Dönme, Salınımlar, Elektrostatik ve Doğru Akım Devreleri

Katı cisimlerin dönmesi, harmonik osilatörler, elektrik alanları ve potansiyelleri, kondansatörler, doğru akım ve RC devreleri üzerine 32 tekrar kartı. Cebir, vektörler ve temel türev-integral bilgisi gerektirir; model varsayımlarını ve türetilen bağıntıları vurgular.

Category
Physics
Level
advanced
Languages
tr → tr
Cards
32
Markdown
Dönme, Salınımlar, Elektrostatik ve Doğru Akım Devreleri (.md)

Flashcards (32)

#Front (Term / Question)Back (Definition / Answer)ExampleMultiple-Choice Options
1R yarıçaplı ve toplam Q > 0 yüklü, düzgün yüklü ince halkanın eksenel alanı ve potansiyeli nedir?Vakumda, başlangıcı merkezde olan eksenel z koordinatında E_z = kQz/(R² + z²)^(3/2) ve V = kQ/√(R² + z²); V(∞) = 0. Enine alan bileşenleri birbirini götürür. z = 0’da E = 0, fakat V = kQ/R. Pozitif eksende uzakta (z ≫ R), E_z ≈ kQ/z².
2İpi, M kütleli ve R yarıçaplı homojen dolu disk biçimindeki makaradan açılan asılı m kütlesinin ivmesi nedir?Sabit sürtünmesiz mil, kütlesiz uzamaz ip ve kaymama varsayılır. Sabit eksen etrafında dönmede net tork = Iα ve I = MR²/2. Aşağı yönde mg − T = ma; makara için TR = I(a/R). Böylece a = mg/(m + M/2), aşağı yönlüdür.
3Tek bir ideal seri RC devresinin dolma ve boşalma denklemleri nelerdir?R > 0, C > 0 ve τ = RC olsun. Sabit elektromotor kuvvet ε ile R üzerinden sıfırdan dolma: Q = Cε(1 − e^(−t/τ)), VC = Q/C ve I = (ε/R)e^(−t/τ). Başlangıçta VC = 0; uzun zamanda I → 0 ve VC → ε. Kaynak çıkarıldığında Q₀’dan boşalma Q = Q₀e^(−t/τ) ve I = dQ/dt = −[Q₀/(RC)]e^(−t/τ) verir. Eksi işareti, dolma akımının pozitif yön seçilmesine dayanır.
4Pürüzlü yatay yüzeye dönmeden v₀ > 0 süratiyle gönderilen homojen dolu küre neden 5v₀/7 süratinde kaymadan yuvarlanmaya başlar?Sabit kinetik sürtünme katsayısı μₖ > 0 ve I = 2MR²/5 için sürtünme hızı v = v₀ − μₖgt biçiminde azaltır, yuvarlanma yönündeki açısal hızı ω = 5μₖgt/(2R) biçiminde artırır. v = Rω koşulu t = 2v₀/(7μₖg) ve v = 5v₀/7 verir. Başka yatay kuvvet veya yuvarlanma direnci olmayan bu ideal modelde kayma bitince sürtünme sıfır olur. Gerçek bovling topları bu eylemsizliğe sahip olmak zorunda değildir.
5Paralel levhalı kondansatör bağıntıları, sabit gerilim ve sabit yük altındaki değişimleri nasıl ayırır?Kenar etkileri ihmal edilip aralık düzgün doğrusal bir dielektrikle doldurulduğunda C = κε₀A/d, Q = CV, E = |V|/d ve U = CV²/2 = Q²/(2C). Bağlı ideal pil V’yi sabit tutar; Q ve U, C ile orantılıdır. Yalıtılmış kondansatörde Q sabittir; V ve U, 1/C ile değişir. Geometri sabitken vakumun yerine bağıl geçirgenliği κ > 1 olan dielektrik konması C’yi κ katına çıkarır; bağlı pilde E değişmez, yalıtılmış durumda κ’ya bölünür. κ ve A sabitken d’nin artması C’yi azaltır.
