Ruch obrotowy, drgania, elektrostatyka i obwody prądu stałego

32 fiszki powtórkowe o ruchu obrotowym brył sztywnych, oscylatorach harmonicznych, polach i potencjałach elektrycznych, kondensatorach oraz obwodach prądu stałego i RC. Wymagają algebry, wektorów i podstaw rachunku różniczkowego i całkowego; podkreślają założenia modeli i wyprowadzone zależności.

Category
Physics
Level
advanced
Languages
pl → pl
Cards
32
Markdown
Ruch obrotowy, drgania, elektrostatyka i obwody prądu stałego (.md)

Flashcards (32)

#Front (Term / Question)Back (Definition / Answer)ExampleMultiple-Choice Options
1Jak stałe zmiany efektywnego przyspieszenia grawitacyjnego wpływają na idealny oscylator sprężynowy i wahadło dla małych kątów?Liniowy oscylator masa–sprężyna o stałym punkcie zamocowania zachowuje T = 2π√(m/k); stała efektywna grawitacja przesuwa równowagę. Dla wahadła T ≈ 2π√(L/geff): winda z przyspieszeniem stałym a w górę daje geff = g + a i krótszy okres. Przyjęcie grawitacji księżycowej g/6 wydłuża okres √6 razy. Przy geff = 0 w tym modelu wahadła nie ma grawitacyjnego momentu przywracającego.
2Jak wiążą się potencjał elektrostatyczny, energia potencjalna, praca i pole elektryczne?Dla skończonego układu ładunków punktowych z V = 0 w nieskończoności V = Σkqᵢ/rᵢ; dla pary U = kq₁q₂/r. Przemieszczenie q przez różnicę ΔV zmienia energię o qΔV, więc praca pola wynosi −qΔV. E = −∇V, a w jednym wymiarze Eₓ = −dV/dx. Tam, gdzie E ≠ 0, pole jest prostopadłe do powierzchni ekwipotencjalnych i skierowane ku malejącemu potencjałowi.
3Jak brzmi prawo Coulomba i jakie pole elektryczne wytwarza nieruchomy ładunek punktowy w próżni?Wartość siły wynosi F = k|q₁q₂|/r² wzdłuż prostej łączącej ładunki: jednoimienne się odpychają, różnoimienne przyciągają. k = 1/(4πε₀) ≈ 8,99 × 10⁹ N·m²/C². Pole jest siłą na jednostkę ładunku próbnego, wektorowo E = F/q₀. Ładunek Q daje wartość k|Q|/r², na zewnątrz dla Q > 0 i do wewnątrz dla Q < 0; pola dodajemy wektorowo.
4Jak definiuje się moment pędu i kiedy jest on zachowany?Dla cząstki względem nieruchomego początku układu L = r × p. Przy obrocie wokół głównej osi bezwładności składowa osiowa wynosi L = Iω. Zerowy wypadkowy zewnętrzny moment sił względem nieruchomego punktu w układzie inercjalnym oznacza zachowanie całkowitego momentu pędu. Stały pęd w ruchu prostoliniowym może dawać stałe, niezerowe L względem punktu poza torem. Przy stałym L ≠ 0 zmniejszenie I zwiększa |ω| oraz energię obrotową L²/(2I); energię tę może dostarczyć praca wewnętrzna.
5Jak wiążą się wielkości kątowe i liniowe punktu obracającego się w stałej odległości r > 0 od nieruchomej osi?Dla kątów w radianach ω = dθ/dt i α = dω/dt. Przemieszczenie wzdłuż łuku ze znakiem wynosi Δs = rΔθ; prędkość styczna vₜ = rω, a jej wartość r|ω|. Przyspieszenie styczne aₜ = rα; przyspieszenie radialne skierowane do wewnątrz ma wartość aᵣ = rω². Wartość całkowitego przyspieszenia wynosi √(aₜ² + aᵣ²).
