Cơ học: Chuyển động, lực, năng lượng, động lượng và hấp dẫn

32 thẻ ôn tập cơ học sử dụng đại số và giải tích: chuyển động, lực, công và năng lượng, va chạm, hấp dẫn và đồ thị thực nghiệm. Cần kiến thức đại số, lượng giác, vectơ và đạo hàm, tích phân cơ bản.

Category
Physics
Level
intermediate
Languages
vi → vi
Cards
32
Markdown
Cơ học: Chuyển động, lực, năng lượng, động lượng và hấp dẫn (.md)

Flashcards (32)

#Front (Term / Question)Back (Definition / Answer)ExampleMultiple-Choice Options
1Cách chọn cân bằng năng lượng ảnh hưởng thế nào đến việc xử lý trọng lực, lò xo và ma sát?Mô hình chỉ gồm chất điểm có thể tính trọng lực và lực lò xo bằng công: Wg + Ws + W_other = ΔK. Hoặc biểu diễn các công đó bằng năng lượng tương tác trong U và viết Δ(K + U) = W_other, không tính hai lần cùng lực. Nếu ma sát làm nóng các vật bên trong hệ đã chọn, phải kể nội năng: với hệ cô lập, ΔK + ΔU + ΔE_internal = 0.
2Công được định nghĩa thế nào, và định lý động năng phát biểu gì?Với lực không đổi, W = F·Δr = Fd cosθ. Tổng quát, W = ∫F·dr dọc đường đi; trong một chiều là ∫Fx dx, diện tích có dấu trên đồ thị lực–vị trí. Với chất điểm Newton có khối lượng không đổi, W_net = ΔK = ½m(vf² − vi²). Công đo bằng jun: 1 J = 1 N·m.
3Tuyến tính hóa giúp tìm hằng số vật lý từ hệ số góc khớp dữ liệu thế nào?Với con lắc đơn ở góc nhỏ, T² = (4π²/g)L. Vẽ T² theo L, hệ số góc lý tưởng S cho g = 4π²/S. Ước lượng S bằng khớp dữ liệu; nếu dùng đồ thị, chọn các điểm cách xa nhau trên đường thẳng khớp. Tung độ gốc lý tưởng bằng không, nhưng không ép số đo qua gốc khi chưa có lý do. Với gia tốc không đổi từ nghỉ, đồ thị v² theo Δx có hệ số góc 2a.
4Viết bảo toàn động lượng theo thành phần cho va chạm xiên hai chiều thế nào?Giả sử m1 ban đầu chuyển động dọc +x với tốc độ v1i, m2 đứng yên, xung lượng ngoại lực có thể bỏ qua. Với tốc độ cuối v1f và v2f tạo các góc θ1 phía trên và θ2 phía dưới +x: m1v1i = m1v1f cosθ1 + m2v2f cosθ2, và 0 = m1v1f sinθ1 − m2v2f sinθ2. Các phương trình này không đòi hỏi va chạm đàn hồi.
5Vật ném xiên lý tưởng trở lại độ cao ban đầu có tính chất gì ở đỉnh, thời gian bay, độ cao và tầm xa bao nhiêu?Với g đều hướng xuống, bỏ qua lực cản không khí, tốc độ đầu v0 và góc 0 < θ < 90°, tại đỉnh vx = v0 cosθ, vy = 0, ax = 0 và ay = −g. Thời gian trở lại độ cao ban đầu T = 2v0 sinθ/g. Độ cao so với điểm ném H = v0² sin²θ/(2g), tầm xa R = v0² sin(2θ)/g. Với v0 cố định, tầm xa lớn nhất ở 45°; các góc phụ nhau cho cùng tầm xa.
6Công suất cơ học trung bình và tức thời là gì?Công suất trung bình cho công W trong thời gian Δt là P_avg = W/Δt. Công suất tức thời P = dW/dt. Với lực tác dụng lên chất điểm có vận tốc v, P = F·v = Fv cosθ. Công suất đo tốc độ truyền năng lượng qua công; 1 W = 1 J/s.
7Bảo toàn động lượng liên hệ với các kiểu va chạm thế nào?Tổng động lượng không đổi khi hợp ngoại lực bằng không; trong va chạm ngắn, chỉ cần xung lượng ngoại lực có thể bỏ qua. Va chạm đàn hồi bảo toàn động năng. Va chạm không đàn hồi có tiêu tán làm giảm động năng; va chạm siêu đàn hồi làm tăng động năng nhờ giải phóng nội năng. Trong mô hình chất điểm, các vật va chạm hoàn toàn không đàn hồi có chung vận tốc cuối, làm động năng tịnh tiến cuối nhỏ nhất với tổng động lượng và các khối lượng đã cho.
