Dönme, Salınımlar, Elektrostatik ve Doğru Akım Devreleri
Katı cisimlerin dönmesi, harmonik osilatörler, elektrik alanları ve potansiyelleri, kondansatörler, doğru akım ve RC devreleri üzerine 32 tekrar kartı. Cebir, vektörler ve temel türev-integral bilgisi gerektirir; model varsayımlarını ve türetilen bağıntıları vurgular.
- Category
- Physics
- Level
- advanced
- Languages
- tr → tr
- Cards
- 32
- Markdown
- Dönme, Salınımlar, Elektrostatik ve Doğru Akım Devreleri (.md)
Flashcards (32)
| # | Front (Term / Question) | Back (Definition / Answer) | Example | Multiple-Choice Options |
|---|---|---|---|---|
| 1 | R yarıçaplı ve toplam Q > 0 yüklü, düzgün yüklü ince halkanın eksenel alanı ve potansiyeli nedir? | Vakumda, başlangıcı merkezde olan eksenel z koordinatında E_z = kQz/(R² + z²)^(3/2) ve V = kQ/√(R² + z²); V(∞) = 0. Enine alan bileşenleri birbirini götürür. z = 0’da E = 0, fakat V = kQ/R. Pozitif eksende uzakta (z ≫ R), E_z ≈ kQ/z². | ||
| 2 | İpi, M kütleli ve R yarıçaplı homojen dolu disk biçimindeki makaradan açılan asılı m kütlesinin ivmesi nedir? | Sabit sürtünmesiz mil, kütlesiz uzamaz ip ve kaymama varsayılır. Sabit eksen etrafında dönmede net tork = Iα ve I = MR²/2. Aşağı yönde mg − T = ma; makara için TR = I(a/R). Böylece a = mg/(m + M/2), aşağı yönlüdür. | ||
| 3 | Tek bir ideal seri RC devresinin dolma ve boşalma denklemleri nelerdir? | R > 0, C > 0 ve τ = RC olsun. Sabit elektromotor kuvvet ε ile R üzerinden sıfırdan dolma: Q = Cε(1 − e^(−t/τ)), VC = Q/C ve I = (ε/R)e^(−t/τ). Başlangıçta VC = 0; uzun zamanda I → 0 ve VC → ε. Kaynak çıkarıldığında Q₀’dan boşalma Q = Q₀e^(−t/τ) ve I = dQ/dt = −[Q₀/(RC)]e^(−t/τ) verir. Eksi işareti, dolma akımının pozitif yön seçilmesine dayanır. | ||
| 4 | Pürüzlü yatay yüzeye dönmeden v₀ > 0 süratiyle gönderilen homojen dolu küre neden 5v₀/7 süratinde kaymadan yuvarlanmaya başlar? | Sabit kinetik sürtünme katsayısı μₖ > 0 ve I = 2MR²/5 için sürtünme hızı v = v₀ − μₖgt biçiminde azaltır, yuvarlanma yönündeki açısal hızı ω = 5μₖgt/(2R) biçiminde artırır. v = Rω koşulu t = 2v₀/(7μₖg) ve v = 5v₀/7 verir. Başka yatay kuvvet veya yuvarlanma direnci olmayan bu ideal modelde kayma bitince sürtünme sıfır olur. Gerçek bovling topları bu eylemsizliğe sahip olmak zorunda değildir. | ||
| 5 | Paralel levhalı kondansatör bağıntıları, sabit gerilim ve sabit yük altındaki değişimleri nasıl ayırır? | Kenar etkileri ihmal edilip aralık düzgün doğrusal bir dielektrikle doldurulduğunda C = κε₀A/d, Q = CV, E = |V|/d ve U = CV²/2 = Q²/(2C). Bağlı ideal pil V’yi sabit tutar; Q ve U, C ile orantılıdır. Yalıtılmış kondansatörde Q sabittir; V ve U, 1/C ile değişir. Geometri sabitken vakumun yerine bağıl geçirgenliği κ > 1 olan dielektrik konması C’yi κ katına çıkarır; bağlı pilde E değişmez, yalıtılmış durumda κ’ya bölünür. κ ve A sabitken d’nin artması C’yi azaltır. | ||
