Türkiye Hukuk, Tıp, Finans ve İş Güvenliği Sınavları — HMGS, Hakimlik, TUS/DUS, SPK, İSG ve Ehliyet Rehberi
Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS 120 soru / 70 baraj), Adli/İdari Hakimlik, TUS ve DUS uzmanlık sınavları, SPK Lisanslama (Düzey 1–3 ve Türev), İSG (A/B/C Sınıfı) ve MEB MTSK Ehliyet sınavları için kapsamlı hazırlık rehberi.
Interactive Premade Curricula
Türkiye Hukuk, Tıp, Finans ve İş Güvenliği Sınavları — HMGS & Adli/İdari Hakimlik, TUS & DUS (Tıp/Diş Uzmanlık), SPK Lisanslama, İSG (A/B/C Sınıfı) ve Ehliyet (MTSK) Flashcard Decks (6)
Select any deck below to study cards with active recall, audio pronunciation, and FSRS spaced repetition, or filter by difficulty level.
TUS (Temel Tıp Bilimleri Testi — 100 Soru) & DUS Temel Bilimler
TUS (Klinik Tıp Bilimleri Testi — 100 Soru) & DUS Klinik Bilimler
Türkiye'de yüksek regülasyona tabi uzmanlık mesleklerine kabul; Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM), Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu (SPL) ve Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından düzenlenen merkezi baraj ve sıralama sınavlarına dayanmaktadır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun Ek 41. maddesi uyarınca yürürlüğe giren Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS) ve İdari Yargı Ön Sınavı (İYÖS), Adli ve İdari Yargı Hakim ve Savcı Yardımcılığı Sınavları, hekim ve diş hekimlerinin uzmanlık yolunu belirleyen TUS ile DUS, finans sektörünün zorunlu yeterlilik belgesi olan SPK Lisanslama (Düzey 1, Düzey 2, Düzey 3 ve Türev Araçlar) sınavları, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki İSG (A, B, C Sınıfı İş Güvenliği Uzmanlığı ve İşyeri Hekimliği) sınavları ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu çerçevesindeki MEB MTSK Ehliyet e-Sınavı, adayların hem mevzuat/klinik derinliğini hem de analitik karar verme hızını ölçmektedir.
Bu akademik başvuru rehberi; altı sınav ailesinin resmi sınav mimarisini, kanuni süre ve baraj tablolarını, yüksek getirili hukuk, tıp, diş hekimliği, sermaye piyasası, iş güvenliği ve trafik kurallarını ve tam çözümlü örnek sınav sorularını tek bir sistematik kaynakta bir araya getirmektedir.
1. Türkiye Mesleki Yeterlilik ve Uzmanlık Sınavları Mimarisi
1.1 Beş Ana Mesleki Ruhsat ve Uzmanlık Yolu Akış Şeması
flowchart TD
A["Türkiye Merkezi Mesleki Yeterlilik, Uzmanlık ve Lisanslama Sınavları"] --> B["1. Hukuk Meslekleri (ÖSYM HMGS / İYÖS ve Hakim-Savcı Yardımcılığı)"]
A --> C["2. Tıp ve Diş Hekimliği Uzmanlığı (ÖSYM TUS ve DUS)"]
A --> D["3. Sermaye Piyasası Lisanslama (SPL Düzey 1-2-3 ve Türev Araçlar)"]
A --> E["4. İş Sağlığı ve Güvenliği (ÖSYM İSG A/B/C Sınıfı ve İşyeri Hekimliği)"]
A --> F["5. Sürücü Belgesi (MEB MTSK Teorik e-Sınav ve Direksiyon)"]
B --> B1["HMGS / İYÖS: 120 Soru / 150 Dk. (Yanlış Doğruyu Götürmez, En Az 70 Puan = 84 Doğru)"]
B1 --> B2["1 Yıl Avukatlık Stajı (6 Ay Mahkeme + 6 Ay Avukat Yanı) veya 3 Yıl Hakim/Savcı Yardımcılığı"]
C --> C1["TUS: TTBT (100 Soru) + KTBT (100 Soru) / DUS: 120 Soru (4 Yanlış 1 Doğruyu Götürür, >= 45 Puan)"]
D --> D1["SPL Modülleri: Her Alt Konudan En Az 50 Puan VE Tüm Modüllerin Ortalaması En Az 60 Puan"]
E --> E1["ÖSYM İSG: 50 Soru / 75 Dk. (Yanlış Doğruyu Götürmez, En Az 70 Puan = 35 Doğru)"]
F --> F1["MEB MTSK e-Sınav: 50 Soru / 45 Dk. (Yanlış Doğruyu Götürmez, En Az 70 Puan = 35 Doğru)"]
1.2 Resmi Sınav Formatları, Soru Sayıları ve Baraj Puanları Karşılaştırma Tablosu
| Sınav Adı ve Uygulayıcı Kurum | Soru Sayısı ve Süre | Yanlış Düzeltme Kuralı | Başarı / Geçme Barajı | Yasal Dayanak ve Mesleki Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS) ve İYÖS — ÖSYM | $120$ soru / $150\text{ dakika}$ | Yok (Yanlışlar doğruyu götürmez) | $100$ üzerinden en az $70$ puan (en az $84$ doğru) | 2547 sayılı Kanun Ek m. 41; Avukatlık/Noterlik stajı ve Hakim-Savcı Yrd. sınavı ön şartı |
| Adli ve İdari Yargı Hakim ve Savcı Yardımcılığı — ÖSYM | Genel Yetenek-Kültür ($30$) + Ortak Alan ($35$) + Adli/İdari Alan ($35$) = $100$ soru | $4$ yanlış $1$ doğruyu götürür | Yazılı sıralama barajı (kadro sayısının $3$ katı mülakata çağrılır) | 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu; $3$ yıllık yardımcılık süreci |
| Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı (TUS) — ÖSYM | TTBT: $100$ soru ($135\text{ dk.}$) + KTBT: $100$ soru ($135\text{ dk.}$) | $4$ yanlış $1$ doğruyu götürür ($\text{Net} = D - \frac{Y}{4}$) | Uzmanlık tercihi için en az $45$ TUS puanı + Yabancı Dil $\ge 50$ | 1219 sayılı Kanun ve Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği |
| Diş Hekimliğinde Uzmanlık Sınavı (DUS) — ÖSYM | $120$ soru ($40$ Temel + $80$ Klinik Bilimler) / $150\text{ dakika}$ | $4$ yanlış $1$ doğruyu götürür | Uzmanlık tercihi için en az $45$ DUS puanı + Yabancı Dil $\ge 50$ | Protetik, Restoratif, Endodonti, Periodontoloji, Ortodonti, Pedodonti, Cerrahi, Radyoloji |
| SPK Lisanslama Sınavları (Düzey 1–3 ve Türev) — SPL | Her alt konu için $25$ çoktan seçmeli soru ($45\text{ dk.}$) | Yok (Yanlışlar doğruyu götürmez) | Her alt konudan en az $50$ puan VE genel aritmetik ortalama $\ge 60$ puan | 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn); $3$ yılda bir lisans yenileme eğitimi |
| İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG A/B/C ve Hekimlik) — ÖSYM | $50$ soru / $75\text{ dakika}$ | Yok (Yanlışlar doğruyu götürmez) | $100$ üzerinden en az $70$ puan (en az $35$ doğru) | 6331 sayılı İSG Kanunu; Az Tehlikeli (C), Tehlikeli (B), Çok Tehlikeli (A) uzmanlık |
| MEB MTSK Sürücü Belgesi (Ehliyet) e-Sınavı — MEB | $50$ soru ($12$ İlk Yardım, $23$ Trafik, $9$ Motor, $6$ Trafik Adabı) / $45\text{ dk.}$ | Yok (Yanlışlar doğruyu götürmez) | $100$ üzerinden en az $70$ puan (en az $35$ doğru) | 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu; e-Sınav sonrası akan trafikte direksiyon sınavı |
2. HMGS (120 Soru / 70 Baraj) ve Adli/İdari Hakimlik: Kamu ve Özel Hukuk Çekirdek Doktrini
2.1 HMGS ve İYÖS Yasal Çerçevesi (2547 Sayılı Kanun Ek Madde 41 ve 2024 Reformu)
2024 yılında yapılan kanun ve yönetmelik değişikliğiyle Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS) ve İdari Yargı Ön Sınavı (İYÖS) soru sayısı $100$'den $120$ çoktan seçmeli soruya, sınav süresi ise $130$ dakikadan $150$ dakikaya çıkarılmıştır. Sınavda yanlış cevaplar doğru cevapları etkilemez; ancak $100$ tam puan üzerinden en az $70$ puan ($120$ soruda en az $84$ doğru cevap) alınması mutlak baraj şartıdır.