6Co określa ruch bryły o Icm = cMR², która zjeżdża z równi z początkowego spoczynku, tocząc się bez poślizgu?Na nieruchomej równi o kącie θ mamy v = Rω i K = Mv²(1 + c)/2. Przy wystarczającym tarciu statycznym i pomijalnym oporze toczenia a = g sin θ/(1 + c); po obniżeniu o h prędkość wynosi v = √[2gh/(1 + c)]. Mniejsze c daje szybszy zjazd: pełna kula, dysk, cienka powłoka kulista, obręcz. Klocek zsuwający się bez tarcia jest jeszcze szybszy. Idealne tarcie statyczne nie wykonuje pracy w nieruchomym punkcie styku.
7Jakie są równania ładowania i rozładowania pojedynczego idealnego szeregowego obwodu RC?Niech R > 0, C > 0 i τ = RC. Ładowanie od zera przez R ze źródła o stałej sile elektromotorycznej ε: Q = Cε(1 − e^(−t/τ)), VC = Q/C i I = (ε/R)e^(−t/τ). Początkowo VC = 0; po długim czasie I → 0 i VC → ε. Po odłączeniu źródła rozładowanie od Q₀ daje Q = Q₀e^(−t/τ) oraz I = dQ/dt = −[Q₀/(RC)]e^(−t/τ). Minus odnosi się do przyjętego zwrotu prądu ładowania.
8Jakie tarcie statyczne i jaki minimalny współczynnik pozwalają jednorodnemu pełnemu walcowi toczyć się bez poślizgu po nieruchomej równi o kącie θ?Dla idealnego toczenia napędzanego tylko grawitacją, przy 0 < θ < π/2, a = (2/3)g sin θ. Tarcie statyczne jest skierowane w górę równi i ma wartość fₛ = Mg sin θ/3. Ponieważ N = Mg cos θ i fₛ ≤ μₛN, minimalny współczynnik to μₛ = (tan θ)/3. Pomijamy opór toczenia.
9Jak zapisuje się natężenie prądu, opór drutu, prawo Ohma i moc rezystora?I = dQ/dt; dla jednorodnego przepływu nośników wartość wynosi n|q|v_dA, gdzie n to gęstość nośników, a v_d ich prędkość dryfu. Jednorodny drut ma R = ρL/A. Rezystor omowy spełnia V = IR przy stałych warunkach fizycznych. Pobierana moc wynosi P = IV = I²R = V²/R. Porównania używają rzeczywistego oporu podczas pracy; jasność żarówek nie podlega uniwersalnej regule stałego oporu.
10Punktowa masa gliny m porusza się poziomo z v₀ i przykleja do dolnego końca początkowo nieruchomego pionowego jednorodnego pręta o masie M i długości L. Jaka jest prędkość kątowa tuż po zderzeniu wokół stałego górnego przegubu?Dla krótkiego zderzenia z pomijalnym zewnętrznym impulsem momentu sił względem przegubu mv₀L = (ML²/3 + mL²)ω. Stąd ω = mv₀/[(M/3 + m)L]. Impuls siły przegubu może zmienić całkowity pęd, ale nie daje momentu względem tego przegubu. Przyklejenie nie zachowuje energii kinetycznej.
11Jakie są prawa Kirchhoffa, reguły łączenia rezystorów i podłączenia idealnych mierników w zwykłych obwodach prądu stałego o parametrach skupionych?W węźle suma prądów wpływających równa się sumie wypływających. W oczku suma zmian potencjału ze znakami wynosi zero. Szeregowo Req = ΣRᵢ; równolegle 1/Req = Σ(1/Rᵢ). Dodanie dodatniej rezystancji równoległej zmniejsza Req i zwiększa prąd, jeśli napięcie zasilania jest stałe. Idealny amperomierz ma zerowy opór i łączy się go szeregowo; idealny woltomierz ma nieskończony opór i łączy się go równolegle.