| 6 | İdeal sabit doğru gerilim kaynağı, R₂ ile seri R₁’i besliyor. Pozitif R₃ direnci R₂’ye paralel bağlanınca R₁ ve R₂’deki güçlere ne olur? | Sabit pozitif dirençlerde paralel birleşim toplam direnci azaltır; R₁’den geçen akım ve P₁ = I²R₁ artar. R₁’deki daha büyük gerilim düşümü R₂’ye daha az gerilim bırakır, bu yüzden P₂ = V₂²/R₂ azalır. Burada direnç güçleri karşılaştırılır; lamba parlaklığı yorumu uygun bir lamba modeli gerektirir. | ||
| 7 | Yatay v₀ hızıyla gelen noktasal kil kütlesi m, başlangıçta durgun, M kütleli ve L uzunluklu homojen düşey çubuğun alt ucuna yapışıyor. Sabit üst mafsal etrafındaki çarpışma sonrası anlık açısal hız nedir? | Mafsala göre dış açısal itmenin ihmal edildiği kısa çarpışmada mv₀L = (ML²/3 + mL²)ω. Dolayısıyla ω = mv₀/[(M/3 + m)L]. Mafsalın itmesi toplam doğrusal momentumu değiştirebilir, fakat mafsalın kendisine göre tork oluşturmaz. Yapışmalı çarpışmada kinetik enerji korunmaz. | ||
| 8 | Coulomb yasası ve vakumdaki durgun noktasal yükün elektrik alanı nedir? | Kuvvetin büyüklüğü, yükleri birleştiren doğru boyunca F = k|q₁q₂|/r²’dir: aynı işaretli yükler birbirini iter, zıt işaretliler birbirini çeker. Burada k = 1/(4πε₀) ≈ 8,99 × 10⁹ N·m²/C². Elektrik alan, birim deneme yüküne düşen kuvvettir; vektörel olarak E = F/q₀. Q yükü k|Q|/r² büyüklüğünde alan üretir; Q > 0 için dışarı, Q < 0 için içeri yönelir. Alanlar vektörel toplanır. | ||
| 9 | Elektrostatik dengedeki yalıtılmış, R yarıçaplı ve Q > 0 yüklü iletken kürenin E(r) ve V(r) değerleri nedir? | Vakumda, dış alan yokken ve V(∞) = 0 iken: içeride E = 0 ve V = kQ/R; dışarıda (r > R) E = kQ/r² radyal olarak dışarı yönlü, V = kQ/r. Potansiyel r = R’de süreklidir. Alan burada sıçrar: içten limit sıfır, dıştan limit kQ/R²’dir. | ||
| 10 | M kütleli, L uzunluklu homojen ince çubuğun merkezinden ve bir ucundan geçen dik eksenlere göre eylemsizlik momentleri nedir? | Merkezden: Icm = ML²/12. Uçtan: Iend = Icm + M(L/2)² = ML²/3. Her iki eksen çubuğa diktir; sonuç bu yönelime bağlıdır. | ||
| 11 | Homojen dolu bir silindirin θ eğimli sabit düzlemde kaymadan yuvarlanması için hangi statik sürtünme ve en küçük katsayı gerekir? | Yalnız yerçekimiyle gerçekleşen ideal yuvarlanmada, 0 < θ < π/2 için a = (2/3)g sin θ. Statik sürtünme eğim boyunca yukarı yönlüdür ve büyüklüğü fₛ = Mg sin θ/3’tür. N = Mg cos θ ve fₛ ≤ μₛN olduğundan en küçük katsayı μₛ = (tan θ)/3. Yuvarlanma direnci ihmal edilir. | ||
| 12 | Elektrostatik potansiyel, potansiyel enerji, iş ve elektrik alan nasıl ilişkilidir? | Sonsuzda V = 0 alınan sonlu noktasal yük sistemleri için V = Σkqᵢ/rᵢ; bir çift için U = kq₁q₂/r. q yükünü ΔV potansiyel farkı boyunca taşımak enerjiyi qΔV kadar değiştirir; alanın işi −qΔV olur. E = −∇V; tek boyutta Eₓ = −dV/dx. E’nin sıfır olmadığı yerlerde alan eşpotansiyel yüzeylere diktir ve azalan potansiyel yönündedir. | ||