8Cộng các vận tốc tương đối thế nào, và yếu tố nào quyết định thời gian qua sông của thuyền lý tưởng?Trong cơ học cổ điển với các trục chung không quay, quan hệ vectơ là v_A/C = v_A/B + v_B/C. Nếu thuyền giữ tốc độ v_bw đối với nước, hướng vuông góc hai bờ song song, còn dòng nước đều v_wg chảy dọc bờ, thì qua chiều rộng W trong t = W/v_bw. Độ trôi xuôi dòng Δx = v_wg t; t độc lập với dòng chảy chỉ dưới các giả thiết này.
9Tốc độ lý tưởng trên khúc cua phẳng bị giới hạn bởi ma sát và khúc cua nghiêng không ma sát là bao nhiêu?Với ô tô được coi là chất điểm chuyển động tròn đều bán kính R, không có lực ngang khác, đường phẳng cho v_max = √(μs gR). Khi đường nghiêng góc θ so với phương ngang và không có ma sát, N sinθ = mv²/R và N cosθ = mg, nên v = √(gR tanθ). Đây là các mô hình tiếp xúc lốp lý tưởng, không phải giới hạn tốc độ phổ quát ngoài đường.
10Gia tốc và lực căng dây của máy Atwood lý tưởng với m2 > m1 > 0 là bao nhiêu?Với dây không khối lượng, không dãn, ròng rọc không khối lượng và không ma sát, cùng trường trọng lực đều: a = (m2 − m1)g/(m1 + m2). m2 gia tốc xuống, m1 gia tốc lên. Lực căng T = 2m1m2g/(m1 + m2), nên m1g < T < m2g.
11Động năng và độ lớn động lượng của chất điểm phi tương đối tính liên hệ thế nào?Với m > 0, K = p²/(2m) và p = √(2mK), trong đó p là độ lớn động lượng. Khi cùng K, xe khối lượng 4m có p gấp đôi xe khối lượng m. Khi cùng p, xe khối lượng m có động năng gấp bốn xe khối lượng 4m.
12Những lực và gia tốc nào áp dụng cho một khối trượt xuống mặt phẳng nghiêng cố định có ma sát?Với góc nghiêng θ so với phương ngang, trọng lực có các thành phần mg sinθ xuống dốc và mg cosθ ép vào mặt phẳng. Khi không có lực tác dụng khác và không có gia tốc pháp tuyến, N = mg cosθ. Trong mô hình ma sát trượt, fk = μkN hướng lên dốc. Chọn xuống dốc là chiều dương, a = g(sinθ − μk cosθ) trong lúc vật còn trượt xuống; a có thể âm.
13Vật thả từ nghỉ chuyển động thế nào dưới lực cản tuyến tính F_drag = −bv?Chọn hướng xuống là dương, m, g và b > 0 không đổi, bỏ qua lực đẩy nổi. Khi đó m dv/dt = mg − bv. Vận tốc giới hạn vT = mg/b, hằng số thời gian τ = m/b và v(t) = vT(1 − e^(−t/τ)). Gia tốc a(t) = g e^(−t/τ). Giả thiết là lực cản nằm trong chế độ tuyến tính.
14Giải bài toán con lắc đạn lý tưởng bằng hai giai đoạn thế nào?Viên đạn khối lượng m bay theo phương ngang cắm vào khối lượng con lắc M ban đầu đứng yên. Khi xung lượng ngoại lực theo phương ngang có thể bỏ qua, mv0 = (m + M)v_after. Coi khối lượng gộp là chất điểm trong trọng trường đều g, bỏ qua tổn hao lúc đung đưa: ½(m + M)v_after² = (m + M)gh, với h là độ nâng cao. Suy ra v0 = ((m + M)/m)√(2gh). Động năng không bảo toàn khi đạn cắm vào.
15Trọng trường, tốc độ quỹ đạo tròn, chu kỳ và tốc độ thoát liên hệ thế nào bên ngoài vật trung tâm đối xứng cầu?Với khối lượng thử m ≪ M ở ngoài khối lượng M cô lập, đối xứng cầu, F = GMm/r² và g = GM/r². Quỹ đạo tròn có v_orb = √(GM/r) và T² = 4π²r³/(GM). Thoát từ bán kính R dưới tác dụng riêng của hấp dẫn cần v_esc = √(2GM/R), bằng √2 lần tốc độ tròn tại cùng bán kính. Bỏ qua lực cản khí quyển và sự quay của nguồn hấp dẫn.