HMGS Alan Dağılımı (120 Soru)
- Kamu Hukuku Kümesi: Anayasa Hukuku ($6$ soru), Anayasa Yargısı ($3$ soru), İdare Hukuku ($6$ soru), İdari Yargılama Usulü — İYUK ($6$ soru), Ceza Hukuku — TCK Genel/Özel ($9$ soru), Ceza Muhakemesi Hukuku — CMK ($9$ soru), Vergi Hukuku ve Vergi Usul Hukuku ($6$ soru).
- Özel Hukuk ve Meslek Hukuku Kümesi: Medeni Hukuk ($15$ soru), Borçlar Hukuku ($12$ soru), Ticaret Hukuku ($12$ soru), Hukuk Muhakemeleri Kanunu — HMK ($12$ soru), İcra ve İflas Hukuku — İİK ($9$ soru), İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku ($6$ soru), Avukatlık Hukuku ($3$ soru), Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi ($3$ soru), Türk Hukuk Tarihi ($3$ soru).
2.2 Kamu Hukuku: Anayasa, İdare/İYUK, TCK/CMK ve Vergi Hukuku Kritik Süre ve Kurallar
-
1982 Anayasası ve Anayasa Yargısı:
- Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması (m. 13): Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Sınırlamalar Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine (elverişlilik, gereklilik, orantılılık) aykırı olamaz.
- TBMM Nitelikli Çoğunlukları: TBMM $600$ milletvekilinden oluşur. Toplantı yeter sayısı üye tamsayısının üçte biri ($200$ MV), aksi belirtilmedikçe karar yeter sayısı toplantıya katılanların salt çoğunluğudur (ancak üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından, yani $151$ milletvekilinden az olamaz). Genel ve özel af ilanı ile seçimlerin TBMM tarafından yenilenmesi kararı üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ($360$ MV) ile alınır. Anayasa değişikliği teklifi en az $200$ MV (1/3) ile yapılır; kabulü için $360\text{–}399$ MV arasında zorunlu halkoylaması, $400$ ve üzeri (2/3) kabulde ise ihtiyari halkoylaması veya doğrudan onay söz konusudur.
- Anayasa Mahkemesi (m. 146–153): Toplam $15$ üyeden oluşur ($3$ üye TBMM, $12$ üye Cumhurbaşkanı tarafından seçilir; görev süresi $12$ yıl, emeklilik yaşı $65$). Kanunların ve CBK'ların şekil bakımından iptali davası Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren $10$ gün, esas bakımından iptali davası $60$ gün içinde açılır. Bireysel başvuru süresi, olağan başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren $30$ gündür.
-
İdare Hukuku ve 2577 Sayılı İYUK:
- İdari İşlemin 5 Unsuru: Yetki, Şekil, Sebep, Konu, Maksat. İdari işlemin tüm unsurlarında "kanuna dayanma" zorunlu iken, takdir yetkisi yalnızca sebep ve konu unsurlarında söz konusu olabilir (maksat unsurunda asla takdir yetkisi yoktur; maksat daima kamu yararıdır).
- İYUK Dava Açma ve Kanun Yolu Süreleri: Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde genel dava açma süresi Danıştay'da ve İdare Mahkemelerinde $60$ gün, Vergi Mahkemelerinde $30$ gündür (İYUK m. 7). İdari makamlara başvuruda zımni ret süresi $30$ gündür (m. 10–11). Olağan istinaf ve temyiz başvuru süresi kararın tebliğinden itibaren $30$ gün, İvedi Yargılama Usulünde (m. 20/A) ise dava açma süresi $30$ gün, doğrudan Danıştay'a temyiz süresi $15$ gündür (istinaf yolu kapalıdır).
- Yürütmenin Durdurulması (İYUK m. 27): Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması VE idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler. YD kararlarına karşı tebliğden itibaren $7$ gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir.
-
5237 Sayılı TCK ve 5271 Sayılı CMK:
- Manevi Unsur ve Ceza Sorumluluğu: Fiili işlediği sırada $12$ yaşını doldurmamış olan çocukların (işitme ve konuşma engellilerde $15$ yaş) ceza sorumluluğu yoktur (TCK m. 31). Olası kastta fail öngördüğü neticeyi kabullenir ("olursa olsun"); bilinçli taksirde ise öngördüğü neticenin gerçekleşmeyeceğine güvenir.
- Gözaltı ve Tutukluluk Azami Süreleri (CMK m. 91, 102): Gözaltı süresi yakalama anından itibaren $24$ saati geçemez (toplu suçlarda her defasında $1$ gün olmak üzere $3$ gün uzatılabilir). Soruşturma evresinde tutukluluk süresi ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde $6$ ayı, görevine giren işlerde ise $1$ yılı geçemez (Devletin güvenliğine karşı suçlar ve TMK kapsamındaki suçlarda $1\text{ yıl } 6\text{ ay} + 6\text{ ay}$).
- Seri Muhakeme (CMK m. 250) vs. Basit Yargılama (CMK m. 251): Seri muhakeme usulü soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı tarafından teklif edilir ve şüphelinin müdafii huzurunda kabulü halinde yaptırımda $1/2$ oranında indirim uygulanır. Basit yargılama usulü ise kovuşturma evresinde asliye ceza mahkemesince üst sınırı $2$ yıl veya daha az süreli hapis/adli para cezasını gerektiren suçlarda duruşmasız uygulanabilir ve sonuç cezada $1/4$ oranında indirim yapılır.
2.3 Özel Hukuk ve Avukatlık Hukuku: TMK, TBK, TTK, HMK, İİK, İş Kanunu ve Avukatlık Kanunu
| Hukuk Dalı ve Kanun | Kritik Kurum / Düzenleme | Kanuni Süre / Tutar / Oran | Sınavda Dikkat Edilecek İstisna ve Kurallar |
|---|---|---|---|
| 4721 Sayılı TMK (Medeni Hukuk) | Gaiplik, Zamanaşımı ile Kazanma, Mirasta Saklı Paylar (m. 506) | Gaiplik: $1\text{ yıl}$ (ölüm tehlikesi) / $5\text{ yıl}$ (uzun süredir haber alınamama); Olağan/Olağanüstü KZ: $10 / 20\text{ yıl}$ | Saklı paylar: Altsoy $1/2$, Ana-baba $1/4$, Sağ kalan eş 1. veya 2. zümreyle $4/4$ (diğer hallerde $3/4$). Kardeşin saklı payı yoktur! |
| 6098 Sayılı TBK (Borçlar Hukuku) | İrade Bozukluğu, Gabin, Haksız Fiil ve Sebepsiz Zenginleşme | İrade bozukluğu iptal: $1\text{ yıl}$; Gabin: $1\text{ ve } 5\text{ yıl}$; Haksız fiil ve Sebepsiz zenginleşme: $2\text{ ve } 10\text{ yıl}$ | Genel zamanaşımı $10\text{ yıl}$ (TBK m. 146); kira, faiz, ücret ve şirket sözleşmesi alacaklarında $5\text{ yıl}$ (TBK m. 147). |
| 6102 Sayılı TTK (Ticaret Hukuku) | Şirket Asgari Sermayeleri (2024+) ve Çek İbraz Süreleri | AŞ: $250.000\text{ TL}$ (Kayıtlı sermayeli AŞ: $500.000\text{ TL}$); Ltd. Şti.: $50.000\text{ TL}$ | Çek ibraz süreleri (m. 796): Aynı yerde $10\text{ gün}$, başka yerde $1\text{ ay}$, farklı kıtada $3\text{ ay}$ (Avrupa-Akdeniz aynı kıta sayılır: $1\text{ ay}$). |
| 6100 Sayılı HMK (Medeni Usul) | Yazılı vs. Basit Yargılama, Islah ve Kanun Yolu Süreleri | İstinaf ve Temyiz başvuru süresi: Kararın tebliğinden itibaren $2\text{ hafta}$ (7499 sayılı Kanun) | Yazılı yargılamada $4$ dilekçe, basit yargılamada $2$ dilekçe verilir; ıslah tahkikat bitimine kadar bir davada $1\text{ kez}$ yapılabilir. |
| 2004 Sayılı İİK (İcra ve İflas) | Genel Haciz, Kambiyo Haczi ve Konkordato Mühletleri | Genel hacizde itiraz: $7\text{ gün}$ (İptal davası $1\text{ yıl}$, Kaldırma $6\text{ ay}$); Kambiyoda itiraz: $5\text{ gün}$ (ödeme $10\text{ gün}$) | Konkordato geçici mühlet $3\text{ ay}$ ($+2\text{ ay}$ uzatma), kesin mühlet $1\text{ yıl}$ ($+6\text{ ay}$ uzatma). Maaşın en az $1/4$'ü haczedilir. |
| 4857 Sayılı İş Kanunu | İş Güvencesi (m. 18) ve İşe İade Süreci (m. 20) | En az $30\text{ işçi}$, en az $6\text{ ay kıdem}$, belirsiz süreli sözleşme; Arabulucu $1\text{ ay}$, Dava $2\text{ hafta}$ | Kesinleşen işe iade kararının tebliğinden itibaren işçi $10\text{ iş günü}$ içinde işverene başvurmalı; işveren $1\text{ ay}$ içinde başlatmalıdır. |
| 1136 Sayılı Avukatlık Kanunu | Avukatlık Stajı, Ücret Sınırları ve Disiplin Cezaları | Staj: $1\text{ yıl}$ (ilk $6\text{ ay}$ mahkemeler + son $6\text{ ay}$ en az $5$ yıl kıdemli avukat yanı); Ücret üst sınırı: $%25$ | Disiplin cezaları (m. 135): Uyarma, Kınama, Para cezası, İşten çıkarma (3 ay–3 yıl), Meslekten çıkarma. |
3. ÖSYM TUS ve DUS: Temel ve Klinik Tıp / Diş Hekimliği Uzmanlık Rehberi
3.1 TUS (TTBT ve KTBT) ile DUS Sınav Yapısı ve Branş Ağırlıkları
- Tıpta Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı (TUS):
- Temel Tıp Bilimleri Testi (TTBT — $100$ Soru / $135\text{ Dakika}$): Anatomi ($14$ soru), Fizyoloji-Histoloji-Embriyoloji ($18$ soru), Tıbbi Biyokimya ($22$ soru), Tıbbi Mikrobiyoloji ($18$ soru), Tıbbi Patoloji ($14$ soru), Tıbbi Farmakoloji ($14$ soru).