| 13 | Eylemsizlik momenti ve paralel eksen teoremi nasıl tanımlanır; dört standart şekil nasıl karşılaştırılır? | I = Σmᵢrᵢ² = ∫r² dm; r seçilen eksene dik uzaklıktır. Kütle merkezinden geçen bir eksene paralel ve ondan d uzaktaki eksen için I = Icm + Md². Aynı M ve R’ye sahip homojen cisimlerde sıralama: ince halka MR² > ince küresel kabuk 2MR²/3 > dolu disk/silindir MR²/2 > dolu küre 2MR²/5. Halka/disk için merkezden geçip düzlemine dik eksen, silindir için merkezî uzunlamasına eksen, küreler için çap doğruları kullanılır. | ||
| 14 | Etkin yerçekimindeki sabit değişimler ideal yay osilatörünü ve küçük açılı sarkacı nasıl etkiler? | Sabit destekli doğrusal kütle–yay osilatöründe T = 2π√(m/k) değişmez; sabit etkin yerçekimi denge konumunu kaydırır. Sarkaçta T ≈ 2π√(L/geff): yukarı doğru sabit a ivmesiyle hızlanan asansörde geff = g + a olur, periyot kısalır. Ay’daki yerçekimini g/6 almak periyodu √6 katına çıkarır. geff = 0 iken bu sarkaç modelinde geri çağırıcı kütleçekim torku yoktur. | ||
| 15 | İdeal sönümsüz bir kütle–yay osilatöründe x(t), v(t), a(t), en büyük değerler ve toplam enerji nedir? | Dengeden ölçüldüğünde x = A cos(ωt + φ), v = −Aω sin(ωt + φ) ve a = −ω²x; ω² = k/m. En büyük sürat x = 0’da Aω; en büyük ivme büyüklüğü x = ±A’da Aω² olur. Enerji E = kA²/2 = kx²/2 + mv²/2. x = A’da durgun hâlden bırakmak φ = 0 mod 2π verir. A’yı iki katına çıkarmak E’yi dört katına çıkarır, ideal periyodu değiştirmez. | ||
| 16 | Sabit bir eksenden r > 0 sabit uzaklıkta dönen bir noktanın açısal ve doğrusal büyüklükleri nasıl ilişkilidir? | Açılar radyan cinsindeyken ω = dθ/dt ve α = dω/dt. İşaretli yay yer değiştirmesi Δs = rΔθ; teğetsel hız vₜ = rω, sürat ise r|ω| olur. Teğetsel ivme aₜ = rα; içeri yönelen radyal ivmenin büyüklüğü aᵣ = rω² olur. Toplam ivmenin büyüklüğü √(aₜ² + aᵣ²) olur. | ||
| 17 | Sabit eksen etrafında dönen katı cisimde dönme işi, güç ve kinetik enerji değişimi nasıl ilişkilidir? | I sabitken net iş Wnet = ∫τnet dθ = Δ(Iω²/2). Yalnız net tork sabitse Wnet = τnetΔθ biçimine indirgenir. Aynı sabit eksen boyunca tork ve açısal hız bileşenleri için tutarlı işaretlerle anlık güç P = τω olur. | ||
| 18 | Tork nedir ve başlangıçta durgun bir katı cismi hangi koşullar statik dengede tutar? | Tork, τ = r × F vektörel çarpımıdır. Büyüklüğü rF sin φ = Fℓ olup ℓ metre cinsinden dik kuvvet koludur; torkun birimi N·m’dir. Net dış kuvvet ve net dış tork birlikte sıfır olmalıdır. Kuvvet dengesi sağlanıyorsa tork dengesi herhangi bir sabit başlangıç noktasına göre geçerlidir. | ||
| 19 | Icm = cMR² olan bir katı cismin durgun hâlden başlayarak eğik düzlemde kaymadan yuvarlanmasını ne belirler? | θ açılı sabit düzlemde v = Rω ve K = Mv²(1 + c)/2. Yeterli statik sürtünme ve ihmal edilebilir yuvarlanma direnciyle a = g sin θ/(1 + c); h kadar alçaldıktan sonra v = √[2gh/(1 + c)]. Daha küçük c daha hızlı iniş sağlar: dolu küre, disk, ince küresel kabuk, ardından halka. Sürtünmesiz kayan bir blok daha da hızlıdır. İdeal statik sürtünme, hareketsiz temas noktasında iş yapmaz. | ||