6İdeal sabit doğru gerilim kaynağı, R₂ ile seri R₁’i besliyor. Pozitif R₃ direnci R₂’ye paralel bağlanınca R₁ ve R₂’deki güçlere ne olur?Sabit pozitif dirençlerde paralel birleşim toplam direnci azaltır; R₁’den geçen akım ve P₁ = I²R₁ artar. R₁’deki daha büyük gerilim düşümü R₂’ye daha az gerilim bırakır, bu yüzden P₂ = V₂²/R₂ azalır. Burada direnç güçleri karşılaştırılır; lamba parlaklığı yorumu uygun bir lamba modeli gerektirir.
7Yatay v₀ hızıyla gelen noktasal kil kütlesi m, başlangıçta durgun, M kütleli ve L uzunluklu homojen düşey çubuğun alt ucuna yapışıyor. Sabit üst mafsal etrafındaki çarpışma sonrası anlık açısal hız nedir?Mafsala göre dış açısal itmenin ihmal edildiği kısa çarpışmada mv₀L = (ML²/3 + mL²)ω. Dolayısıyla ω = mv₀/[(M/3 + m)L]. Mafsalın itmesi toplam doğrusal momentumu değiştirebilir, fakat mafsalın kendisine göre tork oluşturmaz. Yapışmalı çarpışmada kinetik enerji korunmaz.
8Coulomb yasası ve vakumdaki durgun noktasal yükün elektrik alanı nedir?Kuvvetin büyüklüğü, yükleri birleştiren doğru boyunca F = k|q₁q₂|/r²’dir: aynı işaretli yükler birbirini iter, zıt işaretliler birbirini çeker. Burada k = 1/(4πε₀) ≈ 8,99 × 10⁹ N·m²/C². Elektrik alan, birim deneme yüküne düşen kuvvettir; vektörel olarak E = F/q₀. Q yükü k|Q|/r² büyüklüğünde alan üretir; Q > 0 için dışarı, Q < 0 için içeri yönelir. Alanlar vektörel toplanır.
9Elektrostatik dengedeki yalıtılmış, R yarıçaplı ve Q > 0 yüklü iletken kürenin E(r) ve V(r) değerleri nedir?Vakumda, dış alan yokken ve V(∞) = 0 iken: içeride E = 0 ve V = kQ/R; dışarıda (r > R) E = kQ/r² radyal olarak dışarı yönlü, V = kQ/r. Potansiyel r = R’de süreklidir. Alan burada sıçrar: içten limit sıfır, dıştan limit kQ/R²’dir.
10M kütleli, L uzunluklu homojen ince çubuğun merkezinden ve bir ucundan geçen dik eksenlere göre eylemsizlik momentleri nedir?Merkezden: Icm = ML²/12. Uçtan: Iend = Icm + M(L/2)² = ML²/3. Her iki eksen çubuğa diktir; sonuç bu yönelime bağlıdır.
11Homojen dolu bir silindirin θ eğimli sabit düzlemde kaymadan yuvarlanması için hangi statik sürtünme ve en küçük katsayı gerekir?Yalnız yerçekimiyle gerçekleşen ideal yuvarlanmada, 0 < θ < π/2 için a = (2/3)g sin θ. Statik sürtünme eğim boyunca yukarı yönlüdür ve büyüklüğü fₛ = Mg sin θ/3’tür. N = Mg cos θ ve fₛ ≤ μₛN olduğundan en küçük katsayı μₛ = (tan θ)/3. Yuvarlanma direnci ihmal edilir.
12Elektrostatik potansiyel, potansiyel enerji, iş ve elektrik alan nasıl ilişkilidir?Sonsuzda V = 0 alınan sonlu noktasal yük sistemleri için V = Σkqᵢ/rᵢ; bir çift için U = kq₁q₂/r. q yükünü ΔV potansiyel farkı boyunca taşımak enerjiyi qΔV kadar değiştirir; alanın işi −qΔV olur. E = −∇V; tek boyutta Eₓ = −dV/dx. E’nin sıfır olmadığı yerlerde alan eşpotansiyel yüzeylere diktir ve azalan potansiyel yönündedir.