16Vì sao quỹ đạo Kepler quét những diện tích bằng nhau trong những thời gian bằng nhau?Lực hấp dẫn hướng về khối lượng trung tâm cố định có mômen lực bằng không đối với tâm đó, nên mômen động lượng quỹ đạo L được bảo toàn. Tốc độ quét diện tích dA/dt = L/(2m), dùng độ lớn của L. Trên elip, tốc độ lớn nhất ở cận điểm và nhỏ nhất ở viễn điểm; tại đó vận tốc vuông góc bán kính, nên rp vp = ra va.
17Vệ tinh trên quỹ đạo tròn có những năng lượng nào, và chúng thay đổi thế nào giữa các quỹ đạo tròn?Với m ≪ M bên ngoài vật trung tâm cố định đối xứng cầu và U(∞) = 0: U = −GMm/r, K = GMm/(2r), E = −GMm/(2r). So sánh các quỹ đạo tròn, r lớn hơn cho U và E lớn hơn nhưng K và tốc độ nhỏ hơn. Nâng quỹ đạo tròn cuối cần cấp năng lượng ròng; so sánh này không mô tả thay đổi tốc độ ở từng thời điểm của quá trình chuyển quỹ đạo.
18Tốc độ của khối rơi lớn nhất ở đâu khi nén lò xo thẳng đứng lý tưởng?Khối lượng m được thả từ nghỉ ở độ cao h ≥ 0 trên lò xo chưa biến dạng, không khối lượng, có độ cứng k; bỏ qua lực cản và tiêu tán. Khi độ nén y dương xuống dưới, a = g − ky/m, nên tốc độ lớn nhất tại y = mg/k. Từ mg(h + y) = ½mv² + ½ky² suy ra v_max = √(2gh + mg²/k). Cực đại xuất hiện sau lần tiếp xúc đầu tiên, khi lò xo còn trong miền tuyến tính.
19Số chỉ của cân trong thang máy phụ thuộc vào gia tốc thẳng đứng thế nào?Chọn hướng lên là dương. Người có cùng gia tốc ay với thang máy và chỉ chịu trọng lực cùng lực của cân thỏa N = m(g + ay). Vì vậy ay = 0 cho N = mg, ay > 0 cho N > mg, còn −g < ay < 0 cho N < mg. Khi rơi tự do N = 0. Mô hình tiếp xúc đòi hỏi N ≥ 0, không thể dự đoán lực pháp tuyến âm.
20Ba định luật Newton phát biểu gì trong hệ quy chiếu quán tính, và thế nào là một cặp lực–phản lực?Hợp lực bằng không thì vận tốc không đổi. Với chất điểm có khối lượng không đổi, quan hệ vectơ là ΣF = dp/dt = ma. Trong tương tác giữa A và B, F_AonB = −F_BonA. Hai lực bằng nhau, ngược chiều này tác dụng lên hai vật khác nhau. Trọng lực và lực pháp tuyến cùng tác dụng lên một quyển sách không phải cặp lực–phản lực.
21Gia tốc hướng tâm là gì, và tốc độ nào giữ chất điểm không bị kẹp giữ tiếp xúc ở đỉnh vòng tròn phía trong?Gia tốc theo bán kính hướng vào tâm là ac = v²/r = ω²r. “Lực hướng tâm” là tên của hợp lực hướng vào tâm, không phải tương tác bổ sung. Ở đỉnh mặt trong đường tròn bán kính R, N + mg = mv²/R. Điều kiện N ≥ 0 cho v_min = √(gR). Giả sử trọng lực và lực pháp tuyến của đường là các lực theo bán kính duy nhất.
22Định luật Hooke, thế năng lò xo và độ cứng của các tổ hợp lò xo lý tưởng là gì?Với độ dời x tính từ vị trí chưa biến dạng, Fs = −kx và Us = ½kx², với Us(0) = 0. Us tăng bằng công chống lại lực lò xo, không phải diện tích có dấu dưới Fs. Với các lò xo tuyến tính không khối lượng, cùng độ dãn khi mắc song song cho k_eq = k1 + k2; cùng lực khi mắc nối tiếp cho 1/k_eq = 1/k1 + 1/k2.
23Ma sát nghỉ và ma sát trượt khác nhau thế nào, và góc nghiêng giới hạn lý tưởng là bao nhiêu?Trong mô hình đơn giản, 0 ≤ fs ≤ μsN khi chưa trượt; lúc trượt, fk = μkN chống lại chuyển động tương đối. μk thường nhỏ hơn μs nhưng không phải đẳng thức hay quy luật phổ quát; fk cũng không cố định nếu N thay đổi. Với vật trên dốc chỉ chịu trọng lực, lực pháp tuyến và ma sát, trạng thái sắp trượt cho tanθ_max = μs.
