Elektryczność, magnetyzm, drgania, dźwięk i optyka

32 fiszki z fizyki na poziomie wstępnych zajęć akademickich: elektrostatyka, obwody, siły magnetyczne, ruch harmoniczny, dźwięk oraz optyka geometryczna i falowa. Wymaga znajomości algebry, trygonometrii, wektorów i podstaw rachunku różniczkowego i całkowego.

Category
Physics
Level
basic
Languages
pl → pl
Cards
32
Markdown
Elektryczność, magnetyzm, drgania, dźwięk i optyka (.md)

Flashcards (32)

#Front (Term / Question)Back (Definition / Answer)ExampleMultiple-Choice Options
1Czym jest dyspersja optyczna i dlaczego zwykły szklany pryzmat rozszczepia białe światło?Dyspersja oznacza zależność współczynnika załamania od częstotliwości światła. W zakresie normalnej dyspersji zwykłego szkła dla światła widzialnego fiolet ma wyższy współczynnik niż czerwień i jest silniej odchylany przez pryzmat. Różne barwy wychodzą zatem w różnych kierunkach.
2Jak wyraża się poziom natężenia dźwięku w decybelach?β = 10 log10(I/I0) dB, gdzie I jest natężeniem w W/m², a umowna wartość odniesienia I0 = 10⁻¹² W/m². Wzrost o 10 dB oznacza dziesięciokrotne natężenie, o 20 dB — stukrotne. Te stosunki nie wyznaczają bezpośrednio odczuwanej głośności.
3Co oznaczają znak i wartość bezwzględna powiększenia poprzecznego soczewki?Przy konwencji cienkiej soczewki „rzeczywiste dodatnie” m = h_i/h_o = −d_i/d_o. Dodatnie m oznacza obraz prosty względem przedmiotu, ujemne — odwrócony. |m| > 1 oznacza powiększenie, a |m| < 1 pomniejszenie. Rzeczywistość lub pozorność obrazu wynika ze zbieżności promieni i znaku d_i, nie z samego m.
4Co wyrażają węzłowe i oczkowe prawa Kirchhoffa?W węźle bez gromadzenia ładunku ΣI_in = ΣI_out na mocy zachowania ładunku. Równanie oczka bilansuje zmiany napięcia i siły elektromotoryczne zgodnie z zachowaniem energii. Jeśli przez oczko przechodzi zmienny strumień magnetyczny, należy uwzględnić indukowaną SEM −dΦ_B/dt; wtedy ∮E·dl nie musi być zerowe.
5Czym jest pojemność elektryczna i kiedy obowiązuje C = κ ε0 A/d?Pojemność to C = Q/V, gdzie Q jest wartością bezwzględną ładunku każdej okładki, a V wartością bezwzględną różnicy potencjałów; 1 F = 1 C/V. Dla równoległych okładek o powierzchni A i odstępie d, z przestrzenią równomiernie wypełnioną liniowym dielektrykiem o względnej przenikalności κ oraz pomijalnymi efektami brzegowymi, C = κ ε0 A/d.
6Jak rozkłada się energia idealnego oscylatora masa–sprężyna bez wymuszenia i tłumienia?Przyjmując zerową energię potencjalną w równowadze, E = ½mv² + ½kx² = ½kA² jest stałe. W x = ±A prędkość jest zerowa, a energia potencjalna. W x = 0 energia potencjalna jest zerowa, a kinetyczna maksymalna.
7Jakie trzy równoważne wzory określają moc wydzielaną w oporniku omowym?P = IV = I²R = V²/R, gdzie V jest spadkiem napięcia na oporze R, a I prądem. Są to zależności chwilowe; dla ustalonego prądu stałego dają stałą moc. Jednostką mocy jest wat (W).
8Jak łączą się idealne dodatnie opory szeregowo i równolegle?Szeregowo: R_eq = ΣR_i, z tym samym prądem w każdym oporniku. Równolegle: 1/R_eq = Σ(1/R_i), z tym samym napięciem na każdej gałęzi. Przy co najmniej dwóch skończonych dodatnich oporach równoległych R_eq jest mniejsze od najmniejszego pojedynczego oporu.
9Jaką falą jest dźwięk w płynie i co określa jego prędkość?Dla małych zaburzeń adiabatycznych w płynie dźwięk jest podłużną falą ciśnienia i gęstości o prędkości v = √(B_s/ρ), gdzie B_s jest izentropowym modułem ściśliwości, a ρ gęstością równowagową. Potrzebny jest ośrodek materialny. Ciała stałe przenoszą także fale ścinania, więc wzór nie jest dla nich uniwersalny.
10Jakie są częstotliwość i okres idealnego nietłumionego oscylatora masa–sprężyna?Dla masy m i nieważkiej sprężyny liniowej o stałej k: ω = √(k/m), T = 2π√(m/k) oraz f = 1/T. W tym idealnym modelu liniowym okres nie zależy od amplitudy.