13Eylemsizlik momenti ve paralel eksen teoremi nasıl tanımlanır; dört standart şekil nasıl karşılaştırılır?I = Σmᵢrᵢ² = ∫r² dm; r seçilen eksene dik uzaklıktır. Kütle merkezinden geçen bir eksene paralel ve ondan d uzaktaki eksen için I = Icm + Md². Aynı M ve R’ye sahip homojen cisimlerde sıralama: ince halka MR² > ince küresel kabuk 2MR²/3 > dolu disk/silindir MR²/2 > dolu küre 2MR²/5. Halka/disk için merkezden geçip düzlemine dik eksen, silindir için merkezî uzunlamasına eksen, küreler için çap doğruları kullanılır.
14Etkin yerçekimindeki sabit değişimler ideal yay osilatörünü ve küçük açılı sarkacı nasıl etkiler?Sabit destekli doğrusal kütle–yay osilatöründe T = 2π√(m/k) değişmez; sabit etkin yerçekimi denge konumunu kaydırır. Sarkaçta T ≈ 2π√(L/geff): yukarı doğru sabit a ivmesiyle hızlanan asansörde geff = g + a olur, periyot kısalır. Ay’daki yerçekimini g/6 almak periyodu √6 katına çıkarır. geff = 0 iken bu sarkaç modelinde geri çağırıcı kütleçekim torku yoktur.
15İdeal sönümsüz bir kütle–yay osilatöründe x(t), v(t), a(t), en büyük değerler ve toplam enerji nedir?Dengeden ölçüldüğünde x = A cos(ωt + φ), v = −Aω sin(ωt + φ) ve a = −ω²x; ω² = k/m. En büyük sürat x = 0’da Aω; en büyük ivme büyüklüğü x = ±A’da Aω² olur. Enerji E = kA²/2 = kx²/2 + mv²/2. x = A’da durgun hâlden bırakmak φ = 0 mod 2π verir. A’yı iki katına çıkarmak E’yi dört katına çıkarır, ideal periyodu değiştirmez.
16Sabit bir eksenden r > 0 sabit uzaklıkta dönen bir noktanın açısal ve doğrusal büyüklükleri nasıl ilişkilidir?Açılar radyan cinsindeyken ω = dθ/dt ve α = dω/dt. İşaretli yay yer değiştirmesi Δs = rΔθ; teğetsel hız vₜ = rω, sürat ise r|ω| olur. Teğetsel ivme aₜ = rα; içeri yönelen radyal ivmenin büyüklüğü aᵣ = rω² olur. Toplam ivmenin büyüklüğü √(aₜ² + aᵣ²) olur.
17Sabit eksen etrafında dönen katı cisimde dönme işi, güç ve kinetik enerji değişimi nasıl ilişkilidir?I sabitken net iş Wnet = ∫τnet dθ = Δ(Iω²/2). Yalnız net tork sabitse Wnet = τnetΔθ biçimine indirgenir. Aynı sabit eksen boyunca tork ve açısal hız bileşenleri için tutarlı işaretlerle anlık güç P = τω olur.
18Tork nedir ve başlangıçta durgun bir katı cismi hangi koşullar statik dengede tutar?Tork, τ = r × F vektörel çarpımıdır. Büyüklüğü rF sin φ = Fℓ olup ℓ metre cinsinden dik kuvvet koludur; torkun birimi N·m’dir. Net dış kuvvet ve net dış tork birlikte sıfır olmalıdır. Kuvvet dengesi sağlanıyorsa tork dengesi herhangi bir sabit başlangıç noktasına göre geçerlidir.
19Icm = cMR² olan bir katı cismin durgun hâlden başlayarak eğik düzlemde kaymadan yuvarlanmasını ne belirler?θ açılı sabit düzlemde v = Rω ve K = Mv²(1 + c)/2. Yeterli statik sürtünme ve ihmal edilebilir yuvarlanma direnciyle a = g sin θ/(1 + c); h kadar alçaldıktan sonra v = √[2gh/(1 + c)]. Daha küçük c daha hızlı iniş sağlar: dolu küre, disk, ince küresel kabuk, ardından halka. Sürtünmesiz kayan bir blok daha da hızlıdır. İdeal statik sürtünme, hareketsiz temas noktasında iş yapmaz.