12Dlaczego jednorodna pełna kula wprawiona bez obrotu w ruch z v₀ > 0 po szorstkiej poziomej powierzchni zaczyna toczyć się bez poślizgu przy prędkości 5v₀/7?Przy stałym współczynniku tarcia kinetycznego μₖ > 0 i I = 2MR²/5 tarcie zmniejsza v = v₀ − μₖgt i zwiększa prędkość kątową w kierunku toczenia: ω = 5μₖgt/(2R). Warunek v = Rω daje t = 2v₀/(7μₖg) i v = 5v₀/7. W tym idealnym modelu, bez innej siły poziomej ani oporu toczenia, tarcie po ustaniu poślizgu jest zerowe. Rzeczywiste kule do kręgli nie muszą mieć takiego momentu bezwładności.
13Czym jest moment siły i jakie warunki utrzymują początkowo nieruchomą bryłę sztywną w równowadze statycznej?Moment siły to iloczyn wektorowy τ = r × F. Jego wartość wynosi rF sin φ = Fℓ, gdzie ℓ jest prostopadłym ramieniem siły w metrach; jednostką jest N·m. Wypadkowa siła zewnętrzna i wypadkowy zewnętrzny moment sił muszą być zerowe. Przy równowadze sił równowaga momentów zachodzi względem dowolnego nieruchomego punktu odniesienia.
14Jednorodna pozioma belka o długości L i masie M jest podparta przegubowo z lewej i liną z prawej; lina ciągnie w górę i w lewo pod kątem θ do poziomu. Jakie są siły podparcia?Zakładamy tylko ciężar belki, naciąg liny i siłę przegubu, przy 0 < θ ≤ π/2. Równowaga momentów daje (T sin θ)L = MgL/2, więc T = Mg/(2 sin θ). Składowe siły przegubu to Fx = Mg cot θ/2 w prawo i Fy = Mg/2 w górę.
15Jak napięcie na zaciskach baterii zależy od prądu w modelu stałej siły elektromotorycznej i stałego oporu wewnętrznego?Podczas rozładowania Vₜ = ε − Ir. Wykres Vₜ względem I ma punkt przecięcia z osią napięcia ε i nachylenie −r. Model przyjmuje stałe ε i r; rzeczywiste baterie mogą zmieniać właściwości ze stanem naładowania, temperaturą i prądem.
16Jakie są x(t), v(t), a(t), wartości maksymalne i całkowita energia idealnego nietłumionego oscylatora masa–sprężyna?Mierząc od równowagi: x = A cos(ωt + φ), v = −Aω sin(ωt + φ) i a = −ω²x, gdzie ω² = k/m. Maksymalna wartość prędkości to Aω przy x = 0, a przyspieszenia Aω² przy x = ±A. Energia wynosi E = kA²/2 = kx²/2 + mv²/2. Puszczenie ze spoczynku przy x = A ustala φ = 0 modulo 2π. Podwojenie A zwiększa E czterokrotnie, nie zmieniając idealnego okresu.
17Jakie przyspieszenie ma wisząca masa m, której nić odwija się z jednorodnego pełnego krążka o masie M i promieniu R?Zakładamy nieruchomą oś bez tarcia, nić nieważką i nierozciągliwą oraz brak poślizgu. Przy obrocie wokół stałej osi wypadkowy moment sił = Iα, gdzie I = MR²/2. W dół: mg − T = ma; dla krążka TR = I(a/R). Stąd a = mg/(m + M/2), skierowane w dół.
18Jaki stan pozostaje po odłączeniu kondensatora C₁ naładowanego do V₀ od baterii i połączeniu go równolegle z nienaładowanym C₂?Po zaniku stanów przejściowych zachowanie ładunku daje Vf = C₁V₀/(C₁ + C₂), Q₁ = C₁Vf i Q₂ = C₂Vf. Końcowa zgromadzona energia to Uf = [C₁/(C₁ + C₂)]Ui. Różnica przechodzi w ciepło i/lub promieniowanie w rzeczywistym połączeniu; całkowita energia jest zachowana. Model idealnie bezstratny nie musi osiągnąć tego statycznego stanu końcowego.
