Edimbilim (Pragmatik), Deyimsel Dil, Kip Nüansları ve CEFR C1–C2 Akademik Uzmanlık
Dilbilimsel edimbilim (pragmatik), sözeylemler, nezaket kuramı, söylem bağdaşıklığı, toplumdilbilimsel kesitler, kip nüansları ve CEFR C1–C2 akademik yetkinlik üzerine 32 tekrar kartı.
- Level
- advanced
- Languages
- tr → tr
- Cards
- 32
- Markdown
- Edimbilim (Pragmatik), Deyimsel Dil, Kip Nüansları ve CEFR C1–C2 Akademik Uzmanlık (.md)
Flashcards (32)
| # | Front (Term / Question) | Back (Definition / Answer) | Example | Multiple-Choice Options |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Saydam olmayan (opak) bir deyim, yarı-kalıplaşmış sözcük birleşimlerinden veya metaforik eşdizimliliklerden nasıl ayrılır? | Saydam olmayan bir deyimin anlamı bileşenlerinden çıkarılamaz ve sözdizimsel olarak donmuştur («nalları dikmek» gibi), oysa yarı-kalıplaşmış bir çerçeve veya metaforik eşdizimlilik mecazi anlamı koruyarak sınırlı sözcük değişimine ya da dilbilgisel uyarlamaya izin verir. | ||
| 2 | Japonca saygı dili sistemi (*keigo*), nezaketi *sonkeigo*, *kenjōgo* ve *teineigo* arasında nasıl bölüştürür? | *Sonkeigo* (saygı dili) muhatabın veya sözü edilen kişinin eylemlerini yüceltir; *kenjōgo* (alçakgönüllülük dili) karşı tarafı onurlandırmak için konuşucunun kendi eylemlerini alçaltır; *teineigo* (kibar biçem, «-desu/-masu») ise dinleyiciye karşı genel konuşmayı nezaketle biçimlendirir. | ||
| 3 | Tema–rema (konu–yorum) yapısı ve sözdizimsel devriklik C1–C2 düzyazısında bilgi paketlemeyi nasıl destekler? | Bilinen (tematik) bilginin yeni ve odaklanılan (rematik) bilgiden önce yerleştirilmesi tümceler arasında pürüzsüz bir akış sağlar; yarık tümceler (cleft), öne alma ve edilgen çatı gibi araçlar vurgulamayı rematik odak üzerine düşürecek şekilde öğeleri yeniden sıralar. | ||
| 4 | Adlaştırma (nominalizasyon) Hint-Avrupa dillerindeki resmi akademik ve hukuki kesitleri neden karakterize eder? | Eylem ve önadların soyut adlara dönüştürülmesi («analiz etmek -> analiz», «başarısız olmak -> başarısızlık») yan tümceleri yoğun ad öbeklerine sıkıştırır, süreçleri nesnel varlıklar gibi öne çıkarır ve sıkı bir tematik ilerleme sağlar. | ||
| 5 | Brown ve Levinson'ın Nezaket Kuramında (1987) olumlu yüz ile olumsuz yüz arasındaki fark nedir? | Olumlu yüz bireyin başkaları tarafından takdir edilme, onaylanma ve gruba dahil edilme arzusudur; olumsuz yüz ise özerklik, eylem özgürlüğü ve dış dayatmalardan muaf olma isteğidir. | ||
| 6 | Almancadaki *Abtönungspartikeln* (tonlama/kiplik ilgeçleri) olan «doch», «ja» ve «wohl» edimsöz nüansını nasıl değiştirir? | «Ja» ilgeci tartışmasız ortak bilgiye gönderme yapar, «doch» dinleyiciye bilmesi gereken bir noktayı hatırlatır veya karşıt bir varsayıma itiraz eder, «wohl» ise akla yatkın bir bilgisel tahmini (olasılığı) işaretler. | ||
| 7 | Söylem belirleyicileri (edimbilimsel ilgeçler) nelerdir ve bunların yanlış kullanımı neden C1 edimbilimsel denetiminde bir eksikliği ele verir? | Söylem belirleyicileri (İngilizce «well, however», Almanca «doch, ja, mal» ilgeçleri veya Fransızca «quand même, d'ailleurs») önermenin doğruluk koşullarını değiştirmez; ancak dinleyicinin beklentilerini, karşıtlığı ve kişilerarası uyumu yönlendirir. | ||