- Klinik Tıp Bilimleri Testi (KTBT — $100$ Soru / $135\text{ Dakika}$): İç Hastalıkları ($30$ soru — Küçük Stajlar dahil toplam klinik ağırlığın merkezi), Pediatri ($25\text{–}30$ soru), Genel Cerrahi ($20\text{–}25$ soru), Kadın Hastalıkları ve Doğum ($10\text{–}12$ soru), Küçük Stajlar ($8\text{–}10$ soru).
- Puanlama ve Dil Şartı: $4$ yanlış $1$ doğruyu götürür. Tercih yapabilmek için TUS'tan en az $45$ puan alınması ve YDS, e-YDS, YÖKDİL veya TIPDİL sınavından en az $50$ puan ($5$ yıl geçerli) alınmış olması zorunludur.
- Diş Hekimliğinde Uzmanlık Sınavı (DUS — $120$ Soru / $150\text{ Dakika}$):
- Temel Bilimler ($40$ Soru): Anatomi ($6$), Fizyoloji ($6$), Tıbbi Biyokimya ($6$), Tıbbi Mikrobiyoloji ($6$), Tıbbi Patoloji ($4$), Tıbbi Farmakoloji ($4$), Tıbbi Biyoloji ve Genetik ($4$), Histoloji ve Embriyoloji ($4$).
- Klinik Bilimler ($80$ Soru): Protetik Diş Tedavisi ($10$), Restoratif Diş Tedavisi ($10$), Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi ($10$), Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi ($10$), Periodontoloji ($10$), Ortodonti ($10$), Endodonti ($10$), Çocuk Diş Hekimliği — Pedodonti ($10$).
3.2 TUS ve DUS Temel Bilimler: Yüksek Getirili Mekanizma ve Korelasyon Tablosu
| Disiplin | Yüksek Getirili Konu / Mekanizma | Kritik Enzim / Sinir / Toksin / İlaç | Klinik Korelasyon ve Sınav İpucu |
|---|---|---|---|
| Anatomi | Üst Ekstremite Sinir Yaralanmaları ve Kafa Tabanı Foramenleri | Corpus humeri kırığı $\rightarrow$ N. radialis (Düşük el); Medial epikondil $\rightarrow$ N. ulnaris (Pençe el); Suprakondiler $\rightarrow$ N. medianus (Ebe eli) | Foramen spinosum içinden geçen A. meningea media pterion travmasında yırtılarak akut epidural hematoma yol açar. Ağzı açan tek çiğneme kası M. pterygoideus lateralis'tir. |
| Fizyoloji & Embriyoloji | Sürfaktan Sentezi, Nefron Segmentleri ve Faringeal Poşlar | Tip II pnömositler $\rightarrow$ Dipalmitoilfosfatidilkolin; Henle çıkan kalın kol $\rightarrow$ NKCC2 (Furosemid hedefi) | 3. faringeal poş: Timus + Alt paratiroid; 4. faringeal poş: Üst paratiroid + Ultimobrankiyal cisim (DiGeorge sendromu: 22q11.2 delesyonu). |
| Tıbbi Biyokimya | Metabolik Hız Kısıtlayıcı Enzimler, ETZ İnhibitörleri ve Kollajen | Glikoliz: PFK-1; TCA: İzositrat dehidrogenaz; Üre döngüsü: KFS-I (aktivatörü NAG); Kolesterol: HMG-KoA redüktaz | Kompleks IV (Sitokrom c oksidaz) inhibitörleri: Siyanür, CO, $H_2S$, Sodyum azid. Kollajen hidroksilasyonu C vitamini, çapraz bağlanma (lizil oksidaz) Bakır ($Cu^{2+}$) bağımlıdır. |
| Tıbbi Mikrobiyoloji | Bakteriyel Toksinler, Kapsüllü Bakteriler ve HBV Serolojisi | Difteri ve P. aeruginosa ekzotoksin A $\rightarrow$ EF-2 ADP-ribozilasyonu; Kolera $\rightarrow$ $G_s\ \uparrow cAMP$; Boğmaca $\rightarrow$ $G_i$ inhibisyonu $\uparrow cAMP$ | Kapsüllü bakteriler: S. pneumoniae, H. influenzae tip b, N. meningitidis. Diş çürüğünün (karyes) ana etkeni sukrozdan dekstran sentezleyen Streptococcus mutans'tır. |
| Tıbbi Patoloji | Apoptoz, Tümör Baskılayıcı Genler, Amiloidoz ve Nefrotik Sendrom | Anti-apoptotik: BCL-2, BCL-XL; Pro-apoptotik: BAX, BAK; Genomun bekçisi: TP53 (17p13) | Kongo kırmızısı ile polarize ışıkta elma yeşili çift kırıcılık: Amiloidoz. Çocukta en sık nefrotik sendrom Minimal Değişiklik Hastalığı, erişkinde FSGS / Membranöz Nefropati. |
| Tıbbi Farmakoloji | Antibiyotikler, Antikoagülan Antidotları ve Lokal Anestezikler | 30S: Aminoglikozidler, Tetrasiklinler; 50S: Makrolidler, Klindamisin, Kloramfenikol, Linezolid | Antidotlar: Heparin $\rightarrow$ Protamin sülfat; Varfarin $\rightarrow$ K vitamini / PCC; Dabigatran $\rightarrow$ İdarusizumab; Parasetamol $\rightarrow$ N-Asetilsistein; Organofosfat $\rightarrow$ Atropin + Pralidoksim. |
3.3 TUS ve DUS Klinik Bilimler: Acil Yönetim, Tanı Kriterleri ve Diş Hekimliği Klinik Özetleri
- İç Hastalıkları ve Pediatri Kritik Klinik Algoritmaları:
- Akut Koroner Sendrom ve Kalp Yetersizliği: EKG'de $D_{II}, D_{III}, aVF$'de ST yükselmesi inferior MI (en sık RCA tıkanıklığı); $V_1\text{–}V_4$'te ST yükselmesi anterior MI (LAD tıkanıklığı) gösterir. Düşük EF'li kalp yetersizliğinde (HFrEF) mortaliteyi azaltan 4 temel ilaç: ARNI (veya ACEİ/ARB) + Beta-bloker + Spironolakton/Eplerenon + SGLT2 inhibitörü.
- Diyabetik Ketoasidoz (DKA) ve Hiperkalemi: DKA tedavisinde ilk adım $%0,9\text{ NaCl}$ ile İV sıvı replasmanıdır; İV insülin öncesi serum $K^+$ düzeyi kontrol edilir ($K^+ < 3,3\text{ mEq/L}$ ise önce potasyum verilir). EKG bulgusu olan ağır hiperkalemide miyokard membranını stabilize etmek için ilk verilen ilaç İV $%10$ Kalsiyum glukonattır.
