC)DHE ortak anahtar malzemesi oluşturur; AEAD uygulama verisinin gizliliğini ve bütünlüğünü korur. TLS 1.3 önceden paylaşılan anahtar modlarını da destekler; her modda veya 0-RTT verisinde sertifika ve ileri gizlilik bulunduğu varsayılamaz.
23Aşağıdan yukarıya yedi OSI katmanı ve yaygın dört TCP/IP katmanı nelerdir?OSI: Fiziksel, Veri Bağı, Ağ, Taşıma, Oturum, Sunum, Uygulama. Yaygın dört katmanlı TCP/IP modeli: Bağ, İnternet, Taşıma, Uygulama. Bunlar farklı mimari modellerdir; katmanları tam olarak bire bir eşleşmez.
24Nihai tutarlılık ne vaat eder ve çatışma mekanizmaları hangi rolü oynar?Güncellemeler durur ve güncellemeler veya onarımlar sonunda kopyalara ulaşabilirse, kopyalar sistemin uzlaştırma kuralları altında aynı duruma yakınsamalıdır. Vektör saatleri nedensel sıralamayı ve eşzamanlı sürümleri saptar; çatışmaları kendiliğinden çözmez. Uyumlu CRDT birleştirmeleri veya son yazanın kazanması gibi belirlenimci politikalar durumu uzlaştırabilir; ancak son yazanın kazanması güncellemeleri kaybedebilir.
25Circuit breaker örüntüsünün closed, open ve half-open durumları ne yapar?Closed çağrılara izin verir ve arızaları izler. Yapılandırılmış arıza eşiğine ulaşınca open çağrıları hızla reddeder. Bir gecikmeden sonra half-open sınırlı deneme çağrılarına izin verir: toparlanma devreyi kapatır, yeni arızalar yeniden açar. Örüntü arızalı hizmete tekrarlanan çağrıları sınırlar; hizmeti onarmaz.
26TCP alma penceresi rwnd ve tıkanıklık penceresi cwnd göndermeyi nasıl sınırlar?Alıcı kabul etmeye hazır olduğu veriyi sınırlamak için rwnd'yi bildirir; gönderici ağ yükünü sınırlamak için cwnd'yi tutar. Normal çalışmada gönderilmiş ancak henüz onaylanmamış veri miktarı min(rwnd, cwnd) ile sınırlıdır. Bunlar sırasıyla alıcı kapasitesini ve ağ tıkanıklığını ele alır.
27Önbellekte bulunmayan olağan bir DNS adı nasıl çözümlenir?İstemci özyinelemeli çözümleyiciye sorar. Gerekirse çözümleyici kök sunucudan üst düzey alan adı sunucusuna, ardından yetkili sunucuya yönlendirmeleri izleyerek A veya AAAA gibi kayıtları alır. Yanıtı döndürür ve TTL süresince önbelleğe alabilir; önbellekteki yönlendirmeler veya yanıtlar bazı adımları atlatabilir.
28HTTP/2 istekleri nasıl çoklar ve hangi sıra başı engellemesi kalabilir?HTTP/2, ayrı akışların ikili çerçevelerini tek TCP bağlantısında iç içe geçirir ve alan bölümlerini HPACK ile sıkıştırır. Böylece HTTP/1.1 ardışık istek iletimindeki yanıt sırası zorunluluğu aşılır. TCP yine de baytları sırayla teslim ettiğinden kayıp bir TCP segmenti birden fazla akışın verisini geciktirebilir.
29Round-robin zamanlama zaman dilimini nasıl kullanır ve ödünleşim nedir?Çalışmaya hazır her görev en fazla bir zaman dilimi kullanıp hazır kuyruğunun sonuna geçer; daha önce bloke olabilir, işlemciyi bırakabilir veya bitebilir. Kısa dilimler yanıt verebilirliği artırırken bağlam değiştirme maliyetini yükseltir. Dilimler kesintisiz işlemci kullanım sürelerini aşarsa davranış ilk gelenin önce çalıştırılmasına yaklaşır.
30Klasik RFC 5681 TCP modelinde yavaş başlangıç ve tıkanıklıktan kaçınma cwnd'yi nasıl büyütür?Yavaş başlangıç eşiğinin altında ACK'lerle tetiklenen büyüme yaklaşık üsteldir; cwnd her gidiş-dönüş süresinde yaklaşık iki katına çıkabilir. Tıkanıklıktan kaçınmada artış, gidiş-dönüş başına yaklaşık bir azami boyutlu segmenttir. ACK davranışı büyümeyi etkiler; diğer TCP tıkanıklık denetimi algoritmaları aynı örüntüyü izlemek zorunda değildir.
31İki aşamalı kesinleştirmenin (2PC) hazırlık ve karar aşamaları nelerdir?Katılımcı ancak hazırlık durumunu kalıcı olarak kaydettikten sonra YES, işlemi kesinleştiremiyorsa NO oyu verir. Koordinatör ancak herkes YES derse COMMIT kararını kalıcı kaydeder; aksi durumda, henüz kesinleştirme kararı verilmeden ABORT kararı alabilir. Sonra kararı bildirir. Hazırlanmış katılımcının zaman aşımı yaşaması tek taraflı iptal yetkisi vermez.
32Kaynak kilitlenmesi için gerekli dört Coffman koşulu nelerdir?Karşılıklı dışlama, elde tutarken bekleme, kaynakların zorla geri alınamaması ve döngüsel bekleme. Yeniden kullanılabilir kaynakların klasik modelinde bunlardan herhangi birinin bozulması bu tür kilitlenmeyi önler. Koşullara izin verilmesi, her yürütmenin mutlaka kilitleneceği anlamına gelmez.