| 8 | Dereceli (skalar) sezdirim gündelik dilde ve akademik söylemde nasıl işler? | Bilgisel bir ölçekteki daha zayıf bir öğenin kullanılması («hepsi, çoğu, birçoğu, bazıları» veya «her zaman, sık sık, bazen» gibi), ölçekteki daha güçlü değerlerin geçerli olmadığını edimbilimsel olarak sezdirir (örneğin «Bazı deneyler başarılı oldu» tümcesi «Hepsi başarılı olmadı» anlamını sezdirir). | ||
| 9 | İspanyolca «aunque» veya Fransızca «bien que» gibi bağlaçlarla kurulan ödünleme (karşıtlık) yan tümceleri bilginin statüsünü göstermek için kipi nasıl kullanır? | İspanyolcada «aunque» + bildirme kipi bilinen olgusal bir engeli kabul eder («-e rağmen / gerçi»), oysa «aunque» + dilek-şart kipi engeli varsayımsal, konuyla ilgisiz veya doğrulanmamış bir durum olarak ele alır («-se bile»). | ||
| 10 | Roman dillerinde doğruluk-dışılık (non-veridicality) tarafından tetiklenen dilek-şart kipini (subjunktif) bildirme kipli tümleç yan tümcelerinden ayıran nedir? | Bildirme kipi (indikatif), konuşucuyu yan tümcenin doğruluğuna bağlayan kesinleyici yüklemler altında görülürken («Creo que viene» — «Geldiğini sanıyorum»), dilek-şart kipi (subjunktif) istek, duygu, kuşku, olumsuzlama veya değerlendirme bildiren yüklemler altında kullanılır («Dudo que venga» — «Geldiğinden şüpheliyim»). | ||
| 11 | Paul Grice'ın İşbirliği İlkesini oluşturan dört söyleşi (konuşma) ilkesi nelerdir? | Nicelik İlkesi (gerektiği kadar bilgi ver), Nitelik İlkesi (yalnızca doğru olduğuna inandığın ve kanıtla desteklenen şeyleri söyle), Bağıntı İlkesi (konuyla ilgili ol) ve Tarz İlkesi (muğlaklıktan kaçınarak açık, kısa ve düzenli konuş). | ||
| 12 | Avrupa Konseyi'ne göre CEFR C1 Düzeyini («Etkili İşlevsel Yetkinlik») karakterize eden temel özellikler nelerdir? | C1 düzeyindeki bir kullanıcı zorlu ve uzun metinlerin geniş bir yelpazesini anlayıp örtük anlamları kavrar; sözcük aradığı pek belli olmadan düşüncelerini akıcı ve doğaçlama biçimde ifade eder; dili toplumsal, akademik ve mesleki amaçlar için esnekçe kullanır. | ||
| 13 | Dilek-şart kipli (subjunktif) yan tümcelerde *consecutio temporum* (zaman uyumu) kuralı nedir? | Yan tümcedeki dilek-şart kipli eylemin zamanının (geniş/bitmiş zamana karşı hikaye/öğrenilen geçmiş zaman), ana tümcedeki yönetici eylemin birincil (şimdiki/gelecek) ya da tarihsel (geçmiş) zamanda olmasına göre dizgesel biçimde kaymasını düzenleyen dilbilgisel uyum kuralıdır. | ||
| 14 | 2020 CEFR Tamamlayıcı Cildinde C1–C2 düzeyindeki dilsel aracılık (mediation) nedir? | Aracılık; özetleme, yeniden ifade etme, kesit (register) uyarlama, karmaşık metinleri açıklama veya çok taraflı diyaloğu kolaylaştırma yoluyla dilsel, kültürel ya da disiplinlerarası sınırlar ötesinde iletişimi mümkün kılan toplumsal ve bilişsel bir aracı olarak hareket etmektir. | ||
| 15 | Edimbilimsel gösterim (deiksis) kategorileri nelerdir ve toplumsal gösterim, uzamsal ile zamansal gösterimden nasıl ayrılır? | Gösterim; sözceleri kişi («ben, sen»), yer («burası, orası»), zaman («şimdi, o zaman») ve söylem («ilk anılan») üzerinden bağlama bağlar; toplumsal gösterim ise katılımcılar arasındaki toplumsal statüyü ve ilişkiyi doğrudan kodlar. | ||