- Pediatri Aşı Takvimi ve Kawasaki Hastalığı: Sağlık Bakanlığı GBP kapsamında uygulanan canlı atenüe aşılar: BCG, KKK, Oral Polio (OPA) ve Suçiçeği. Kawasaki hastalığı ($\ge 5\text{ gün}$ ateş + konjonktivit, çilek dili, polimorf döküntü, ekstremite ödemi/soyulması, servikal LAP kriterlerinden en az $4$'ü) çocuklarda edinsel koroner arter anevrizmasının en sık nedenidir ve yüksek doz İVİG + Aspirin ile tedavi edilir.
- Genel Cerrahi, Kadın Doğum ve Küçük Stajlar:
- Travma (ATLS), Akut Kolesistit ve Meme/Tiroid Cerrahisi: Akut kolesistitte sağ üst kadran palpasyonunda derin inspiryumla nefes kesilmesi Murphy belirtisidir ve ilk görüntüleme USG'dir. Tiroid nodülünde ilk test TSH ve USG; TSH normal/yüksekse altın standart tanı TİİAB'dir.
- Obstetrik Aciller: Ağır preeklampsi ve eklampsi nöbet profilaksisinde ilk tercih İV Magnezyum Sülfat ($MgSO_4$) olup toksisitenin ilk bulgusu patella refleksi kaybı, antidotu ise Kalsiyum glukonattır. Postpartum kanamanın en sık nedeni uterus atonisidir ($4\text{T}$: Tonus, Travma, Tissue, Trombin).
- Nörolojik Aciller: Akut iskemik inmede ilk tetkik kanamayı dışlamak için kontrastsız beyin BT olup ilk $4,5\text{ saat}$ içinde İV Alteplaz (rt-PA) uygulanır. Kafa içi basınç artışında (KİBAS) Cushing triadı: Hipertansiyon, Bradikardi ve Düzensiz solunumdur.
- DUS Klinik Bilimler (Endodonti, Periodontoloji, Protetik, Ortodonti, Pedodonti, Cerrahi):
- Endodonti ve Restoratif: Reversibl pulpitte ağrı yalnız uyaranla başlar ve saniyeler içinde geçer; semptomatik irreversibl pulpitte ise spontan, gece başlayan ve uzamış ağrı vardır (kök kanal tedavisi gerekir). Kanal irrigasyonunda Sodyum Hipoklorit ($\text{NaOCl}$) organik dokuyu çözerken $%17$ EDTA inorganik smear tabakasını çözer ($\text{NaOCl}$ ile Klorheksidin karıştırılırsa toksik parakloroanilin çökeltisi oluşur). Cam İyonomer Simanlar diş dokusuna karboksil-kalsiyum şelasyonuyla kimyasal bağlanır ve florür salar.
- Periodontoloji, Protetik, Ortodonti, Pedodonti ve Cerrahi: 2017 Periodontitis sınıflamasında Evre (Stage I–IV) şiddeti, Derece (Grade A–C) ilerleme hızını ($HbA1c \ge %7,0$ veya $\ge 10\text{ sigara/gün} \rightarrow \text{Grade C}$) gösterir. Kısmi dişsizlikte Kennedy Sınıflaması: Sınıf I (çift taraflı serbest sonlu), Sınıf II (tek taraflı serbest sonlu), Sınıf III (diş destekli ara boşluk), Sınıf IV (orta hattı geçen ön boşluk). Daimi diş avülsiyonunda en ideal taşıma ortamı HBSS veya soğuk süttür (süt dişi asla reimplante edilmez). Antirezorptif/bifosfonat kullanan hastada çene kemiğinin $> 8\text{ hafta}$ ekspoze kalması MRONJ tanı kriteridir.
4. SPK Lisanslama Sınavları (SPL Düzey 1–3 ve Türev Araçlar — Alt Konu 50 / Ortalama 60 Puan Barajı)
4.1 SPL Lisans Türleri, Alt Konu Modülleri ve Geçme Notu Standardı
Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu (SPL) tarafından kağıt ortamda ve elektronik sınav (e-LS) merkezlerinde uygulanan SPK sınavlarında başarılı sayılmak için iki koşulun birlikte sağlanması zorunludur:
- Lisans kapsamındaki her bir sınav alt konusundan $100$ tam puan üzerinden en az $50$ puan alınması,
- Tüm sınav alt konularından alınan puanların aritmetik ortalamasının en az $60$ puan olması.
Lisans almaya hak kazananların lisanslarını aktif tutabilmeleri için her $3$ yılda bir SPL tarafından düzenlenen Lisans Yenileme Eğitimlerine katılmaları yasal zorunluluktur.
| SPK Lisans Türü | Sınav Alt Konusu Sayısı | Kapsadığı Temel Sınav Modülleri (VII-128.7 Tebliği) |
|---|---|---|
| SPK Düzey 1 Lisansı | $4$ Alt Konu | (1) Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları, (2) Sermaye Piyasası Araçları 1, (3) Yatırım Kuruluşları, (4) Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri |
| SPK Düzey 2 Lisansı | $9$ Alt Konu | (1) Geniş Kapsamlı SP Mevzuatı ve Meslek Kuralları, (2) Sermaye Piyasası Araçları 1, (3) Sermaye Piyasası Araçları 2, (4) Yatırım Kuruluşları, (5) Finansal Piyasalar, (6) Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri, (7) Finansal Yönetim ve Mali Analiz, (8) Ticaret Hukuku, (9) Muhasebe ve Finansal Raporlama |
| SPK Düzey 3 Lisansı | $12$ Alt Konu | Düzey 2 kapsamındaki $9$ alt konuya ek olarak: (10) Genel Ekonomi, (11) Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri, (12) Kurumlarda ve Sermaye Piyasasında Vergilendirme |
| Türev Araçlar Lisansı | $8$ Alt Konu | (1) Geniş Kapsamlı SP Mevzuatı ve Meslek Kuralları, (2) Sermaye Piyasası Araçları 1, (3) Sermaye Piyasası Araçları 2, (4) Yatırım Kuruluşları, (5) Finansal Piyasalar, (6) Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri, (7) Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi, (8) Kurumlarda ve Sermaye Piyasasında Vergilendirme |
4.2 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn), Türev Araçlar, Finansal Yönetim ve TMS/TFRS
-
6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) Temel Hükümleri:
- Halka Açık Ortaklık ve Kayıtlı Sermaye Sistemi: Payları borsada işlem gören ortaklıklar ile pay sahibi sayısı $500$'ü aşan anonim ortaklıkların payları halka arz olunmuş sayılır (SPKn m. 16; $500$'ü aştığını öğrendiği tarihten itibaren en geç $2\text{ yıl}$ içinde borsaya başvuru zorunludur). Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kuruluna tanınan tavan izni en çok $5\text{ yıl}$ süreyle geçerlidir (m. 18).
- Ayrılma Hakkı (m. 24) ve Zorunlu Pay Alım Teklifi / Çağrı (m. 26): Birleşme, bölünme, tür değiştirme veya imtiyaz öngörülmesi gibi önemli nitelikteki işlemlere ilişkin genel kurul toplantısına katılıp olumsuz oy kullanarak muhalefet şerhini tutanağa işleten pay sahipleri paylarını adil bir bedelle ortaklığa satarak ayrılma hakkına sahiptir. Ortaklığın yönetim kontrolünü (oy haklarının $%50$'sinden fazlasını veya yönetim kurulu çoğunluğunu seçme imtiyazını) elde eden kişi veya birlikte hareket edenler, kamuya açıklama tarihinden itibaren $6\text{ iş günü}$ içinde SPK'ya başvurup $2\text{ ay}$ içinde diğer ortakların paylarını satın almak üzere pay alım teklifi (çağrı) yapmak zorundadır.
- Sermaye Piyasası Suçları ve Kabahatleri:
- Bilgi Suistimali — İçeriden Öğrenenlerin Ticareti (SPKn m. 106): Kamuya açıklanmamış, yatırımcı kararlarını ve fiyatları etkileyebilecek içsel bilgilere dayanarak kendisi veya başkası lehine menfaat sağlamak amacıyla emir verilmesi veya işlem yapılmasıdır; yaptırımı $3\text{ yıldan } 5\text{ yıla kadar hapis}$ veya adli para cezasıdır (adli para cezası elde edilen menfaatin iki katından az olamaz).
- Piyasa Dolandırıcılığı — Manipülasyon (SPKn m. 107): İşlem bazlı manipülasyon (yapay fiyat/arz-talep izlenimi yaratacak alım-satım) ve bilgi bazlı manipülasyon (yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi yayma) olmak üzere ikiye ayrılır; cezası $3\text{ yıldan } 5\text{ yıla kadar hapis}$ ve $5.000$ günden $10.000$ güne kadar adli para cezasıdır. İşlem bazlı manipülasyonda soruşturma başlamadan önce menfaatin iki katı Hazineye ödenirse etkin pişmanlık nedeniyle ceza verilmez.