11Jakie jest równanie cienkiej soczewki przy konwencji „rzeczywiste dodatnie”?W przyosiowym modelu cienkiej soczewki z tym samym ośrodkiem po obu stronach 1/f = 1/d_o + 1/d_i. Przedmiot rzeczywisty ma d_o > 0, a pozorny d_o < 0; obraz rzeczywisty ma d_i > 0, a pozorny d_i < 0. Soczewka skupiająca ma f > 0, a rozpraszająca f < 0.
12Kiedy zachodzi całkowite wewnętrzne odbicie i jaki jest kąt graniczny?Na idealnej granicy przezroczystych ośrodków o n1 > n2 padanie z ośrodka 1 powoduje całkowite wewnętrzne odbicie dla θ > θ_c, gdzie sinθ_c = n2/n1, a kąty mierzy się od normalnej. Nie ma propagującego promienia załamanego, choć pole zanikające wnika do ośrodka 2.
13Jakie są prawa odbicia i załamania na zwykłej przezroczystej granicy ośrodków?Kąty mierzy się względem normalnej. Odbicie: θ_reflected = θ_incident. Załamanie: n1 sinθ1 = n2 sinθ2. Przy padaniu innym niż prostopadłe do ośrodka o wyższym współczynniku załamania (n2 > n1), promień przechodzący odchyla się ku normalnej i zwalnia, bo v = c/n.
14Jaki moment siły działa na płaską cewkę w jednorodnym polu magnetycznym?Dla N jednakowych zwojów o powierzchni A i prądzie I wektor momentu magnetycznego wynosi μ = NIA n, gdzie n jest jednostkową normalną według reguły prawej dłoni. Wektor momentu siły: τ = μ × B. Jego wartość to |τ| = NIAB sinθ, gdzie θ jest kątem między μ i B.
15Jak brzmi prawo Coulomba dla dwóch nieruchomych ładunków punktowych w próżni?Wartość siły wynosi F = k_e |q1 q2|/r², gdzie r jest odległością, a k_e = 1/(4π ε0) ≈ 8.988 × 10⁹ N·m²/C². Siła działa wzdłuż prostej łączącej ładunki: jednoimienne się odpychają, a różnoimienne przyciągają.
16Czym różnią się mody idealnych rur otwartej z obu stron i zamkniętej z jednej strony?Pomijając poprawki końcowe, otwarty koniec jest strzałką wychylenia i węzłem ciśnienia; na zamkniętym jest odwrotnie. Otwarta–otwarta: f_n = nv/(2L), n = 1, 2, 3, …. Otwarta–zamknięta: f_m = mv/(4L), m = 1, 3, 5, …. L oznacza długość rury, a v prędkość dźwięku.
17Co wywołuje dudnienia akustyczne i jaka jest ich częstotliwość?Dwie fale dźwiękowe o zbliżonych częstotliwościach interferują, powodując okresowe zmiany amplitudy i głośności. Częstotliwość dudnień to f_beat = |f1 − f2|. Zbliżanie częstotliwości spowalnia dudnienia; równe częstotliwości je usuwają.
18Co prawo Gaussa oznacza dla przewodnika i pustej zamkniętej wnęki w równowadze elektrostatycznej?Dla powierzchni zamkniętej ∮E·dA = Q_enclosed/ε0. W materiale przewodzącym pole jest zerowe w równowadze elektrostatycznej, ponieważ niezerowe pole poruszałoby swobodne ładunki. Pusta zamknięta wnęka w ekwipotencjalnym przewodniku również jest wolna od pola. Zerowy ładunek wypadkowy wewnątrz powierzchni oznacza tylko zerowy strumień netto, niekoniecznie zerowe pole.
19Jak prawo Ampère’a daje pole na zewnątrz idealnie długiego prostego przewodu?Dla prądów ustalonych w próżni ∮B·dl = μ0 I_enclosed. Symetria cylindryczna daje na zewnątrz przewodu B = μ0 I/(2πr), gdzie r jest odległością od osi, a I wartością prądu; zwrot określa reguła prawej dłoni. μ0 ≈ 4π × 10⁻⁷ T·m/A jest przybliżeniem, nie wartością dokładną w zredefiniowanym SI.
20Jaka siła działa na prosty przewód z prądem w jednorodnym polu magnetycznym?Siła wektorowa: F = I(L × B), gdzie L ma zwrot umownego prądu i długość równą długości przewodu. Wartość siły to |F| = ILB sinθ, gdzie I jest wartością prądu, a θ kątem między L i B.