| 16 | Toplumdilbilimde iki-dillilik/çift-değişkelilik (diglossia — Ferguson, 1959) nedir ve hangi dil toplulukları buna örnektir? | Diglossia; eğitim, din ve resmi yazımda kullanılan kodlanmış bir Üst (H) değişke ile gündelik konuşmada kullanılan yerel bir Alt (L) değişkenin toplumda istikrarlı biçimde bir arada yaşamasıdır; Arapça (Fusha ve yerel lehçeler) ile İsviçre Almancası bunun klasik örnekleridir. | ||
| 17 | Söyleşisel sezdirim (implikatür) nedir ve Grice ilkelerinin açıkça ihlal edilmesiyle nasıl üretilir? | Söyleşisel sezdirim, konuşucunun genel işbirliğini sürdürürken bir ilkeyi bilerek ve açıkça çiğnemesi sonucunda dinleyicinin düz anlamın ötesindeki mecazi, ironik veya diplomatik niyeti çıkarımla bulduğu örtük anlamdır. | ||
| 18 | Söylem bağdaşıklığı (kohezyon) ile söylem tutarlılığı (koherens) arasındaki fark nedir? | Bağdaşıklık tümceleri birbirine bağlayan açık yüzeysel dil bağlarından (gönderim, değiştirim, eksilti, bağlaçlar, sözcüksel zincirler) oluşurken, tutarlılık okuyucunun metnin bütününden kurduğu altta yatan kavramsal ve mantıksal anlamdır. | ||
| 19 | İki dilli konuşmada kod değiştirimi (code-switching) ile sözcüksel ödünçleme (borrowing) birbirinden nasıl ayrılır? | Kod değiştirimi her dilin kendi sesbilimini ve biçimbilimsel-sözdizimsel kurallarını koruyarak tümceler arasında veya içinde iki dilbilgisi dizgesi arasında geçiş yaparken, sözcüksel ödünçleme alıcı dilin ses ve biçim yapısına uyarlanmış tekil bir yabancı sözcüktür. | ||
| 20 | Roman dillerinde kısıtlayıcı ilgi yan tümcelerinde bildirme kipi ile dilek-şart kipi arasındaki değişim anlamı nasıl etkiler? | Bildirme kipli ilgi tümcesi varlığı önceden varsayılan belirli ve bilinen bir gönderilene işaret ederken («Busco un intérprete que habla árabe» — «Arapça konuşan belirli bir tercümanı arıyorum»), dilek-şart kipli ilgi tümcesi belirli olmayan, varsayımsal bir gönderileni işaretler («Busco un intérprete que hable árabe»). | ||
| 21 | Artgönderim (anafor), öngönderim (katafor) ve dışgönderim (ekzofor) söylem takibinde nasıl işlev görür? | Artgönderim metinde daha önce anılmış bir öncüle geriye doğru işaret eder; öngönderim metinde daha sonra tanıtılacak bir ifadeye ileriye doğru işaret eder; dışgönderim ise metnin dışındaki fiziksel ortamda bulunan bir varlığa doğrudan gönderimde bulunur. | ||
| 22 | Eylem dizgelerinde bilgisel kiplik (epistemik modalite) ile yükümlülük kipliği (deontik modalite) arasındaki fark nedir? | Bilgisel kiplik bir önermenin olasılığını, çıkarımını veya kesinlik derecesini değerlendirirken («Şimdiye eve varmış olmalı»), yükümlülük kipliği kurallar veya otorite tarafından dayatılan zorunluluk, izin ya da yasağı ifade eder («Formu teslim etmelisiniz»). | ||
| 23 | Halliday'in dizgesel işlevsel dilbiliminde kesiti (register) tanımlayan üç değişken — alan (field), katılımcı ilişkisi (tenor) ve kip/kanal (mode) — nedir? | Alan ele alınan konuyu ve gerçekleşen toplumsal etkinliği; katılımcı ilişkisi (tenor) konuşucular arasındaki toplumsal rol ilişkisini, güç dengesini ve resmiyet düzeyini; kip/kanal (mode) ise iletişim aracını ve söylemsel örgütlenmeyi (doğaçlama konuşmaya karşı düzenlenmiş akademik düzyazı) ifade eder. | ||