- Piyasa Bozucu Eylemler (SPKn m. 104): Makul bir ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan emir ve işlemler idari kabahat niteliğinde olup SPK tarafından idari para cezası ile yaptırıma bağlanır.
- Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM) ve Kurumsal Yönetim: Yatırım hizmet ve faaliyetlerinden kaynaklanan emanet ve alacaklar, son işlem tarihinden itibaren $10\text{ yıl}$ içinde aranmazsa zamanaşımına uğrayarak YTM'ye gelir kaydedilir (m. 83). Halka açık ortaklıklarda yönetim kurulu üye sayısı $5$'ten az olamaz; bağımsız üye sayısı toplam üye sayısının üçte birinden ($1/3$) ve her durumda $2$'den az olamaz.
-
Türev Araçlar, Portföy Yönetimi, Kurumsal Finansman ve TMS/TFRS Formülleri:
- Alivre (Forward) ve Vadeli İşlem (Futures) ile Teminat Tamamlama Çağrısı: Alivre sözleşmeler tezgâhüstü (OTC) piyasada işlem görür ve karşı taraf temerrüt riski taşır; vadeli işlem sözleşmeleri ise Borsa İstanbul VİOP gibi organize borsalarda standart büyüklükte işlem görür, Takasbank Merkezi Karşı Taraf (MKT) garantisi altındadır ve her gün sonunda piyasaya göre değerleme yapılır. Hesap bakiyesi Sürdürme Teminatının altına düştüğünde yatırımcıya Teminat Tamamlama Çağrısı yapılır ve bakiye Başlangıç Teminatı seviyesine tamamlanır: $$\text{Teminat Tamamlama Tutarı} = \text{Başlangıç Teminatı} - \text{Cari Hesap Bakiyesi}$$
- Opsiyon İçsel Değeri ve Opsiyon Yunanlıları:
$$\text{Call İçsel Değeri} = \max(0,, S - K), \qquad \text{Put İçsel Değeri} = \max(0,, K - S)$$
- Delta ($\Delta = \frac{\partial C}{\partial S}$): Dayanak varlık fiyatındaki $1$ birimlik değişimin opsiyon priminde yarattığı değişimdir (Call için $0$ ile $+1$, Put için $-1$ ile $0$ arasındadır).
- Gamma ($\Gamma = \frac{\partial^2 C}{\partial S^2}$): Dayanak varlık fiyatındaki değişime karşı Delta'nın değişim hızıdır (uzun pozisyonlarda pozitiftir, başabaş/ATM opsiyonlarda maksimumdur).
- Vega ($\mathcal{V} = \frac{\partial C}{\partial \sigma}$): Dayanak varlık volatilitesindeki $%1$'lik değişimin opsiyon fiyatına etkisidir (hem Call hem Put için pozitiftir).
- Theta ($\Theta = \frac{\partial C}{\partial t}$): Vadeye kalan sürenin kısalmasının (zaman erimesinin) opsiyon değerine etkisidir.
- CAPM, Performans Ölçütleri, Dürasyon ve DuPont Analizi: $$E(R_i) = R_f + \beta_i \cdot \bigl[E(R_m) - R_f\bigr]$$ $$\text{Sharpe} = \frac{R_p - R_f}{\sigma_p}, \qquad \text{Treynor} = \frac{R_p - R_f}{\beta_p}, \qquad \alpha_p = R_p - \Bigl[R_f + \beta_p(R_m - R_f)\Bigr]$$ $$\text{Değiştirilmiş Dürasyon} = \frac{D_{\text{Macaulay}}}{1 + y} \implies \frac{\Delta P}{P} \approx -D_{\text{mod}} \cdot \Delta y + \frac{1}{2} \cdot \text{Konveksite} \cdot (\Delta y)^2$$ $$\text{ROE (DuPont)} = \underbrace{\frac{\text{Net Kâr}}{\text{Net Satışlar}}}{\text{Net Kâr Marjı}} \times \underbrace{\frac{\text{Net Satışlar}}{\text{Toplam Varlıklar}}}{\text{Aktif Devir Hızı}} \times \underbrace{\frac{\text{Toplam Varlıklar}}{\text{Özsermaye}}}_{\text{Özsermaye Çarpanı}}$$
- Kritik TMS/TFRS Standartları: TFRS 9 (3 ölçüm kategorisi ve 3 aşamalı Beklenen Kredi Zararı modeli), TFRS 15 (5 aşamalı hasılat modeli — kontrolün devri), TFRS 16 (kiracı bilançosunda Kullanım Hakkı Varlığı ve Kira Yükümlülüğü), TMS 2 (maliyet ile net gerçekleşebilir değerden düşük olanı; LIFO yasaktır), TMS 36 (geri kazanılabilir tutar = satış maliyetleri düşülmüş GUD ile kullanım değerinden yüksek olanı).
5. İSG Sınavı (A/B/C Sınıfı — 50 Soru / 70 Baraj) ve MEB Ehliyet (MTSK) e-Sınavı
5.1 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Teknik Yönetmelikler Özeti
ÖSYM tarafından yılda iki kez uygulanan İSG Sınavı ($50$ soru / $75\text{ dakika}$, yanlışlar doğruyu götürmez, geçme barajı $70$ puan = $35$ doğru); Hukuk ($%5$), Genel İSG Konuları ($%15$), Mevzuat ($%30$), Teknik ($%35$) ve Sağlık ($%15$) alanlarından oluşur.
| İSG Parametresi / Yükümlülük | Az Tehlikeli İşyeri (C Sınıfı) | Tehlikeli İşyeri (B Sınıfı) | Çok Tehlikeli İşyeri (A Sınıfı) |
|---|---|---|---|
| Risk Değerlendirmesi Yenileme Periyodu | En geç $6\text{ yılda bir}$ | En geç $4\text{ yılda bir}$ | En geç $2\text{ yılda bir}$ |
| Acil Durum Planı Yenileme Periyodu | En geç $6\text{ yılda bir}$ | En geç $4\text{ yılda bir}$ | En geç $2\text{ yılda bir}$ |
| Acil Durum Tatbikatı ve İSG Kurulu | Tatbikat: Yılda en az $1\text{ kez}$; İSG Kurulu: $\ge 50$ çalışan ve $>6$ ay sürekli işlerde zorunlu (Kurul toplantısı: Az tehlikeli $3\text{ ay}$, Tehlikeli $2\text{ ay}$, Çok tehlikeli $1\text{ ay}$) | ||
| Çalışanların İSG Eğitimi Süre ve Periyodu | $3\text{ yılda bir}$ en az $8\text{ saat}$ | $2\text{ yılda bir}$ en az $12\text{ saat}$ | Yılda bir en az $16\text{ saat}$ |
| Periyodik Sağlık Muayenesi Periyodu | En geç $5\text{ yılda bir}$ | En geç $3\text{ yılda bir}$ | En geç yılda bir ($1\text{ yıl}$) |
| İş Güvenliği Uzmanı Çalışma Süresi | Çalışan başına ayda $\ge 10\text{ dk.}$ (Tam süreli: her $1000$ çalışan) | Çalışan başına ayda $\ge 20\text{ dk.}$ (Tam süreli: her $500$ çalışan) | Çalışan başına ayda $\ge 40\text{ dk.}$ (Tam süreli: her $250$ çalışan) |
| İşyeri Hekimi Çalışma Süresi | Çalışan başına ayda $\ge 5\text{ dk.}$ (Tam süreli: her $2000$ çalışan) | Çalışan başına ayda $\ge 10\text{ dk.}$ (Tam süreli: her $1000$ çalışan) | Çalışan başına ayda $\ge 15\text{ dk.}$ (Tam süreli: her $750$ çalışan) |
| Destek Elemanı (İlk Yardım / Yangın / Arama) | Her $50$ çalışana $1$ (İlk yardımcı: her $20$ çalışana $1$) | Her $40$ çalışana $1$ (İlk yardımcı: her $15$ çalışana $1$) | Her $30$ çalışana $1$ (İlk yardımcı: her $10$ çalışana $1$) |
Teknik İSG Sayısal Sınır Değerleri
- İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirimi (6331 m. 14): İşveren tarafından SGK'ya $3\text{ iş günü}$ içinde; sağlık hizmeti sunucuları tarafından en geç $10\text{ gün}$ içinde bildirilir.
- Gürültü Maruziyet Değerleri ($8\text{ saat}$): En düşük maruziyet eylem değeri $80\text{ dB(A)}$ (KKD hazır bulundurulur), en yüksek maruziyet eylem değeri $85\text{ dB(A)}$ (KKD kullanımı zorunludur), maruziyet sınır değeri $87\text{ dB(A)}$ (KKD'nin koruyucu etkisi dikkate alınır).