| 20 | V₀’a kadar yüklü C₁ kondansatörü pilinden ayrılıp yüksüz C₂’ye paralel bağlandığında geriye ne kalır? | Geçici rejim sona erdikten sonra yük korunumu Vf = C₁V₀/(C₁ + C₂), Q₁ = C₁Vf ve Q₂ = C₂Vf verir. Son depolanan enerji Uf = [C₁/(C₁ + C₂)]Ui. Gerçek bağlantıda fark ısıya ve/veya ışımaya dönüşür; toplam enerji korunur. Tamamen kayıpsız bir model bu statik son duruma yerleşmeyebilir. | ||
| 21 | Gauss yasası nedir ve vakumdaki ideal küresel, çizgisel ve düzlemsel yük dağılımları için hangi alan büyüklükleri elde edilir? | ∮E·dA = Qenc/ε₀. Elektrostatik dengedeki yalıtılmış iletken küre: r < R için E = 0, r > R için k|Q|/r². Düzgün yüklü dolu yalıtkan küre: içeride E = k|Q|r/R³. Sonsuz düzgün çizgisel yük: E = |λ|/(2πε₀r). Sonsuz düzgün yüklü düzlem: her iki tarafta E = |σ|/(2ε₀). Zıt ±σ yoğunluklu iki sonsuz paralel düzlem arasında E = |σ|/ε₀ olur. Yönler yük işaretleri ve simetriden bulunur. | ||
| 22 | Aralarındaki uzaklıklar r₁₂, r₁₃ ve r₂₃ olan üç noktasal yükün elektrostatik enerjisi nedir? | Sonsuz ayrılıkta enerji sıfır alındığında U = k(q₁q₂/r₁₂ + q₁q₃/r₁₃ + q₂q₃/r₂₃). Her farklı çift bir kez sayılır ve yük işaretleri korunur. Bu, kayıp veya kinetik enerji değişimi olmadan yarı statik birleştirme için dışarıdan yapılan iştir; U negatif olabilir. | ||
| 23 | L uzunluklu ve M kütleli homojen yatay kiriş solda mafsallı, sağda ise yatayla θ açısı yaparak yukarı ve sola çeken bir kabloyla destekleniyor. Destek kuvvetleri nedir? | Yalnız kirişin ağırlığı, kablo gerilmesi ve mafsal kuvveti varsayılır; 0 < θ ≤ π/2. Tork dengesi (T sin θ)L = MgL/2, dolayısıyla T = Mg/(2 sin θ) verir. Mafsal kuvvetinin bileşenleri sağa Fx = Mg cot θ/2 ve yukarı Fy = Mg/2’dir. | ||
| 24 | Olağan toplu parametreli doğru akım devrelerinde Kirchhoff kuralları, direnç birleştirme kuralları ve ideal ölçü aleti bağlantıları nelerdir? | Bir düğüme giren toplam akım, çıkan toplam akıma eşittir. Kapalı çevrede işaretli potansiyel değişimlerinin toplamı sıfırdır. Seri dirençler Req = ΣRᵢ, paraleller 1/Req = Σ(1/Rᵢ) verir. Pozitif bir direnci paralel eklemek Req’yi azaltır ve besleme gerilimi sabitse akımı artırır. İdeal ampermetre sıfır dirençle seri; ideal voltmetre sonsuz dirençle paralel bağlanır. | ||
| 25 | Köşelerinde iki +q ve iki −q yükü bulunan karenin merkezinde potansiyel ve elektrik alan ne zaman sıfırdır? | q > 0 ve sonsuzda sıfır potansiyel için köşeler eşit uzaklıktadır; her dizilişte V = kΣqᵢ/r = 0 olur. Aynı yükler karşı köşelerdeyse vektörel alanlar birbirini götürür. Pozitifler bir yanda, negatifler karşı yandaysa alan sıfır değildir ve negatif yana yönelir. V’nin sıfır olması E’nin sıfır olmasını gerektirmez. | ||