24Chuyển động khối tâm liên hệ với tổng động lượng thế nào?Với một tập hợp cố định gồm các khối lượng không đổi, tổng là M, quan hệ vectơ là r_cm = Σmi ri/M và v_cm = Σmi vi/M = P_total/M. Trong cơ học Newton, khi nội lực triệt tiêu nhau, F_ext,net = M a_cm. Nếu hợp ngoại lực bằng không, v_cm không đổi kể cả khi có va chạm hoặc nổ bên trong; không cần từng ngoại lực riêng lẻ đều vắng mặt.
25Độ cao thả tối thiểu nào cho phép chất điểm trượt bên trong vòng tròn đứng mà không mất tiếp xúc?Với đường tròn không ma sát bán kính R, chất điểm thả từ nghỉ ở độ cao h so với đáy cần v_top² ≥ gR tại đỉnh. Năng lượng cho mgh = mg(2R) + ½mv_top², nên h_min = 5R/2. Giả thiết là trượt không có động năng quay, trọng trường đều và không có bộ phận giữ có thể kéo chất điểm về phía đường.
26Bốn phương trình nào mô tả chuyển động một chiều với gia tốc không đổi?Với thời gian đã trôi qua t, độ dời có dấu Δx, vận tốc đầu v0 và gia tốc không đổi a: v = v0 + at; Δx = v0t + ½at²; v² = v0² + 2aΔx; Δx = ½(v0 + v)t. Các phương trình lần lượt không chứa Δx, v, t và a.
27Lực tiếp xúc giữa hai khối kề nhau được đẩy trên bàn không ma sát là bao nhiêu?Gọi m1 là khối trái, m2 là khối phải, F > 0 đẩy m1 sang phải. Cả hai có a = F/(m1 + m2). Lực ngang duy nhất lên m2 là lực tiếp xúc: F_1on2 = m2F/(m1 + m2), hướng sang phải. Lực m2 tác dụng lên m1 bằng về độ lớn và ngược chiều. Đẩy từ phía bên kia sẽ đổi thừa số khối lượng tương ứng.
28Vị trí, vận tốc và gia tốc liên hệ thế nào qua đạo hàm, tích phân và đồ thị chuyển động?Trong một chiều, v = dx/dt và a = dv/dt. Diện tích có dấu cho Δx = ∫v dt và Δv = ∫a dt trong khoảng thời gian xét. Khi v ≠ 0, tốc độ tăng nếu va > 0 và giảm nếu va < 0; chỉ dấu của gia tốc không quyết định tốc độ có tăng hay không.
29Động lượng và xung lượng là gì, và vì sao cần phân biệt lực trung bình với lực cực đại khi va chạm?Với khối lượng không đổi, p = mv và J = ∫F_net dt = Δp = F_avg Δt là các quan hệ vectơ. Một thành phần xung lượng bằng diện tích có dấu dưới đồ thị lực–thời gian tương ứng. Với Δp cố định, kéo dài va chạm làm giảm độ lớn hợp lực trung bình. Lực cực đại còn phụ thuộc dạng biến thiên theo thời gian, không được quyết định chỉ bởi giá trị trung bình.
30Đường thế năng một chiều mô tả lực, cân bằng và điểm đổi chiều thế nào?Fx = −dU/dx và ΔU = −∫Fx dx. Cân bằng cần U′ = 0. Tại đó U″ > 0 cho cân bằng bền, U″ < 0 cho không bền; chỉ U″ = 0 thì chưa kết luận được. Thế năng không đổi cục bộ cho cân bằng phiếm định. Tại điểm đổi chiều K = 0 và E = U, nhưng không phải mọi điểm E = U đều nhất thiết là sự đảo chiều chuyển động.
31Điều gì xảy ra trong va chạm đàn hồi một chiều với vật đích đứng yên?Khi xung lượng ngoại lực có thể bỏ qua và vận tốc đầu của m1 là v0 > 0, v1f = ((m1 − m2)/(m1 + m2))v0 và v2f = (2m1/(m1 + m2))v0. Hai khối lượng bằng nhau trao đổi vận tốc. Với m1 ≪ m2, v1f ≈ −v0 và v2f ≈ 0; với m1 ≫ m2, v1f ≈ v0 và v2f ≈ 2v0.
32Trường hấp dẫn bên trong và bên ngoài quả cầu đặc đồng nhất ra sao?Với khối lượng M, bán kính R và khoảng cách r từ tâm, trường hướng vào tâm khi r > 0. Độ lớn g(r) = GM/r² cho r ≥ R và g(r) = GMr/R³ cho 0 ≤ r < R. Bên trong, M_enclosed = M(r/R)³ và g = GM_enclosed/r² cho r > 0; g(0) = 0. Một vỏ rỗng đối xứng cầu tạo ra trường riêng bằng không trong khoang rỗng, nhưng không che chắn trường của các khối lượng khác.