19Jakie są osiowe pole i potencjał jednorodnie naładowanego cienkiego pierścienia o promieniu R i całkowitym ładunku Q > 0?W próżni, dla współrzędnej osiowej z z początkiem w środku: E_z = kQz/(R² + z²)^(3/2) i V = kQ/√(R² + z²), przy V(∞) = 0. Poprzeczne składowe pola się znoszą. Przy z = 0 mamy E = 0, lecz V = kQ/R. Daleko na dodatniej półosi (z ≫ R), E_z ≈ kQ/z².
20Jak wiążą się praca w ruchu obrotowym, moc i zmiana energii kinetycznej bryły sztywnej obracającej się wokół stałej osi?Praca wypadkowa wynosi Wnet = ∫τnet dθ = Δ(Iω²/2), przy stałym I. Tylko przy stałym wypadkowym momencie sił otrzymujemy Wnet = τnetΔθ. Moc chwilowa to P = τω dla składowych momentu i prędkości kątowej wzdłuż tej samej stałej osi, ze spójnymi znakami.
21Kiedy potencjał i pole elektryczne są zerowe w środku kwadratu z dwoma ładunkami +q i dwoma −q w wierzchołkach?Dla q > 0 i potencjału zero w nieskończoności odległości od wszystkich wierzchołków są jednakowe, więc V = kΣqᵢ/r = 0 dla każdego ułożenia. Pole wektorowe znosi się, gdy jednakowe ładunki leżą w przeciwległych wierzchołkach. Jeśli dodatnie są po jednej stronie, a ujemne po przeciwnej, pole jest niezerowe i skierowane ku stronie ujemnej. Zerowe V nie oznacza zerowego E.
22Jak brzmi prawo Gaussa i jakie wartości pola otrzymuje się dla idealnych kulistych, liniowych i płaskich rozkładów ładunku w próżni?∮E·dA = Qenc/ε₀. Izolowana kula przewodząca w równowadze elektrostatycznej: E = 0 dla r < R oraz k|Q|/r² dla r > R. Jednorodnie naładowana pełna kula izolująca: wewnątrz E = k|Q|r/R³. Nieskończona jednorodnie naładowana linia: E = |λ|/(2πε₀r). Nieskończona jednorodnie naładowana płaszczyzna: E = |σ|/(2ε₀) po każdej stronie. Dwie nieskończone równoległe płaszczyzny o przeciwnych gęstościach ±σ dają między sobą E = |σ|/ε₀. Zwroty wynikają ze znaków ładunków i symetrii.
23Jakie są E(r) i V(r) izolowanej kuli przewodzącej o promieniu R i ładunku Q > 0 w równowadze elektrostatycznej?W próżni, bez pól zewnętrznych i przy V(∞) = 0: wewnątrz E = 0 i V = kQ/R; na zewnątrz (r > R) E = kQ/r² radialnie na zewnątrz i V = kQ/r. Potencjał jest ciągły w r = R. Pole ma tam skok: granica od wewnątrz wynosi zero, a od zewnątrz kQ/R².
24Idealne źródło stałego napięcia zasila R₁ połączony szeregowo z R₂. Jak zmieniają się moce w R₁ i R₂ po dołączeniu dodatniej rezystancji R₃ równolegle do R₂?Przy stałych dodatnich rezystancjach połączenie równoległe zmniejsza opór całkowity, więc prąd przez R₁ i P₁ = I²R₁ rosną. Większy spadek na R₁ pozostawia mniejsze napięcie na R₂, więc P₂ = V₂²/R₂ maleje. Porównujemy moce rezystorów; interpretacja przez jasność żarówek wymaga odpowiedniego modelu lampy.
25Jak definiuje się moment bezwładności i twierdzenie Steinera oraz jak porównuje się cztery typowe kształty?I = Σmᵢrᵢ² = ∫r² dm, gdzie r mierzy się prostopadle do wybranej osi. Dla osi równoległej do osi przechodzącej przez środek masy, oddalonej o d, I = Icm + Md². Dla jednorodnych brył o tych samych M i R: cienka obręcz MR² > cienka powłoka kulista 2MR²/3 > pełny dysk/walec MR²/2 > pełna kula 2MR²/5. Osie to: oś przez środek prostopadła do płaszczyzny obręczy/dysku, centralna oś podłużna walca oraz średnice kul.