- Titreşim Maruziyet Değerleri ($8\text{ saat}$): El-kol titreşimi eylem değeri $2,5\text{ m/s}^2$, sınır değer $5,0\text{ m/s}^2$; Bütün vücut titreşimi eylem değeri $0,5\text{ m/s}^2$, sınır değer $1,15\text{ m/s}^2$.
- Yapı ve Maden İşyerleri: Korkuluk yüksekliği en az $100\text{ cm}$, topuk levhası en az $15\text{ cm}$, ara açıklık en çok $47\text{ cm}$. Yer altı maden ocaklarında metan ($\text{CH}_4$) oranı $%1$'i geçerse patlatma yapılmaz, $%1,5$'i geçerse elektrik kesilir, $%2$'yi geçerse ocak tahliye edilir.
- Periyodik Kontroller ve Test Katsayıları: Kaldırma ve iletme ekipmanları ile basınçlı kaplar yılda en az $1\text{ kez}$ kontrol edilir; kaldırma araçlarında statik test katsayısı $1,25$, dinamik test katsayısı $1,1$, basınçlı kaplarda hidrostatik test basıncı işletme basıncının $1,5$ katıdır.
5.2 MEB MTSK Ehliyet e-Sınavı ve 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK)
MEB elektronik sınav merkezlerinde uygulanan MTSK e-Sınavı toplam $50$ sorudan (İlk Yardım $12$, Trafik ve Çevre $23$, Araç Tekniği/Motor $9$, Trafik Adabı $6$) oluşur; sınav süresi $45\text{ dakikadır}$, yanlışlar doğruyu götürmez ve geçme barajı $70$ puandır ($35$ doğru).
- Yasal Alkol Sınırları ve Sürücü Belgesi Geri Alma Süreleri (KTK m. 48):
- Hususi otomobil sürücüleri: $0,50\text{ promil}$; ticari araç, resmi araç, diğer tüm araçlar ve aday sürücüler: $0,20\text{ promil}$.
- Son $5\text{ yıl}$ içinde alkollü araç kullanmada sürücü belgesi geri alma süreleri: 1. defada $6\text{ ay}$, 2. defada $2\text{ yıl}$, 3. ve fazlasında $5\text{ yıl}$ (ayrıca $> 1,00\text{ promil}$ ise TCK m. 179/3 uyarınca adli işlem yapılır). Teknik cihazla ölçümü reddedenlerin belgesi $2\text{ yıl}$, uyuşturucu/uyarıcı madde alanların belgesi $5\text{ yıl}$ geri alınır.
- Aday Sürücülük ($2\text{ Yıl}$): Toplam $75\text{ ceza puanına}$ ulaşılması veya $0,20\text{ promil}$ üstü alkolle yakalanılması halinde aday sürücü belgesi iptal edilir.
- Hız Sınırları, Takip Mesafesi, Geçiş Üstünlüğü ve İlk Yardım:
- Otomobil (M1) Azami Hız Sınırları: Yerleşim yeri içinde $50\text{ km/s}$, şehirlerarası çift yönlü yollarda $90\text{ km/s}$, bölünmüş yollarda $110\text{ km/s}$, KGM otoyollarında $130\text{ km/s}$ (YİD otoyollarda $140\text{ km/s}$).
- Takip Mesafesi: Hızın ($\text{km/s}$) en az yarısı kadar metredir ($2\text{ saniye}$ / $88\text{–}89$ kuralı); tehlikeli madde taşıyan araçlarda hız ne olursa olsun en az $50\text{ metredir}$.
- Geçiş Üstünlüğü Sıralaması: (1) Cankurtaran (Ambulans) ve yaralı/acil hasta taşıyan araçlar, (2) İtfaiye, (3) Zabıta (Polis/Jandarma), (4) Trafik güvenliği ve sivil savunma araçları.
- İlk Yardım Temel Yaşam Desteği (TYD): Yetişkinlerde $30\text{ göğüs basısı} : 2\text{ suni solunum}$ oranında, dakikada $100\text{–}120$ bası hızıyla ve göğüs kemiği $5\text{ cm}$ ($1/3$) çökecek şekilde uygulanır. Tam solunum yolu tıkanıklığında Heimlich Manevrası, araçtan acil çıkarmada baş-boyun-gövde eksenini koruyan Rentek Manevrası uygulanır.
6. Tam Çözümlü Örnek Sınav ve Vaka Soruları (HMGS, TUS/DUS, SPK, İSG ve MTSK)
Soru 1 — HMGS & İdari Hakimlik (2577 Sayılı İYUK Üst Makama Başvuru ve Dava Açma Süresi)
Soru: Bir devlet memuruna kademe ilerlemesinin durdurulması disiplin cezası $1\text{ Mart}$ tarihinde tebliğ edilmiştir. Memur, dava açmadan önce $21\text{ Mart}$ tarihinde (tebliği izleyen $20.$ günde) İYUK m. 11 uyarınca üst makama itiraz etmiş, ancak idare hiçbir cevap vermemiştir. Memurun idare mahkemesinde iptal davası açabileceği son gün nasıl hesaplanır?
Çözüm:
- İdare mahkemelerinde genel dava açma süresi tebliği izleyen günden itibaren $60\text{ gündür}$ (İYUK m. 7).
- Memur $20.$ günde üst makama başvurmuştur; başvuruyla birlikte işlemeye başlamış olan dava açma süresi durur (geriye $60 - 20 = 40\text{ gün}$ kalmıştır).
- İYUK m. 11 uyarınca idare $30\text{ gün}$ içinde cevap vermezse ($20\text{ Nisan}$ sonunda) istek zımnen reddedilmiş sayılır.
- Zımni ret süresinin bittiği tarihi izleyen günden itibaren durmuş olan süre kaldığı yerden işlemeye başlar ve memur kalan $40\text{ gün}$ içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
Soru 2 — HMGS & Adli Hakimlik (4721 Sayılı TMK Mirasta Saklı Pay Hesabı)
Soru: Mirasbırakan $M$ öldüğünde geride eşi $E$, oğlu $O$ ve kardeşi $K$ kalmıştır. $M$'nin net terekesi $12.000.000\text{ TL}$'dir. Mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısım (tasarruf nisabı) kaç TL'dir?
Çözüm:
- Birinci zümrede yer alan altsoy ($O$) mirasçı olduğundan, ikinci zümredeki kardeş ($K$) yasal mirasçı olamaz (ve zaten kardeşin saklı payı yoktur).
- Sağ kalan eş ($E$), birinci zümre (altsoy) ile birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payı $1/4$, altsoyun ($O$) yasal miras payı ise $3/4$'tür (TMK m. 499).
- TMK m. 506 uyarınca sağ kalan eş 1. veya 2. zümreyle birlikte mirasçıysa saklı payı yasal miras payının tamamıdır ($4/4$): $$\text{Eşin Saklı Payı} = \frac{1}{4} \times 1 = \frac{1}{4} = \frac{2}{8}$$
- Altsoyun ($O$) saklı payı yasal miras payının yarısıdır ($1/2$): $$\text{Oğulun Saklı Payı} = \frac{3}{4} \times \frac{1}{2} = \frac{3}{8}$$
- Toplam saklı pay oranı $= \frac{2}{8} + \frac{3}{8} = \frac{5}{8}$ olup tasarruf edilebilir kısım (tasarruf nisabı): $$\text{Tasarruf Nisabı} = 1 - \frac{5}{8} = \frac{3}{8} \implies 12.000.000 \times \frac{3}{8} = \mathbf{4.500.000\text{ TL}}$$
Soru 3 — TUS Klinik Bilimler (Diyabetik Ketoasidoz ve Potasyum Yönetimi)
Soru: $22$ yaşında Tip 1 Diyabet tanılı hasta bulantı, kusma, karın ağrısı ve Kussmaul solunumu ile acil servise getiriliyor. Kan şekeri $480\text{ mg/dL}$, arteriyel kan gazında $\text{pH } 7,12$, $\text{HCO}_3^-\ 8\text{ mEq/L}$, idrarda keton $(+++)$ ve serum potasyum düzeyi $K^+ = 3,0\text{ mEq/L}$ saptanıyor. Bu hastada ilk basamak tedavi sırası nasıl olmalıdır?
Çözüm:
- Hastada ağır Diyabetik Ketoasidoz (DKA) ve hipokalemi ($K^+ = 3,0 < 3,3\text{ mEq/L}$) mevcuttur.
- İlk basamak müdahale derhal $%0,9\text{ izotonik NaCl}$ ile intravenöz sıvı resüsitasyonuna başlamaktır.
- İnsülin potasyumu hücre içine sokarak ölümcül hipokalemik kardiyak aritmilere yol açacağından, serum $K^+ < 3,3\text{ mEq/L}$ iken intravenöz insülin infüzyonu kesinlikle başlanmaz (ertelenir).