| 24 | Almancadaki *Konjunktiv I* ve *Konjunktiv II* kipleri C1–C2 düzeyinde dilbilgisel işlev bakımından nasıl ayrılır? | *Konjunktiv I* ağırlıklı olarak resmi gazetecilikte ve akademik düzyazıda dolaylı aktarımı (*indirekte Rede*) doğruluk iddiası taşımadan tarafsızca vermek için kullanılırken, *Konjunktiv II* gerçekdışı koşulları, varsayımsal dilekleri ve nazik ihtiyatlılığı ifade eder. | ||
| 25 | Bilgisel kaçamaklar (epistemik hedge) ve pekiştiriciler (booster) C1–C2 akademik yazımında nasıl bir rol oynar? | Kaçamak ifadeler («işaret etmektedir, muhtemelen, gösterebilir» gibi) iddiaları kanıtlarla orantılı hale getirip çürütülmeye karşı korurken, pekiştiriciler («kanıtlamaktadır, açıkça, tartışmasız biçimde») güçlü bağlılığı ve uzlaşıyı vurgular. | ||
| 26 | Dolaylı sözeylem nedir ve C1–C2 düzeyindeki edimbilimsel yetkinlik için neden merkezi önem taşır? | Dolaylı sözeylem, bir edimsöz gücünü başka bir düz anlam biçimi üzerinden gerçekleştirir (örneğin fiziksel yeteneği sormak yerine nazik bir rica olarak «Pencereyi açabilir misiniz?» demek) ve böylece konuşucunun karşı tarafa yüklediği dayatmayı yumuşatmasını sağlar. | ||
| 27 | J. L. Austin'in Sözeylem Kuramında düzsöz, edimsöz ve etkisöz eylemleri birbirinden nasıl ayrılır? | Düzsöz eylemi (loküsyon) belirli bir anlam taşıyan dilsel ifadeyi seslendirmektir; edimsöz eylemi (illoküsyon) konuşucunun amaçladığı iletişimsel güçtür (söz verme, uyarma, rica etme); etkisöz eylemi (perloküsyon) ise dinleyici üzerinde yaratılan gerçek etkidir. | ||
| 28 | Avrupa dillerindeki ikinci kişi adıllarında görülen T–V ayrımı (Brown ve Gilman, 1960) nedir? | Latince «tu» ve «vos» adıllarından türeyen bu ayrım, samimiyet ve dayanışma bildiren biçimleri (Fransızca «tu», Almanca «du», İspanyolca «tú») resmiyet ve mesafe bildiren biçimlerle (Fransızca «vous», Almanca «Sie», İspanyolca «usted») karşılaştırarak toplumsal güç ve yakınlığı kodlar. | ||
| 29 | Önvarsayım (presupozisyon) söyleşisel sezdirimden nasıl ayrılır ve olumsuzlama altında sabitlik testi nedir? | Önvarsayım, bir sözcenin doğru kabul ettiği arka plan bilgisidir («Meryem sigarayı bıraktı» tümcesi daha önce içtiğini varsayar); söyleşisel sezdirimlerin aksine önvarsayımlar ana tümce olumsuzlandığında da korunur («Meryem sigarayı bırakmadı»). | ||
| 30 | Olumlu nezaket ve olumsuz nezaket stratejileri Yüz Tehdit Edici Eylemleri (FTA) nasıl yumuşatır? | Olumlu nezaket dayanışmayı, grup içi ortak kimliği ve samimiyeti vurgulayarak tehdidi azaltır; olumsuz nezaket ise saygı göstererek, rahatsızlık için özür dileyerek, kaçamaklı ifadeler (hedging) ve dolaylı kiplikli ricalar kullanarak tehdidi hafifletir. | ||
| 31 | John Searle'ün sınıflandırmasına göre beş temel edimsöz (illoküsyoner) sözeylem kategorisi nelerdir? | Bildirimseller (olguları veya inançları ileri sürme), Yönlendiriciler (dinleyiciyi bir eyleme yöneltme), Yüklenmeliler (konuşucuyu gelecekteki bir eyleme bağlama), Dışavurumcular (psikolojik durumları ifade etme) ve İlanlar (sözceler yoluyla kurumsal gerçekliği değiştirme). | ||
| 32 | Dilbilimsel edimbilim (pragmatik) ile anlambilim (semantik) arasındaki temel fark nedir? | Anlambilim sözcüklerde ve tümce yapısında kodlanan bağlamdan bağımsız düz anlamı incelerken, edimbilim konuşucuların belirli toplumsal, durumsal ve söylemsel bağlamlarda amaçlanan anlamı nasıl ürettiğini ve yorumladığını araştırır. |