26Gdzie energia kinetyczna i sprężysta energia potencjalna są równe w idealnym poziomym oscylatorze masa–sprężyna o amplitudzie A > 0?Dla wychylenia x mierzonego od równowagi U = kx²/2, a energia całkowita E = kA²/2. Z U = K = E/2 wynika x = ±A/√2. Natomiast przy x = A/2 mamy U = E/4 i K = 3E/4.
27Idealne źródło ε zasila R₁, a następnie dwie równoległe gałęzie: sam R₂ oraz R₃ szeregowo z początkowo nienaładowanym kondensatorem C. Jakie są początkowy i końcowy prąd źródła oraz końcowy ładunek kondensatora?Dla dodatnich rezystancji i idealnego kondensatora przy t = 0⁺ mamy VC = 0, więc I₀ = ε/[R₁ + R₂R₃/(R₂ + R₃)]. W stanie ustalonym prądu stałego gałąź R₃–C nie przewodzi, więc I∞ = ε/(R₁ + R₂). Bez spadku na R₃ mamy VC = εR₂/(R₁ + R₂), stąd Qf = CεR₂/(R₁ + R₂).
28Jaka jest energia elektrostatyczna trzech ładunków punktowych oddalonych o r₁₂, r₁₃ i r₂₃?Przy energii zero dla nieskończonego rozdzielenia U = k(q₁q₂/r₁₂ + q₁q₃/r₁₃ + q₂q₃/r₂₃). Każdą różną parę liczymy raz, zachowując znaki ładunków. Jest to zewnętrzna praca quasistatycznego złożenia układu bez strat i zmian energii kinetycznej; U może być ujemna.
29Jak łączy się idealne pojemności równolegle i szeregowo?Równolegle: Ceq = ΣCᵢ; napięcia są jednakowe, a ładunki na odpowiadających sobie okładkach się sumują. Szeregowo: 1/Ceq = Σ(1/Cᵢ); spadki napięć się sumują. Równe wartości bezwzględne ładunków w szeregu wymagają zerowego ładunku netto każdego izolowanego przewodnika pośredniego, jak dla kondensatorów nienaładowanych przed podłączeniem do baterii.
30Jakie są momenty bezwładności jednorodnego cienkiego pręta o masie M i długości L względem prostopadłych osi przez środek i koniec?Przez środek: Icm = ML²/12. Przez koniec: Iend = Icm + M(L/2)² = ML²/3. Obie osie są prostopadłe do pręta; wynik zależy od tej orientacji.
31Jak wzory dla kondensatora płaskiego rozróżniają zmiany przy stałym napięciu i stałym ładunku?Bez efektów brzegowych, z jednorodnym liniowym dielektrykiem wypełniającym szczelinę: C = κε₀A/d, Q = CV, E = |V|/d i U = CV²/2 = Q²/(2C). Podłączona idealna bateria ustala V, więc Q i U są proporcjonalne do C. Kondensator izolowany zachowuje Q, więc V i U zmieniają się jak 1/C. Przy stałej geometrii zastąpienie próżni dielektrykiem o κ > 1 mnoży C przez κ; E nie zmienia się przy podłączonej baterii, a w izolowanym kondensatorze maleje κ razy. Przy stałych κ i A zwiększenie d zmniejsza C.
32Co definiuje ruch harmoniczny prosty i jakie są okresy idealnych sprężyn i wahadeł?Ruch spełnia d²x/dt² = −ω²x, przy T = 2π/ω i f = 1/T. Idealna nieważka sprężyna liniowa: T = 2π√(m/k). Wahadło matematyczne dla małych kątów: T ≈ 2π√(L/g). Wahadło fizyczne dla małych kątów: T ≈ 2π√[I/(mgd)], gdzie I dotyczy osi zawieszenia, a d to odległość od niej do środka masy. Liniowe wahadło skrętne: T = 2π√(I/κ), z momentem przywracającym −κθ. Pomijamy tłumienie.