20V₀’a kadar yüklü C₁ kondansatörü pilinden ayrılıp yüksüz C₂’ye paralel bağlandığında geriye ne kalır?Geçici rejim sona erdikten sonra yük korunumu Vf = C₁V₀/(C₁ + C₂), Q₁ = C₁Vf ve Q₂ = C₂Vf verir. Son depolanan enerji Uf = [C₁/(C₁ + C₂)]Ui. Gerçek bağlantıda fark ısıya ve/veya ışımaya dönüşür; toplam enerji korunur. Tamamen kayıpsız bir model bu statik son duruma yerleşmeyebilir.
21Gauss yasası nedir ve vakumdaki ideal küresel, çizgisel ve düzlemsel yük dağılımları için hangi alan büyüklükleri elde edilir?∮E·dA = Qenc/ε₀. Elektrostatik dengedeki yalıtılmış iletken küre: r < R için E = 0, r > R için k|Q|/r². Düzgün yüklü dolu yalıtkan küre: içeride E = k|Q|r/R³. Sonsuz düzgün çizgisel yük: E = |λ|/(2πε₀r). Sonsuz düzgün yüklü düzlem: her iki tarafta E = |σ|/(2ε₀). Zıt ±σ yoğunluklu iki sonsuz paralel düzlem arasında E = |σ|/ε₀ olur. Yönler yük işaretleri ve simetriden bulunur.
22Aralarındaki uzaklıklar r₁₂, r₁₃ ve r₂₃ olan üç noktasal yükün elektrostatik enerjisi nedir?Sonsuz ayrılıkta enerji sıfır alındığında U = k(q₁q₂/r₁₂ + q₁q₃/r₁₃ + q₂q₃/r₂₃). Her farklı çift bir kez sayılır ve yük işaretleri korunur. Bu, kayıp veya kinetik enerji değişimi olmadan yarı statik birleştirme için dışarıdan yapılan iştir; U negatif olabilir.
23L uzunluklu ve M kütleli homojen yatay kiriş solda mafsallı, sağda ise yatayla θ açısı yaparak yukarı ve sola çeken bir kabloyla destekleniyor. Destek kuvvetleri nedir?Yalnız kirişin ağırlığı, kablo gerilmesi ve mafsal kuvveti varsayılır; 0 < θ ≤ π/2. Tork dengesi (T sin θ)L = MgL/2, dolayısıyla T = Mg/(2 sin θ) verir. Mafsal kuvvetinin bileşenleri sağa Fx = Mg cot θ/2 ve yukarı Fy = Mg/2’dir.
24Olağan toplu parametreli doğru akım devrelerinde Kirchhoff kuralları, direnç birleştirme kuralları ve ideal ölçü aleti bağlantıları nelerdir?Bir düğüme giren toplam akım, çıkan toplam akıma eşittir. Kapalı çevrede işaretli potansiyel değişimlerinin toplamı sıfırdır. Seri dirençler Req = ΣRᵢ, paraleller 1/Req = Σ(1/Rᵢ) verir. Pozitif bir direnci paralel eklemek Req’yi azaltır ve besleme gerilimi sabitse akımı artırır. İdeal ampermetre sıfır dirençle seri; ideal voltmetre sonsuz dirençle paralel bağlanır.
25Köşelerinde iki +q ve iki −q yükü bulunan karenin merkezinde potansiyel ve elektrik alan ne zaman sıfırdır?q > 0 ve sonsuzda sıfır potansiyel için köşeler eşit uzaklıktadır; her dizilişte V = kΣqᵢ/r = 0 olur. Aynı yükler karşı köşelerdeyse vektörel alanlar birbirini götürür. Pozitifler bir yanda, negatifler karşı yandaysa alan sıfır değildir ve negatif yana yönelir. V’nin sıfır olması E’nin sıfır olmasını gerektirmez.