21Jak tłumienie wpływa na rezonans wychylenia oscylatora wymuszonego?Dla ẍ + 2βẋ + ω0²x = (F0/m)cos(ωt), stałego F0 i dodatniego tłumienia β amplituda ustalonego wychylenia osiąga maksimum przy ω = √(ω0² − 2β²), jeśli 0 < β < ω0/√2. Przy słabym tłumieniu wartość zbliża się do ω0. Silniejsze tłumienie usuwa ten szczyt przy dodatniej częstotliwości; maksymalna pochłaniana moc to inne kryterium.
22Jakie są idealne warunki interferencji na dwóch szczelinach?Przy jednakowym, spójnym i zgodnym w fazie oświetleniu dwóch wąskich szczelin o tej samej polaryzacji jasne prążki spełniają d sinθ = mλ, a ciemne d sinθ = (m + ½)λ, dla całkowitego m. d jest odstępem szczelin, λ długością fali. Dla odległego ekranu w odległości L i małych kątów odstęp sąsiednich jasnych prążków wynosi Δy ≈ λL/d.
23Jaki jest okres wahadła matematycznego przy małych kątach?Dla masy punktowej na nieważkim, nierozciągliwym zawieszeniu o długości L w jednorodnym polu g: T ≈ 2π√(L/g). Stosuje się sinθ ≈ θ dla θ w radianach. Okres nie zależy od masy, a od amplitudy jest niezależny tylko w przybliżeniu dla małych kątów.
24Jak brzmi prawo Ohma i wzór na opór jednorodnego przewodnika?Dla przewodnika omowego przy stałych warunkach fizycznych V = IR. Dla długości L, stałego pola przekroju A i jednorodnej rezystywności ρ: R = ρL/A. Opór mierzy się w Ω, a rezystywność w Ω·m; zmiana temperatury może zmieniać ρ i R.
25Jak wiążą się różnica potencjałów elektrostatycznych, zmiana energii i praca?Dla ładunku q: ΔU = qΔV, a pole elektryczne wykonuje pracę W_field = −qΔV. Jeśli energia kinetyczna się nie zmienia, a pracę wykonują wyłącznie siła elektryczna i czynnik zewnętrzny, W_ext = qΔV. Potencjał to energia na jednostkę ładunku: 1 V = 1 J/C.
26Jakie częstotliwości modów normalnych są dozwolone na idealnej strunie zamocowanej na obu końcach?Dla jednorodnej struny o długości L, naciągu T i liniowej gęstości masy μ: v = √(T/μ) oraz f_n = nv/(2L), n = 1, 2, 3, …. Oba końce są węzłami wychylenia. Wszystkie całkowite harmoniczne są dozwolone, lecz sposób wzbudzenia określa, które są obecne.
27Jak definiuje się pole elektryczne i jak biegną linie pola ładunku punktowego?E = F/q0 to siła na jednostkę małego dodatniego ładunku próbnego, w N/C lub V/m; E i F są wektorami. Linie wychodzą z dodatniego ładunku punktowego i wchodzą do ujemnego. Mniejsze odstępy między liniami oznaczają silniejsze pole.
28Jak łączą się idealne pojemności szeregowo i równolegle?Równolegle: C_eq = ΣC_i, z tym samym napięciem na każdym kondensatorze. Szeregowo: 1/C_eq = Σ(1/C_i). W standardowym, początkowo nienaładowanym łańcuchu szeregowym kondensatory gromadzą ładunki o równych wartościach bezwzględnych, a różnice potencjałów się sumują.
29Dlaczego pole elektrostatyczne jest prostopadłe do powierzchni ekwipotencjalnej tam, gdzie E ≠ 0?Wzdłuż powierzchni dV = −E·dl = 0 dla każdego stycznego przemieszczenia dl. Pole nie ma więc składowej stycznej i jest normalne do powierzchni. Tam, gdzie E = 0, nie ma określonego kierunku pola.
30Jaka siła magnetyczna działa na poruszający się ładunek punktowy i czy wykonuje pracę?Siła wektorowa: F_B = q(v × B); wartość: |F_B| = |q|vB sinθ. Reguła prawej dłoni daje v × B; dla ujemnego q zwrot jest przeciwny. Ponieważ F_B·v = 0, sama siła magnetyczna nie wykonuje pracy nad ładunkiem i nie zmienia jego energii kinetycznej.
31Jakie równanie i rozwiązanie definiują nietłumiony ruch harmoniczny prosty?Dla wychylenia x od równowagi i stałej częstości kołowej ω > 0: ẍ + ω²x = 0. Rozwiązanie rzeczywiste to x(t) = A cos(ωt + φ), gdzie A jest amplitudą, a φ fazą. Przyspieszenie a = −ω²x jest skierowane ku równowadze.
32Jak brzmi prawo Malusa dla idealnego analizatora?Dla padającego światła liniowo spolaryzowanego o natężeniu I0 natężenie przechodzące wynosi I = I0 cos²θ. θ to kąt między kierunkiem polaryzacji padającego pola elektrycznego a osią transmisji analizatora. Przy θ = 90° idealna transmisja jest zerowa.