- Önce İV sıvı içine $20\text{–}40\text{ mEq/saat}$ potasyum eklenerek serum $K^+ \ge 3,3\text{ mEq/L}$ düzeyine çıkarılır ve ancak bundan sonra $0,1\text{ Ü/kg/saat}$ İV regüler insülin infüzyonuna başlanır.
Soru 4 — DUS Klinik Bilimler (Periodontoloji 2017 Evreleme/Derecelendirme ve Endodonti)
Soru: $48$ yaşında, günde $15$ adet sigara içen ve $HbA1c = %7,8$ olan diyabetik bir hastada interdental klinik ataşman kaybı $6\text{ mm}$, radyografik kemik kaybı kökün orta üçlüsünü aşmış ve periodontitis nedeniyle $3$ diş kaybı mevcuttur. Ayrıca sağ alt birinci büyük azı dişinde gece uyandıran spontan, zonklayıcı ağrı vardır. Periodontitis sınıflaması ve ilgili dişteki endodontik tanı/irrigasyon protokolü nedir?
Çözüm:
- Periodontitis Sınıflaması: Klinik ataşman kaybı $\ge 5\text{ mm}$, kemik kaybı orta/apikal üçlüye uzandığı ve periodontitis kaynaklı diş kaybı $\le 4$ diş olduğu için Evre III (Stage III); hasta günde $\ge 10$ sigara içtiği ve $HbA1c \ge %7,0$ olduğu için ilerleme derecesi doğrudan Derece C (Grade C) olarak sınıflandırılır (Evre III Derece C Periodontitis).
- Endodontik Tanı ve İrrigasyon: Gece başlayan spontan ve uzamış zonklayıcı ağrı Semptomatik İrreversibl Pulpit tanısını koydurur. Kök kanal tedavisinde organik pulpa dokusunu çözmek için Sodyum Hipoklorit ($\text{NaOCl}$) ve inorganik smear tabakasını uzaklaştırmak için $%17$ EDTA ardışık olarak kullanılır ($\text{NaOCl}$ ile Klorheksidin doğrudan temas ettirilmez).
Soru 5 — SPK Lisanslama (CAPM, Sharpe Oranı, Tahvil Dürasyonu ve Opsiyon Değerlemesi)
Soru: Risksiz faiz oranının $R_f = %20$, piyasa portföyünün beklenen getirisinin $E(R_m) = %35$ olduğu bir piyasada: (a) Beta katsayısı $\beta = 1,4$ olan $X$ hisse senedinin CAPM'e göre beklenen getirisi kaçtır? (b) Değiştirilmiş dürasyonu $D_{\text{mod}} = 4,2\text{ yıl}$ olan bir tahvilin piyasa faiz oranı $50\text{ baz puan}$ ($\Delta y = +0,005$) artarsa tahvilin fiyatı yaklaşık yüzde kaç değişir?
Çözüm:
- (a) CAPM Beklenen Getiri Hesabı: $$E(R_X) = R_f + \beta_X \cdot \bigl[E(R_m) - R_f\bigr] = %20 + 1,4 \times (%35 - %20) = %20 + %21 = \mathbf{%41}$$
- (b) Değiştirilmiş Dürasyon ile Tahvil Fiyat Değişimi: $$\frac{\Delta P}{P} \approx -D_{\text{mod}} \cdot \Delta y = -4,2 \times (+0,005) = -0,021 = \mathbf{-%2,10\text{ (yaklaşık %2,10 düşüş)}}$$
Soru 6 — İSG (A/B/C Sınıfı) ve MEB MTSK Ehliyet (Uzman Süresi ve Trafik Kuralları)
Soru: (a) Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve $600$ çalışanın bulunduğu bir inşaat şantiyesinde görevlendirilecek tam süreli İş Güvenliği Uzmanı sayısı ve kısmi süreli uzman çalışma süresi nasıl hesaplanır? (b) Bölünmüş karayolunda azami hız sınırıyla seyreden bir hususi otomobilin öndeki araçla bırakması gereken asgari takip mesafesi kaç metredir ve sürücünün yasal alkol üst sınırı kaç promildir?
Çözüm:
- (a) İSG Uzmanı Hesabı: Çok tehlikeli sınıfta çalışan başına aylık asgari çalışma süresi $40\text{ dakikadır}$ ve her $250\text{ çalışan}$ için $1$ tam süreli A (veya geçici maddeler uyarınca B) sınıfı iş güvenliği uzmanı görevlendirilir. $600$ çalışan için $\lfloor 600 / 250 \rfloor = \mathbf{2\text{ tam süreli}}$ uzman görevlendirilir; kalan $600 - 500 = 100$ çalışan için ise ayda en az $100 \times 40 = \mathbf{4.000\text{ dakika}}$ ($66\text{ saat } 40\text{ dakika}$) kısmi süreli uzman görevlendirilir.
- (b) MTSK Hız, Takip Mesafesi ve Alkol Sınırı: Otomobiller için bölünmüş yollarda azami hız sınırı $110\text{ km/s}$ olup asgari takip mesafesi hızın yarısı kadar, yani $110 / 2 = \mathbf{55\text{ metredir}}$. Hususi otomobil sürücüsü için yasal alkol üst sınırı $0,50\text{ promildir}$ (ticari araçlarda $0,20\text{ promil}$).
Soru 7 — HMGS & Ceza Muhakemesi Hukuku (5271 Sayılı CMK Seri Muhakeme vs. Basit Yargılama Usulü)
Soru: TCK m. 179/3 kapsamında alkol etkisiyle ($1,35\text{ promil}$) emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek halde olmasına rağmen araç kullanan şüpheli $A$ hakkında soruşturma başlatılmıştır. Cumhuriyet savcısı şüpheliye hangi özel muhakeme usulünü teklif etmelidir, müdafi huzuru şart mıdır ve cezada uygulanacak indirim oranı nedir?
Çözüm:
- TCK m. 179/2-3 (Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu), 5271 sayılı CMK m. 250'de sayılan ve Seri Muhakeme Usulünün zorunlu olarak uygulandığı katalog suçlardan biridir.
- Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde şüpheliye seri muhakeme usulünün uygulanmasını teklif eder.
- Şüphelinin müdafi huzurunda teklifi kabul etmesi şarttır; Cumhuriyet savcısı temel cezayı belirledikten sonra cezada yarı oranında ($1/2$) indirim uygulayarak görevli mahkemeden talep yazısıyla hüküm kurulmasını ister.
- Buna karşılık Basit Yargılama Usulü (CMK m. 251) kovuşturma evresinde asliye ceza mahkemesince uygulanır ve sonuç cezada dörtte bir ($1/4$) oranında indirim sağlar.
Soru 8 — HMGS & İcra ve İflas Hukuku (2004 Sayılı İİK Genel Haciz vs. Kambiyo Takibi)
Soru: Alacaklı $A$, elindeki $500.000\text{ TL}$ bedelli bonoya dayanarak borçlu $B$ aleyhine (a) genel haciz yoluyla takip başlatırsa veya (b) kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip başlatırsa ödeme emrine itiraz süresi, itiraz mercii ve itirazın takibe etkisi nasıl değişir?
Çözüm:
- (a) Genel Haciz Yoluyla İlamsız Takipte:
- Ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren $7\text{ gündür}$ (ödeme süresi de $7\text{ gündür}$).
- İtiraz doğrudan icra dairesine yapılır ve geçerli itiraz takibi kendiliğinden durdurur (İİK m. 66).
- Alacaklı itirazın tebliğinden itibaren $1\text{ yıl}$ içinde genel mahkemede itirazın iptali davası açabilir veya $6\text{ ay}$ içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir.
- (b) Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yoluyla Takipte:
- İmzaya ve borca itiraz süresi tebliğden itibaren $5\text{ gün}$, ödeme süresi ise $10\text{ gündür}$.
- İtiraz icra dairesine değil, dilekçeyle icra mahkemesine yapılır.
- Yapılan itiraz, satıştan başka hiçbir icra takip işlemini (örneğin haczi) kendiliğinden durdurmaz.
Soru 9 — TUS Temel Bilimler (Farmakoloji ve Biyokimya: Antikoagülan İzlemi ve Üre Döngüsü)
Soru: (a) Derin ven trombozu nedeniyle önce İV Fraksiyone Olmayan Heparin, ardından oral Varfarin başlanan hastada hangi pıhtılaşma faktörleri hedeflenir, hangi laboratuvar testleriyle izlem yapılır ve aşırı dozda hangi antidotlar kullanılır? (b) Yenidoğan döneminde ağır hiperamonyemi ve idrarda yüksek orotik asit düzeyi ile başvuran erkek bebekte üre döngüsünün hangi enzimi eksiktir?