| 26 | Sabit elektromotor kuvvet ve sabit iç direnç modelinde pilin uç gerilimi akıma nasıl bağlıdır? | Deşarj sırasında Vₜ = ε − Ir. Vₜ’nin I’ya karşı grafiğinin gerilim eksenini kestiği değer ε, eğimi −r’dir. Bu modelde ε ve r sabittir; gerçek piller doluluk durumu, sıcaklık ve akımla değişebilir. | ||
| 27 | Akım, tel direnci, Ohm yasası ve dirençte harcanan güç nasıl ifade edilir? | I = dQ/dt; düzgün taşıyıcı akışında büyüklüğü n|q|v_dA’dır; n taşıyıcı yoğunluğu, v_d sürüklenme süratidir. Düzgün tel için R = ρL/A. Ohmik direnç, sabit fiziksel koşullarda V = IR’ye uyar. Soğurduğu güç P = IV = I²R = V²/R. Karşılaştırmalarda gerçek çalışma direnci kullanılır; lamba parlaklığı için evrensel bir sabit direnç kuralı yoktur. | ||
| 28 | İdeal ε kaynağı R₁’i, ardından iki paralel kolu besliyor: tek başına R₂ ve başlangıçta yüksüz C kondansatörüyle seri R₃. Kaynağın ilk ve son akımları ile kondansatörün son yükü nedir? | Pozitif dirençler ve ideal kondansatör için t = 0⁺ anında VC = 0, dolayısıyla I₀ = ε/[R₁ + R₂R₃/(R₂ + R₃)]. Doğru akımın kararlı durumunda R₃–C kolundan akım geçmez; I∞ = ε/(R₁ + R₂). R₃’te gerilim düşümü olmadığından VC = εR₂/(R₁ + R₂), dolayısıyla Qf = CεR₂/(R₁ + R₂). | ||
| 29 | Basit harmonik hareketi ne tanımlar; ideal yay ve sarkaçların periyotları nedir? | Hareket d²x/dt² = −ω²x bağıntısına uyar; T = 2π/ω ve f = 1/T. İdeal kütlesiz doğrusal yay: T = 2π√(m/k). Küçük açılı basit sarkaç: T ≈ 2π√(L/g). Küçük açılı fiziksel sarkaç: T ≈ 2π√[I/(mgd)]; I askı eksenine göre, d ise askı noktası ile kütle merkezi arasındaki uzaklıktır. Doğrusal burulma sarkacı: T = 2π√(I/κ), geri çağırıcı tork −κθ. Sönüm ihmal edilir. | ||
| 30 | İdeal kapasitanslar paralel ve seri bağlandığında nasıl birleşir? | Paralel: Ceq = ΣCᵢ; gerilimler eşittir ve karşılık gelen levhaların yükleri toplanır. Seri: 1/Ceq = Σ(1/Cᵢ); gerilim düşümleri toplanır. Seri zincirde yük büyüklüklerinin eşitliği, her yalıtılmış ara iletkenin net yükünün sıfır olduğunu varsayar; örneğin pile bağlanmadan önce yüksüz kondansatörlerde olduğu gibi. | ||
| 31 | A > 0 genlikli ideal yatay kütle–yay osilatöründe kinetik ve esneklik potansiyel enerjileri nerede eşittir? | Denge konumundan ölçülen x için U = kx²/2, toplam enerji E = kA²/2. U = K = E/2 koşulu x = ±A/√2 verir. Buna karşılık x = A/2 iken U = E/4 ve K = 3E/4. | ||
| 32 | Açısal momentum nasıl tanımlanır ve ne zaman korunur? | Bir parçacığın sabit başlangıç noktasına göre açısal momentumu L = r × p’dir. Bir asal eksen etrafında dönmede eksenel bileşen L = Iω. Eylemsiz bir referans sistemindeki sabit noktaya göre net dış tork sıfırsa toplam açısal momentum korunur. Doğrusal harekette sabit momentum, yörünge dışında bir noktaya göre sabit ve sıfırdan farklı L verebilir. Sabit L ≠ 0 için I’nin azalması |ω| değerini ve L²/(2I) dönme enerjisini artırır; bu enerjiyi iç iş sağlayabilir. |