26Sabit elektromotor kuvvet ve sabit iç direnç modelinde pilin uç gerilimi akıma nasıl bağlıdır?Deşarj sırasında Vₜ = ε − Ir. Vₜ’nin I’ya karşı grafiğinin gerilim eksenini kestiği değer ε, eğimi −r’dir. Bu modelde ε ve r sabittir; gerçek piller doluluk durumu, sıcaklık ve akımla değişebilir.
27Akım, tel direnci, Ohm yasası ve dirençte harcanan güç nasıl ifade edilir?I = dQ/dt; düzgün taşıyıcı akışında büyüklüğü n|q|v_dA’dır; n taşıyıcı yoğunluğu, v_d sürüklenme süratidir. Düzgün tel için R = ρL/A. Ohmik direnç, sabit fiziksel koşullarda V = IR’ye uyar. Soğurduğu güç P = IV = I²R = V²/R. Karşılaştırmalarda gerçek çalışma direnci kullanılır; lamba parlaklığı için evrensel bir sabit direnç kuralı yoktur.
28İdeal ε kaynağı R₁’i, ardından iki paralel kolu besliyor: tek başına R₂ ve başlangıçta yüksüz C kondansatörüyle seri R₃. Kaynağın ilk ve son akımları ile kondansatörün son yükü nedir?Pozitif dirençler ve ideal kondansatör için t = 0⁺ anında VC = 0, dolayısıyla I₀ = ε/[R₁ + R₂R₃/(R₂ + R₃)]. Doğru akımın kararlı durumunda R₃–C kolundan akım geçmez; I∞ = ε/(R₁ + R₂). R₃’te gerilim düşümü olmadığından VC = εR₂/(R₁ + R₂), dolayısıyla Qf = CεR₂/(R₁ + R₂).
29Basit harmonik hareketi ne tanımlar; ideal yay ve sarkaçların periyotları nedir?Hareket d²x/dt² = −ω²x bağıntısına uyar; T = 2π/ω ve f = 1/T. İdeal kütlesiz doğrusal yay: T = 2π√(m/k). Küçük açılı basit sarkaç: T ≈ 2π√(L/g). Küçük açılı fiziksel sarkaç: T ≈ 2π√[I/(mgd)]; I askı eksenine göre, d ise askı noktası ile kütle merkezi arasındaki uzaklıktır. Doğrusal burulma sarkacı: T = 2π√(I/κ), geri çağırıcı tork −κθ. Sönüm ihmal edilir.
30İdeal kapasitanslar paralel ve seri bağlandığında nasıl birleşir?Paralel: Ceq = ΣCᵢ; gerilimler eşittir ve karşılık gelen levhaların yükleri toplanır. Seri: 1/Ceq = Σ(1/Cᵢ); gerilim düşümleri toplanır. Seri zincirde yük büyüklüklerinin eşitliği, her yalıtılmış ara iletkenin net yükünün sıfır olduğunu varsayar; örneğin pile bağlanmadan önce yüksüz kondansatörlerde olduğu gibi.
31A > 0 genlikli ideal yatay kütle–yay osilatöründe kinetik ve esneklik potansiyel enerjileri nerede eşittir?Denge konumundan ölçülen x için U = kx²/2, toplam enerji E = kA²/2. U = K = E/2 koşulu x = ±A/√2 verir. Buna karşılık x = A/2 iken U = E/4 ve K = 3E/4.
32Açısal momentum nasıl tanımlanır ve ne zaman korunur?Bir parçacığın sabit başlangıç noktasına göre açısal momentumu L = r × p’dir. Bir asal eksen etrafında dönmede eksenel bileşen L = Iω. Eylemsiz bir referans sistemindeki sabit noktaya göre net dış tork sıfırsa toplam açısal momentum korunur. Doğrusal harekette sabit momentum, yörünge dışında bir noktaya göre sabit ve sıfırdan farklı L verebilir. Sabit L ≠ 0 için I’nin azalması |ω| değerini ve L²/(2I) dönme enerjisini artırır; bu enerjiyi iç iş sağlayabilir.