Çözüm:
- (a) Heparin vs. Varfarin:
- Fraksiyone Olmayan Heparin: Antitrombin III'ü aktive ederek başta Faktör IIa (Trombin) ve Faktör Xa'yı inhibe eder; aPTT ile izlenir ve spesifik antidotu Protamin sülfattır.
- Varfarin: Epoksit redüktaz enzimini inhibe ederek K vitaminine bağımlı pıhtılaşma faktörlerinin (Faktör II, VII, IX, X ile Protein C ve S) gama-karboksilasyonunu engeller; PT / INR ile izlenir ve antidotu K vitamini (acil kanamada $4$ faktörlü Protrombin Kompleks Konsantresi — PCC)'dir.
- (b) Üre Döngüsü Defekti: Mitokondride biriken karbamoil fosfatın sitozole geçerek pirimidin sentez yoluna girmesi ve idrarda orotik asit artışına yol açması, X'e bağlı resesif kalıtılan Ornitin Transkarbamoilaz (OTC) eksikliği için tanı koydurucudur (Karbamoil Fosfat Sentetaz I eksikliğinde ise orotik asit artmaz).
Soru 10 — TUS Klinik Bilimler (Kadın Doğum ve Genel Cerrahi: Eklampsi ve Post-Tiroidektomi Hipokalsemisi)
Soru: (a) $34$ haftalık gebe hasta $170/115\text{ mmHg}$ kan basıncı, $(+++)$ proteinüri ve jeneralize tonik-klonik nöbet ile başvurduğunda verilecek ilk ilaç nedir ve infüzyon sırasında derin tendon refleksi kaybolursa ne yapılmalıdır? (b) Papiller tiroid karsinomu nedeniyle total tiroidektomi yapılan hastada ameliyattan $18\text{ saat}$ sonra dudak çevresinde uyuşma ve tansiyon manşonu şişirildiğinde el bileğinde ebe eli spazmı (Trousseau belirtisi) gelişmesinin nedeni nedir?
Çözüm:
- (a) Eklampsi Yönetimi: İlk tercih ilaç İntravenöz Magnezyum Sülfattır ($MgSO_4$) ($4\text{–}6\text{ g}$ yükleme, $1\text{–}2\text{ g/saat}$ idame). Patella (derin tendon) refleksinin kaybı magnezyum toksisitesinin ilk bulgusudur ($\ge 7\text{–}10\text{ mEq/L}$); infüzyon derhal durdurulur ve antidot olarak İV $%10$ Kalsiyum glukonat verilir.
- (b) Post-Tiroidektomi Hipokalsemisi: Total tiroidektomi sırasında paratiroid bezlerinin yanlışlıkla çıkarılması veya vaskülarizasyonunun bozulması sonucu gelişen akut hipoparatiroidizm ve hipokalsemidir. Tedavide semptomatik hastaya İV kalsiyum glukonat ile oral kalsiyum ve aktif D vitamini (kalsitriol) başlanır.
Soru 11 — SPK Türev Araçlar ve Kurumsal Finansman (VİOP Teminat Tamamlama Çağrısı ve DuPont ROE Analizi)
Soru: (a) Borsa İstanbul VİOP'ta başlangıç teminatı $15.000\text{ TL}$ ve sürdürme teminatı $11.250\text{ TL}$ olan bir vadeli işlem sözleşmesinde $2$ adet uzun pozisyon açan yatırımcının toplam hesap bakiyesi günsonu değerlemesi sonucunda $21.000\text{ TL}$'ye düşmüştür. Yatırımcıya ne kadarlık Teminat Tamamlama Çağrısı yapılır? (b) Net Kâr Marjı $%12$, Aktif Devir Hızı $1,5$ ve Toplam Varlıklar / Özsermaye oranı (Özsermaye Çarpanı) $2,0$ olan bir şirketin DuPont analizine göre Özsermaye Kârlılığı (ROE) yüzde kaçtır?
Çözüm:
- (a) VİOP Teminat Tamamlama Çağrısı:
- $2$ sözleşme için toplam Başlangıç Teminatı $= 2 \times 15.000 = 30.000\text{ TL}$, toplam Sürdürme Teminatı $= 2 \times 11.250 = 22.500\text{ TL}$'dir.
- Cari hesap bakiyesi ($21.000\text{ TL}$), toplam sürdürme teminatının ($22.500\text{ TL}$) altına düştüğü için Teminat Tamamlama Çağrısı doğar.
- Yatırımcı bakiyesini sürdürme teminatına değil, toplam başlangıç teminatı ($30.000\text{ TL}$) seviyesine tamamlamak zorundadır: $$\text{Teminat Tamamlama Tutarı} = 30.000 - 21.000 = \mathbf{9.000\text{ TL}}$$
- (b) DuPont ROE Hesabı: $$\text{ROE} = \text{Net Kâr Marjı} \times \text{Aktif Devir Hızı} \times \text{Özsermaye Çarpanı} = 0,12 \times 1,5 \times 2,0 = 0,36 = \mathbf{%36}$$
Soru 12 — İSG ve MTSK (Gürültü/Maden Sınır Değerleri ve İlk Yardım Manevraları)
Soru: (a) Yer altı kömür madeninde genel havadaki metan ($\text{CH}_4$) oranı $%1,6$ olarak ölçüldüğünde ve gürültü düzeyi $86\text{ dB(A)}$ olan bir atölyede işverenin alması gereken zorunlu teknik önlemler nelerdir? (b) Trafik kazası sonrası devrilen ve benzin sızıntısı başlayan araç içerisindeki bilinci kapalı yaralıyı omurilik hasarı oluşturmadan dışarı çıkarmak için hangi ilk yardım tekniği uygulanır?
Çözüm:
- (a) Maden Metan Sınırı ve Gürültü Eylem Değeri:
- Yer altı maden ocağında metan oranı $%1,5$'i geçtiği ($\text{CH}_4 = %1,6$) için ocaktaki elektrik enerjisi derhal kesilir ($%1$'de patlatma durdurulur, $%2$'de tüm çalışanlar tahliye edilir).
- Gürültü düzeyi ($86\text{ dB(A)}$), en yüksek maruziyet eylem değeri olan $85\text{ dB(A)}$'yı aştığı için çalışanların kişisel kulak koruyucu donanım (KKD) kullanması zorunludur ($80\text{ dB(A)}$'da ise hazır bulundurulur).
- (b) Araçtan Acil Çıkarma Manevrası:
- Yangın/patlama tehlikesi veya solunum durması halinde yaralıyı baş-boyun-gövde eksenini bozmadan araçtan çıkarmak için Rentek Manevrası uygulanır.
7. Sınav Öncesi Son Tekrar ve Kritik Baraj Kontrol Listesi
- HMGS ve İYÖS ($120\text{ Soru} / 150\text{ Dakika}$): Yanlışlar doğruyu götürmez; en az $84$ doğru cevap ($70$ puan) barajını aşmak için boş soru bırakılmamalı, İYUK ($60/30\text{ gün}$), HMK ($2\text{ hafta}$ istinaf/temyiz), İİK ($7/5\text{ gün}$ itiraz) ve TBK ($1/2/5/10\text{ yıl}$ zamanaşımı) süre tabloları son hafta mutlaka tekrar edilmelidir.
- TUS ($200\text{ Soru}$) ve DUS ($120\text{ Soru}$): $4$ yanlış $1$ doğruyu götürdüğünden ikiden fazla seçenek elenemedikçe rastgele işaretleme yapılmamalı; enzim-kofaktör, bakteriyel toksin, ilaç antidotları, ATLS/DKA/eklampsi acil algoritmaları ve DUS 2017 Periodontitis ile Kennedy/Angle sınıflamaları pekiştirilmelidir.
- SPK Lisanslama (SPL): Yanlışlar doğruyu götürmez; her bir modülde $25$ soruda en az $13$ doğru ($\ge 52$ puan) yapılarak $50$ alt konu barajı güvenceye alınmalı, tüm modüllerin ortalamasında ise en az $60$ puan hedeflenmelidir.
- İSG ($50\text{ Soru} / 75\text{ Dk.}$) ve MEB MTSK Ehliyet ($50\text{ Soru} / 45\text{ Dk.}$): Her iki sınavda da yanlışlar doğruyu götürmez ve geçme barajı $70$ puandır ($35$ doğru); İSG'de tehlike sınıflarına göre $6/4/2\text{ yıl}$ (risk/acil durum), $3/2/1\text{ yıl}$ ($8/12/16\text{ saat}$ eğitim) ve $10/20/40\text{ dk.}$ (uzman süresi) matrisi, MTSK'da ise $0,50 / 0,20\text{ promil}$ alkol sınırı, hız/takip mesafesi ve $30:2$ temel yaşam desteği kuralları eksiksiz bilinmelidir.